Erkek Doğurganlığı ve Sperm Takviyeleri: Kanıt Ne Diyor?

Doç. Dr. Senai Aksoy Son güncelleme: 10 Kasım 2026 C · Orta / Zayıf

Kısa cevap

Günlük dilde “sperm artırıcı ilaç” denen ürünlerin çoğu takviyedir. Reçeteli hormon tedavisi ayrı bir karardır. Bazı takviyeler sperm değerlerini değiştirebilir. Canlı doğuma (doğumla biten gebeliğe) yararı belirsizdir. Cochrane 2022'deki olası artış çok zayıf kanıta dayanır. FAZST canlı doğumda, SUMMER devam eden gebelikte yarar göstermedi. WHO 2025 antioksidanlar için lehte veya aleyhte öneride bulunmadı.

Başlıca kaynaklar: de Ligny ve ark. 2022: Antioxidants for male subfertility JAMA 2020: FAZST (folik asit ve çinko) JAMA Network Open 2025: SUMMER çalışması WHO 2025: İnfertilite kılavuzu, erkek faktörü

Mutfak tezgâhında ayakta duran bir erkek elindeki kalemle kâğıtları inceliyor; yanında kahvaltı kâsesi, ekmek, meyveler ve haftalık hap kutusu var
Takviye kararı verilirken semen analizine, yaşam tarzına ve altta yatan nedenlere birlikte bakılır; takviye kesin sonuç vaat etmez. Yapay zekâ ile üretilmiş temsili görsel
İçindekiler
  1. Takviye Neyi Değiştirebilir?
  2. Büyük Çalışmalar Ne Gösteriyor?
  3. Sık Araştırılan Maddeler
  4. Takviyeden Önce Bakılacaklar
  5. Güvenlik
  6. Kısa Özet
  7. Dr. Aksoy’a sorulan sorular

Takviye Neyi Değiştirebilir?

Takviye bazı erkeklerde sperm değerlerini sınırlı ölçüde değiştirebilir; canlı doğuma (doğumla biten gebeliğe) yararı ise belirsizdir. (C - orta/zayıf kanıt)

Kavanozun ön yüzü çoğu zaman sayı, hareket ve enerji vaat eder. Büyük çalışmalar ise çoğu zaman canlı doğuma bakar; sperm değerleri ile canlı doğum aynı sonuç değildir. Semen analizinde sayı ya da hareketin düşük çıkması bir eksiklik göstergesi değildir. Tansiyon gibi, tek ölçümle değil tekrarlarla yorumlanan bir bulgudur.

Reçeteli hormon tedavisi ile eczanedeki vitamin kutusunu ayırmak gerekir. Sperm üretimi yaklaşık üç ay sürer ve bu süreçte ısı, sigara ve genel sağlık önem taşır. Bir takviye; tıkanıklığı, varikoseli veya hormon eksikliğini araştırmanın yerini tutmaz.

Büyük Çalışmalar Ne Gösteriyor?

Canlı doğum için Cochrane 2022, FAZST ve MOXI’ye bakıyoruz. Devam eden gebelik (12. haftada ultrasonla canlı görülen gebelik) için SUMMER’a bakıyoruz. Sperm değerindeki değişim bu sonuçların yerine geçmez.

Cochrane 2022

Antioksidanlar canlı doğumu artırabilir gibi görünen bir sinyal verir, ama kanıtın kesinliği çok düşüktür; yanlılık riski yüksek çalışmalar çıkarılınca bu sinyal kaybolur. (C - orta/zayıf kanıt)

de Ligny ve ark. 2022 derlemesi, fertilite kliniğine başvuran erkeklerde ağızdan alınan antioksidanı plasebo (etkisiz karşılaştırma) veya tedavisizlikle karşılaştırdı. Klinik gebelik (ultrasonla doğrulanan gebelik) artabilir; bu bulgunun kesinliği düşüktür. Gebelik kaybı (düşük) oranında fark bulunmamıştır. Mide-bağırsak rahatsızlığı artabilir. Yazarlar, küçük çalışmalar ve yöntem sorunları nedeniyle sonucun belirsiz kaldığını vurgular.

