Hiperprolaktinemi Nedir?
Hiperprolaktinemi, kanda prolaktin hormonunun beklenenden yüksek bulunması durumudur. Prolaktin doğum sonrası süt üretimini sağlayan temel hormondur; ancak üreme hormonları üzerinde de doğrudan kontrol edici bir rol oynar. Yüksek seviyedeki prolaktin, hipotalamustan GnRH salınımını baskılayarak FSH ve LH dengesini bozar ve yumurtlamanın (ovülasyon) aksamasına neden olabilir. (B - güçlü kanıt) Luteal faz yetmezliği düşünülen kadınlarda da prolaktin yüksekliği gibi nedenler önce araştırılır; ayrıntı için luteal faz rehberine bakabilirsiniz.
Merak Edilen Prolaktin Soruları
Prolaktin yüksekliğinin gebeliğe etkisi, kısırlık riski ve doğru tanı adımlarıyla ilgili en çok merak edilen noktaların özeti aşağıda sunulmuştur.
| Soru | Kısa cevap |
|---|---|
| Prolaktin yüksekliği hamile kalmaya engel mi? | Yumurtlamayı baskılıyorsa gebeliği geciktirebilir; ancak her yükseklik kalıcı kısırlık anlamına gelmez. |
| Hiperprolaktinemi kısırlık yapar mı? | Kadınlarda yumurtlama olmaması (anovulasyon), erkeklerde ise libido ve testosteron düşüklüğü üzerinden etkileyebilir. |
| Prolaktin testi ne zaman yapılmalı? | Günün herhangi bir saatinde yapılabilir, açlık zorunlu değildir. Hafif ya da bulgularla uyuşmayan yükseklikte stressiz koşullarda tekrarlanır. |
| Prolaktinoma nedir? | Hipofiz bezinde prolaktin salgılayan iyi huylu (benign) mikro veya makro tümördür; ilaçla yüksek başarıyla tedavi edilebilir. |
Belirtiler
Hiperprolaktinemi her kadında aynı şekilde seyretmez. En sık karşılaştığımız klinik durumlar; adet düzensizliği, adet görememe, yumurtlamanın olmaması, gebe kalmada gecikme ve gebe olmayan kadınlarda memeden süt benzeri sıvı gelmesidir (galaktore). Kendiliğinden, tek kanaldan ya da tek taraflı gelen, seröz (berrak-sulu) veya kanlı akıntı ise patolojik meme başı akıntısını düşündürür ve meme açısından değerlendirilir (ACR, 2022). Kadın doğurganlığı üzerindeki genel etkileri anlamak için kadın infertilitesi rehberimiz tamamlayıcıdır. Erkeklerde ise cinsel istek (libido) azalması, sertleşme sorunu, testosteron düşüklüğü ve nadiren sperm parametrelerinde bozulma görülebilir.
Galaktore: Memeden Süt veya Sıvı Gelmesi
Galaktore, gebelik ve emzirme dışında memeden süt benzeri bir sıvı gelmesidir. Tek başına bir hastalık değil, bir bulgudur. En sık prolaktin yüksekliği, bazı ilaçlar ve tiroid bozuklukları ile ilişkilidir (Salzman ve ark., 2019). Galaktorenin olması prolaktin yüksekliğini kanıtlamaz, olmaması da dışlamaz.
Neden olur? Galaktore çoğunlukla hiperprolaktineminden kaynaklanır; adet görememe de eşlik ediyorsa bu daha olasıdır. Prolaktin yüksekliği en sık ilaçlara ya da hipofiz adenomuna (prolaktinoma) bağlıdır. Daha seyrek nedenler arasında hipotiroidi, böbrek yetmezliği, gebelik ve sık meme ucu uyarımı sayılır (Huang ve Molitch, 2012).