Kanıt kutusu: Cochrane 2022 sayıları

Canlı doğum için olasılık oranı (OR) 1,43 çıktı (%95 güven aralığı 1,07–1,91). Bu hesap 12 çalışmadan ve 1283 erkekten gelir; toplam canlı doğum yalnızca 246’dır. Plasebo tarafında canlı doğum şansı %16 kabul edilirse, antioksidanla tahmini aralık %17–27 olur.

Yanlılık riski yüksek çalışmalar çıkarılınca kalan 8 çalışmada 827 erkek vardı (oran 1,22; %95 güven aralığı 0,85–1,75); artış gösterilemedi.

FAZST: çinko ve folik asit

Günlük çinko ve folik asit, plaseboya göre sperm değerlerini düzeltmedi, canlı doğumu da artırmadı. (B - güçlü kanıt)

Schisterman 2020 çalışmasına 2370 erkek katıldı. Gruplar 6 ay boyunca ya 5 mg folik asit artı 30 mg elementel çinko ya da plasebo aldı. Canlı doğum takviye grubunda %34 (404 doğum), plaseboda %35 (416 doğum) idi. Fark −0,9 puandı; güven aralığı −4,7 ile 2,8 arasındaydı.

Sperm sayısı, hareket, şekil, hacim ve toplam hareketli sperm 6. ayda farklı değildi. DNA parçalanma (fragmantasyon) oranı takviye grubunda biraz daha yüksekti: ortalama %29,7’ye karşı %27,2 (fark 2,4 puan; güven aralığı 0,5–4,4). Karın ağrısı ve bulantı da takviye alanlarda daha sıktı. Çalışma infertilite tedavisi arayan çiftleri kapsar; sonuçlar belirli bir eksikliği olan erkeğe doğrudan uygulanamaz.

MOXI: çoklu antioksidan

Bu kokteyl 3. ayda sperm değerlerini ve DNA parçalanmasını düzeltmedi. Sperm konsantrasyonu antioksidan grubunda plaseboya göre daha düşük seyretti; ancak bu fark küçük bir örneklemde görüldü. Altıncı aydaki canlı doğum farkı da anlamlı değildi. (C - orta/zayıf kanıt)

Steiner 2020 çalışmasında 171 erkek rastgele iki gruba ayrıldı: 85 kişi antioksidan, 86 kişi plasebo aldı. Üçüncü ayda hareket, şekil ve DNA parçalanması değişmedi. Sperm konsantrasyonu ise antioksidan grubunda ortanca 4,0 milyon/mL azaldı, plasebo grubunda 2,4 milyon/mL arttı (p=0,03). Toplam sperm sayısı ve toplam hareketli sperm sayısı da aynı yönde değişti. Konsantrasyonu düşük 66 erkeklik alt grupta fark anlamlı değildi (p=0,08). Erkeklerin en az bir sperm değeri bozuktu. İlk üç ayda gebe kalamayan çiftlere sonraki üç ayda klomifenle uyarılmış aşılama (IUI) uygulandı. Canlı doğum 6. ayda antioksidan grubunda %15 (13/85), plaseboda %24 (21/86) idi (p=0,14). Çalışma sperm değerlerinde fayda görülmeyince planlanan sayıya varmadan durdu; canlı doğum için güç yetersiz kaldı. “Fark yok” cümlesi bu yüzden kesin yokluk kanıtı değildir. Ama kokteyl lehine bir sinyal de yoktur.

Kanıt kutusu: MOXI karışımının içeriği

Formülde C vitamini 500 mg, E vitamini 400 mg, selenyum 0,20 mg, L-karnitin 1000 mg, çinko 20 mg, folik asit 1000 mikrogram, likopen 10 mg ve D vitamini 2000 IU vardı. Koenzim Q10 bu karışımda yoktu.

SUMMER 2025: devam eden gebelik

MOXI’den daha yeni ve büyük bir çalışmada da devam eden gebelik açısından yarar bulunmadı. de Ligny ve ark. 2025 araştırmasına 1171 erkek alındı. Altıncı ayda devam eden gebelik, sonucu değerlendirilebilen çiftlerde takviye grubunda %33,8 (193/571), plasebo grubunda %37,5 (208/555) idi; fark istatistiksel olarak anlamlı değildi.

Yazarlar, spermin yaklaşık 72 günde olgunlaştığını düşünerek 4–6. ayı önceden ayrı bir sonuç olarak tanımlamıştı. Bu pencerede devam eden gebelik takviye grubunda %15,5, plasebo grubunda %21,5 bulundu. Fark anlamlıydı (p=0,02). Takviye lehine bir bulgu yoktur; takviye grubunda daha az gebelik görüldü. Yazarlar bunun olası bir olumsuz etkiye işaret edebileceğini belirtti. Bu bir ikincil sonuçtur, ana sonuç değildir. Kesin zarar kanıtı sayılmaz. Araştırmacılar bu karışımın fertilite bakımı alan erkeklerde kullanımını desteklemedi. (C - orta/zayıf kanıt)

Kanıt kutusu: SUMMER sayıları ve karışımın içeriği

Genel altı aylık sonuçta düzeltilmiş olasılık oranı 0,85 idi (%95 güven aralığı 0,66–1,09; p=0,20). 4–6. ay penceresinde takviye grubunda 446 çiftin 69’unda, plasebo grubunda 442 çiftin 95’inde gebelik devam etti (düzeltilmiş olasılık oranı 0,66; %95 güven aralığı 0,47–0,94; p=0,02). IVF veya ICSI uygulanan çiftlerde döllenme ve embriyo kullanım oranları benzerdi. Gebelik oranı ise takviye grubunda daha düşüktü. Taze embriyo transferi sonrası oranlar %42,9’a karşı %56,2 idi (düzeltilmiş olasılık oranı 0,53; %95 güven aralığı 0,33–0,86; p=0,009). Yumurta toplama sonrası %57,8’e karşı %68,6 bulundu (0,58; 0,36–0,94; p=0,03). Dondurulmuş embriyo transferinde fark yoktu.

Sperm değerleri ve DNA parçalanması için fark yoktu. Ancak kontrol semen analizi katılımcıların yalnızca üçte biri kadarında yapıldı (%33–34). DNA parçalanma analizi 60 erkekte yapıldı. İlaç uyumu %58’di. Çalışmaya sperm değerleri normal olan erkekler de alındı. Yalnızca sperm bozukluğu olanlar için ayrı analiz yapılamadı.

Tablet; betain 200 mg, L-sistin 200 mg, niasin 16 mg, çinko 10 mg, B6 vitamini 1,4 mg, B2 vitamini 1,4 mg, folik asit 400 mikrogram ve B12 vitamini 2,5 mikrogram içeriyordu. C ve E vitamini yoktu.

SUMMER’ın yayımlanan ana sonucu devam eden gebeliktir; canlı doğum verileri bu yayında henüz yoktur. Kullanılan karışımın sonucu her takviyeye veya her erkeğe doğrudan uygulanamaz.

Michaelsen 2025: 50 çalışmanın derlemesi

Gebelik ve canlı doğum çok az çalışmada ölçüldü ve bu verilerde etki görülmedi; sperm değerlerindeki düzelmeler tek tek ve düşük kesinliktedir. (C - orta/zayıf kanıt)

Michaelsen 2025 meta-analizi (birçok çalışmanın sonucunu birleştiren analiz), plaseboyla karşılaştıran ve en az 12 hafta süren 50 çalışmayı derledi. Bazı takviyelerde tek tek sperm değerleri düzeldi: çinko ve folik asitte ve üç ya da daha fazla maddeli karışımlarda konsantrasyon; selenyum, karnitin ve CoQ10’da hareket. D vitamini, E vitamini ve omega-3’te ana analizde sperm değerleri düzelmedi. Gebelik verisi 4, canlı doğum verisi 11 çalışmadan geldi. Bu çalışmalar aynı takviyeyi değerlendirmediği için canlı doğum sayısal olarak birleştirilemedi. Gebelik yalnızca üç ya da daha fazla maddeli karışımlarda birleştirilebildi; artış görülmedi. Çalışmaların çoğunda yanlılık kaygısı vardı ve kanıtın kesinliği düşük ya da çok düşüktü. Yazarlar, hiçbir takviyenin etkisine dair ikna edici kanıt bulmadı.

WHO 2025’in kararı

WHO’nun infertilite kılavuzu, sperm değerleri referans aralığının dışında olan infertil erkeklerde antioksidan takviyeleri için lehte veya aleyhte öneride bulunmadı (özet makale). Kılavuz, erkeklerde antioksidan takviyelerinin etkisi konusunda kanıt boşluğu olduğunu belirtir. WHO’nun kanıt taraması 2019’a kadar sürdü; seçili sorular için 2023’e kadar uzandı. SUMMER ve 2025 meta-analizi bu taramanın dışında kalır. Bu, belirli bir takviyenin herkeste etkisiz olduğunun kanıtı değildir.

Sık Araştırılan Maddeler

Aynı raftaki kutular aynı soruyu yanıtlamaz. Aşağıdaki tablo, vaat edilen mekanizma ile ölçülmüş sonucu yan yana koyar.

DestekBeklenen etkiÇalışmaların gösterdiği
Koenzim Q10Hücre enerjisi ve sperm hareketiEski derlemede (üç küçük çalışma) sayı ve harekette artış vardı; gebelik oranı artmadı. 2025 derlemesinde (dört çalışma) yalnızca hareket düzeldi. Canlı doğum ölçülmemiştir.
Çinko ve folik asitDNA yapımı ve antioksidan savunmaFAZST’ta yüksek doz, plaseboya göre sperm değerlerini düzeltmedi, canlı doğumu da artırmadı.
L-karnitinKuyruk hareketi için enerjiTek başına canlı doğum verisi zayıftır. MOXI kokteylinin içindeydi; o çalışmada fark çıkmadı.
Omega-3Hücre zarının esnekliğiÜç çalışmalık eski bir derlemede hareket artışı bildirildi. 2025 derlemesi de yine üç çalışmaya dayanarak sperm değerlerinde düzelme bulmadı. Veri azdır. Besinin kapsülden üstün olduğu, doğrudan bir karşılaştırmayla gösterilmemiştir.
C ve E vitaminiSerbest radikalleri azaltmakMOXI karışımında yüksek dozda C ve E vitamini de vardı. Karışım sperm değerlerini düzeltmedi; tek tek etkileri ayrılamaz. 2025 derlemesinde E vitamini ana analizde düzelme göstermedi. Yüksek dozun daha iyi olduğu gösterilmemiştir.
Şematik illüstrasyon: sperm üretiminin dört aşaması, spermatogonyum, spermatosit, spermatid ve olgun sperm; süre testiste yaklaşık 72 gün
Şematik illüstrasyondur. Sperm üretimi testiste yaklaşık 72 gün, olgunlaşma ve taşınmayla birlikte yaklaşık üç ay sürer. WHO, sperm değerleri bozuk çıkan erkeklerde semen analizinin en az 11 hafta sonra tekrarlanmasını önerir. Takviye denemesi bu tekrar testinin ve kadın tarafının değerlendirmesinin yerine geçmez.

CoQ10

Koenzim Q10 (CoQ10) hücredeki enerji üretimiyle ilişkilendirilir. Lafuente 2013 meta-analizi üç küçük çalışmayı (296 erkek) birleştirdi ve sperm konsantrasyonunda ve hareketinde artış bildirdi. Çalışmaların hiçbiri canlı doğumu bildirmedi. Gebelik oranında artış bulunmadı. 2025 derlemesi ise dört çalışmada yalnızca hareketin düzeldiğini, konsantrasyonun düzelmediğini buldu. Lafuente ve ark. yeterli güçte çalışmalara ihtiyaç olduğunu belirtir.

Çinko

Zhao 2016 meta-analizi, infertil erkeklerde semen sıvısındaki çinko düzeyini normal kontrollerden daha düşük buldu. Aynı derleme çinko takviyesi veren çalışmaları da birleştirdi. Semen hacminde, sperm hareketinde ve normal şekilli sperm oranında artış bildirdi. Bildirilen sonuçlar sperm değerleridir. Yazarlar, çinko düzeyi ile infertilite arasındaki ilişkinin yeni çalışmalarla netleşmesi gerektiğini belirtir. Eksiklik varsa yerine koyma ayrı bir klinik karardır. Büyük ve plasebo kontrollü FAZST çalışmasında ise eksiklik ölçülmeden verilen çinko ve folik asit, sperm değerlerini düzeltmedi ve canlı doğumu artırmadı.

Fazla antioksidan

Daha fazla antioksidanın daha iyi olduğu gösterilmemiştir.

Döllenme öncesinde spermin geçirdiği kapasitasyon adlı hazırlıkta, düşük düzeyde reaktif oksijen türleri sinyal görevi görür (O’Flaherty 2015). Kuramsal kaygı şudur: Bunları aşırı baskılamak sperm işlevini bozabilir. Klinik çalışmalarda bu zarar, standart dozlarda net kanıtlanmış değildir. Eldeki somut bulgular daha sadedir. FAZST’ta çinko ve folik asit DNA parçalanmasını biraz artırdı. MOXI’de sperm konsantrasyonu antioksidan grubunda azaldı. SUMMER’da 4–6. ayda takviye grubunda daha az gebelik görüldü. Bunların hiçbiri tek başına zarar kanıtı değildir; ama yarar da göstermediler.

Beslenme

Salas-Huetos 2017 derlemesi, sebze, meyve, balık, tahıl ve az yağlı süt ürünlerinden zengin sağlıklı beslenmenin daha iyi sperm kalitesiyle ilişkili olduğunu bildirdi. İşlenmiş et, alkol ve şekerli içecekler bazı çalışmalarda olumsuz ilişkiliydi. Derleme yalnızca gözlemsel çalışmaları kapsar. Neden-sonuç ilişkisi kurulmuş değildir ve kapsülün yemekten üstün ya da aşağı olduğu gösterilmemiştir. Çiftin birlikte uygulayabileceği Akdeniz tipi örnek menüler 30 günlük tüp bebek beslenme planında yer alıyor.

Hosseini ve ark. meta-analizi, omega-3 için yalnızca üç çalışmayı (290 erkek) birleştirdi. Sperm hareketinde artış bildirildi; sperm konsantrasyonu değişmedi. Çalışmalar arasındaki farklılık yüksektir. Derleme yalnızca sperm değerlerine baktı; canlı doğum sonucu yoktur. 2025 derlemesi de omega-3 için yine yalnızca üç çalışma buldu ve sperm değerlerinde düzelme saptamadı.

Mutfakta ceviz, badem, ıspanak, somon, incir ve zeytinyağı ile hazırlanan sade bir öğün
Uyku, kilo, sigara, alkol ve öğün düzeni takviye kutusundan önce gelir. Yapay zekâ ile üretilmiş temsili görsel.

Takviyeden Önce Bakılacaklar

Kutu açılmadan önce şu beş soru takviye kararını değiştirir.

  1. Isı yüksek mi? Uzun süre oturmak, sık sauna veya dizüstü bilgisayarı kucakta tutmak testis ısısını artırabilir; bu etkinin bir vitaminle geri alındığı gösterilmemiştir.
  2. Sigara ve alkol sürüyor mu? Sigara devam ederken antioksidan eklemek asıl maruziyeti yerinde bırakır. Alkol ve sigara başlığı bu yüzden takviyeden önce gelir.
  3. Muayene yapıldı mı? Elle saptanan varikosel vitaminle düzelmez.
  4. Çevre gözden geçirildi mi? Telefonu testislere yakın uzun süre taşımak ve kimyasal temas da semen analizinin yanında konuşulur; bozukluğa tek başına yol açtıkları gösterilmemiştir.
  5. Beklemek kimin aleyhine? Kadının yaşı ileriyse, yumurtalık rezervi sınırlıysa veya infertilite süresi uzunsa, erkek tarafında aylar süren bir takviye denemesi çifte zaman kaybettirebilir. Hafif erkek faktöründe önce aşılama, gerekirse tüp bebek gündeme gelebilir; mikroenjeksiyonun gerekip gerekmediği ayrıca değerlendirilir. Sonuç kişiye göre değişir. Ağır bozuklukta veya azospermide takviye beklemek çözüm değildir; değerlendirme ve gerektiğinde mikro-TESE ayrıca konuşulur.

Güvenlik

“Vitamin” kelimesi risksiz demek değildir. Takviyenin içeriğine, aldığınız ilaçlarla birlikte bakmak gerekir. Düzenli ilaç kullanıyorsanız yeni bir takviyeyi hekiminizle konuşun. Akne ilacı izotretinoinin sperm ve baba adaylığı açısından ne anlama geldiğini izotretinoin ve sperm kalitesi yazısında bulabilirsiniz.

FAZST’ta çinko ve folik asit alanlarda karın ağrısı ve bulantı plaseboya göre daha sık görüldü. Birbirine benzeyen kutuları üst üste almak aynı mineralin dozunu fark ettirmeden yükseltebilir.

Yüksek doz ayrı bir sorundur. Michaelsen 2025 derlemesinde çinko ve folik asit dozları çoğu çalışmada üst alım sınırını aşıyordu. E vitamini dozları da ABD Tıp Enstitüsü (IOM) ölçütüne göre sınırı aşıyordu. Yazarlar bunun katılımcıları olumsuz etkileyebileceğini belirtti. E vitamininin yüksek dozu başka bir alanda da uyarı verdi: 50–55 yaş üstü sağlıklı erkeklerde günde 400 IU E vitamini prostat kanseri riskini artırdı (SELECT, Klein 2011). Bu çalışma doğurganlıkla ilgili değildir. Yine de yüksek dozun risksiz olmadığını hatırlatır.

Testosteron veya anabolik steroid içeren ürünler sperm üretimini baskılar. Ejakülatta hiç sperm görülmemesine (azospermi) yol açabilirler (Al Hashimi 2025). Kas yapımı veya performans için kullandığınız ürünleri hekiminize mutlaka söyleyin.

Bu yazı doz veya marka önermez. Dozu hekim, eksikliğe, laboratuvar sonuçlarına ve çiftin tedavi planına göre belirler.

Kısa Özet

Takviye, canlı doğumu artırdığı gösterilmiş bir tedavi değildir. Önce ısıya, sigaraya, muayeneye ve çiftin zaman penceresine bakılır; takviye bu adımların yerine geçmez. Reçeteli hormon tedavisi ayrı bir karardır.

Dr. Aksoy’a sorulan sorular

Sperm artırıcı ilaçlar ve takviyeler gerçekten işe yarar mı?

Sperm sayısını ve kalitesini artırdığı iddiasıyla satılan çok sayıda vitamin, antioksidan ve besin takviyesi var. Ancak bilimsel araştırmalar, bu ürünlerin vaat edildiği kadar etkili olmadığını gösteriyor. Bazı küçük çalışmalarda sperm sayısı veya hareketliliğinde iyileşmeler bildirilse de daha güvenilir, plasebo kontrollü araştırmalarda gebelik ve canlı doğum oranlarında belirgin bir artış gösterilemedi.

Benim için önemli olan yalnızca spermogramdaki rakamların yükselmesi değil, çiftin bebek sahibi olma şansının artmasıdır. Bu nedenle hastalarıma rutin olarak takviye önermiyorum. Öncelikle sperm bozukluğunun nedenini araştırmayı, varsa hormonal sorunları veya varikosel gibi tedavi edilebilir durumları değerlendirmeyi, sigara ve aşırı alkol tüketimi gibi olumsuz faktörleri düzeltmeyi tercih ediyorum. Gerçek bir eksiklik saptanmışsa onu gidermek elbette farklı bir konudur.

Çinko ve folik asit sperm sayısını artırır mı?

Çinko ve folik asit sperm üretiminde rol oynayan önemli besin öğeleridir. Ancak vücutta gerekli olmaları, fazladan alındıklarında sperm sayısını artıracakları anlamına gelmez.

Bu konuda 2.370 çiftin katıldığı oldukça büyük bir bilimsel araştırma var. Erkeklerin bir bölümüne altı ay boyunca çinko ve folik asit, diğerlerine plasebo verilmiş. Sonuçta sperm sayısı ve diğer temel sperm parametrelerinde anlamlı bir iyileşme görülmemiş. Canlı doğum oranları da takviye alanlarda %34, plasebo grubunda %35 bulunmuş. Yani çinko ve folik asit kullanmak gebelik şansını artırmamış.

Bu nedenle yalnızca sperm sayısını yükseltmek amacıyla herkese bu takviyeleri önermiyorum. Elbette çinko veya folat eksikliği varsa bunun düzeltilmesi gerekir, ancak eksikliği olmayan bir kişinin yüksek doz takviye kullanmasının kanıtlanmış bir faydası yok.

Sperm DNA hasarı düzelebilir mi? Takviyeler faydalı olur mu?

Evet, sperm DNA fragmantasyonu bazı erkeklerde zaman içinde azalabilir. Ancak bunun için öncelikle hasara yol açabilecek nedenleri araştırmak gerekir. Sigara, varikosel, enfeksiyonlar, aşırı ısıya maruz kalma ve bazı yaşam tarzı faktörleri sperm DNA bütünlüğünü olumsuz etkileyebilir. Bu etkenlerin düzeltilmesi bazı hastalarda fayda sağlayabilir.

Peki antioksidan takviyeleri? Burada kanıtlar düşündüğümüz kadar güçlü değil. Örneğin MOXI adlı plasebo kontrollü çalışmada C ve E vitaminleri, çinko, selenyum ve L-karnitin gibi maddeler içeren bir takviye kombinasyonu, sperm DNA fragmantasyonunda anlamlı bir iyileşme sağlamadı. Canlı doğum oranlarında da artış gösterilemedi.

Bu nedenle DNA hasarı saptanan herkese otomatik olarak antioksidan başlamıyorum. Önce hastanın durumunu ve düzeltilebilir nedenleri değerlendiriyorum. Ayrıca sperm DNA hasarının yüksek olması, mutlaka sağlıksız bir bebek dünyaya geleceği anlamına gelmez. Tedavi kararını yalnızca bu testin sonucuna göre değil, çiftin bütün klinik özelliklerini dikkate alarak vermek gerekir.

YazanDoç. Dr. Senai Aksoy· Kadın Hastalıkları, Doğum ve Üreme Tıbbı Uzmanı

Baş Editör, tupbebek.com

Tıbbi inceleme: tupbebek.com Editöryal Ekip · Tıbbi Yayın Ekibiİnceleme: 10 Kasım 2026Son güncelleme: 10 Kasım 2026
Bilimsel inceleme ayrıntıları
Kaynakların son tarandığı tarih:
10 Kasım 2026
İnceleme kapsamı:
Kapsam: Cochrane 2022, FAZST, MOXI, SUMMER, WHO 2025 ve 2025 meta-analizi ile CoQ10, çinko, omega-3 ve beslenme derlemeleri; hasta karar dili. Son inceleme 10 Kasım 2026: kaynak anlatımları PubMed kayıtlarıyla iki kez karşılaştırıldı; SUMMER, MOXI, Michaelsen 2025 ve WHO özet makalesi tam metinle kontrol edildi; üç hekim SSS yanıtı ve gövde metni Dr. Aksoy tarafından onaylandı.
Bu güncellemede:
“Dr. Aksoy'a sorulan sorular” bölümünde üç soru ve Dr. Aksoy'un onayladığı yanıtları yer alır; editöryal ekip bu yanıtları değiştirmez. Hekim adına yazılmış gibi görünmesin diye beş eski editöryal SSS kaldırıldı. FAZST, MOXI ve SUMMER sonuçları özgün yayınlarla, diğer derlemeler PubMed kayıtlarıyla karşılaştırıldı. SUMMER'ın önceden tanımlı 4–6. ay sonucu ve IVF/ICSI alt grubu ile Michaelsen 2025'in kapsamı ikinci incelemede gövdeye eklendi. Canlı doğum ile devam eden gebelik ayrı anlatılır; kayıtlı uzman katkısının metni değiştirilmedi.

Kanıt durumu: C · Orta / Zayıf Vaka-kontrol veya gözlemsel veri ağırlıklı

science

Kaynaklar

14 referans

  1. 1

    de Ligny W, Smits RM, Mackenzie-Proctor R et al. Antioxidants for male subfertility. Cochrane Database of Systematic Reviews (2022)

    Bilimsel yayın

  2. 2

    Schisterman EF, Sjaarda LA, Clemons T et al. Effect of Folic Acid and Zinc Supplementation in Men on Semen Quality and Live Birth Among Couples Undergoing Infertility Treatment: A Randomized Clinical Trial. JAMA (2020)

    Bilimsel yayın

  3. 3

    Steiner AZ, Hansen KR, Barnhart KT et al. The effect of antioxidants on male factor infertility: the Males, Antioxidants, and Infertility (MOXI) randomized clinical trial. Fertility and Sterility (2020)

    Bilimsel yayın

  4. 4

    de Ligny WR, de Bruin JP, Smits RM et al. Antioxidant Treatment and the Chance to Conceive in Men Seeking Fertility Care: The SUMMER Randomized Clinical Trial. JAMA Network Open (2025)

    Bilimsel yayın

  5. 5

    World Health Organization. Guideline for the prevention, diagnosis and treatment of infertility: Treatment of infertility due to male factors. WHO Guidelines (2025)

    Klinik rehber

  6. 6

    World Health Organisation Guideline Development Group for Infertility, Mburu G, Santesso N et al. Recommendations from the WHO guideline for the prevention, diagnosis, and treatment of infertility. Human Reproduction (2026)

    Bilimsel yayın

  7. 7

    Lafuente R, González-Comadrán M, Solà I et al. Coenzyme Q10 and male infertility: a meta-analysis. Journal of Assisted Reproduction and Genetics (2013)

    Bilimsel yayın

  8. 8

    Zhao J, Dong X, Hu X et al. Zinc levels in seminal plasma and their correlation with male infertility: A systematic review and meta-analysis. Scientific Reports (2016)

    Bilimsel yayın

  9. 9

    Salas-Huetos A, Bulló M, Salas-Salvadó J. Dietary patterns, foods and nutrients in male fertility parameters and fecundability: a systematic review of observational studies. Human Reproduction Update (2017)

    Bilimsel yayın

  10. 10

    Hosseini B, Nourmohamadi M, Hajipour S et al. The Effect of Omega-3 Fatty Acids, EPA, and/or DHA on Male Infertility: A Systematic Review and Meta-analysis. Journal of Dietary Supplements (2019)

    Bilimsel yayın

  11. 11

    Michaelsen MP, Poulsen M, Bjerregaard AA et al. The Effect of Dietary Supplements on Male Infertility in Terms of Pregnancy, Live Birth, and Sperm Parameters: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients (2025)

    Bilimsel yayın

  12. 12

    Klein EA, Thompson IM Jr, Tangen CM et al. Vitamin E and the risk of prostate cancer: the Selenium and Vitamin E Cancer Prevention Trial (SELECT). JAMA (2011)

    Bilimsel yayın

  13. 13

    Hashimi MA, Pinggera GM, Shah R, Agarwal A. Clinician's guide to the management of azoospermia induced by exogenous testosterone or anabolic-androgenic steroids. Asian Journal of Andrology (2025)

    Bilimsel yayın

  14. 14

    O'Flaherty C. Redox regulation of mammalian sperm capacitation. Asian Journal of Andrology (2015)

    Bilimsel yayın

Paylaş Kopyalandı!

İlgili makaleler