Prolaktin her zaman yüksek çıkmaz. Galaktore prolaktin normalken de görülebilir; prolaktin yüksekliği de galaktore olmadan bulunabilir. Küçük ve seçilmiş gruplarda yapılan iki çalışma bunu gösteriyor (Ugwa ve ark., 2016; Eftekhari ve ark., 2008). Bu yüzden prolaktin düzeyini bulguya bakarak tahmin etmek yerine ölçmek gerekir. (C - orta/zayıf kanıt)
Her akıntı galaktore değildir. Önce akıntının türüne bakılır:
| Akıntının özelliği | Ne düşündürür | Sonraki adım |
|---|---|---|
| Süt benzeri; kanlı, tek taraflı ya da kitle eşlikli değil | Galaktore olası | Prolaktin, ilaç ve tiroid değerlendirmesi |
| Şunlardan biri: kanlı ya da seröz (berrak-sulu) akıntı, tek taraflı ya da tek kanaldan gelen akıntı, memede kitle | Patolojik meme başı akıntısı | Hekim muayenesi ve meme görüntülemesi |
Kendiliğinden gelen akıntı da patolojik ölçütlerden biri sayılır (Salzman ve ark., 2019). Süt benzeri bir akıntı kendiliğinden geliyorsa ayrımı muayenede hekim yapar. Patolojik akıntıda tanısal meme görüntülemesi gerekir; yöntem yaşa göre seçilir (mamografi, dijital meme tomosentezi veya ultrason). Fizyolojik akıntıda ise tanısal görüntüleme gerekmez (ACR, 2022). Akıntı kanlı ya da berrak-sulu ise, tek taraflıysa ya da memede ele gelen bir kitle varsa beklemeden meme değerlendirmesi yaptırın.
Nasıl değerlendirilir? Patolojik akıntı dışlandıktan sonra prolaktin ölçülür. Prolaktin yüksekse gebelik dışlanır, tiroid ve böbrek işlevi değerlendirilir, kullanılan ilaçlar gözden geçirilir. Başka neden bulunamazsa beyin MR’ı istenir (Huang ve Molitch, 2012). Prolaktin belirgin yüksekse, yükseklik sürüyorsa ya da baş ağrısı veya görme bozukluğu varsa MR daha erken gündeme gelir. Ölçümün nasıl yapılacağı ve MR ölçütleri tanı bölümünde anlatılıyor.
Tedavi gerekir mi? Nedeni araştırıldıktan sonra prolaktini normal çıkan, nedeni bulunamayan (idiyopatik) ve rahatsız etmeyen galaktoreye tedavi gerekmez; güvence verilir. Aynı gruptaki rahatsız edici galaktore genellikle kısa süreli, düşük doz bir dopamin agonistine yanıt verir (Huang ve Molitch, 2012). Bu ilaçlar reçetelidir ve nedeni araştırılmadan başlanmamalıdır.
Prolaktinomada seçenekler (ilaç tedavisi, bazı tümörlerde ameliyat) tedavi bölümünde anlatılıyor. Galaktoreye bir ilaç yol açıyorsa o ilaç kesilir ya da prolaktini daha az artıran benzer bir ilaçla değiştirilir (Huang ve Molitch, 2012). Bu değişikliği ilacı yazan hekimle yapın; psikiyatri veya tansiyon ilaçlarını kendi başınıza bırakmayın. Gebe kalmak istiyorsanız tedavi planı hekiminizle birlikte yapılır; ayrıntı için tedavi bölümüne bakın.
Galaktore ile gebe kalma güçlüğü birlikteyse prolaktinin ölçülmesi önemlidir; çünkü yüksek prolaktin yumurtlamayı baskılayabilir (bkz. Hiperprolaktinemi nedir?).
Nedenleri
Kanda prolaktin yüksekliği saptandığında bunun hemen ciddi bir hastalık anlamına gelmediğini bilmek önemlidir. Prolaktin seviyeniz şu nedenlerle yükselebilir:
- Fizyolojik durumlar: Gebelik, emzirme, yoğun uykusuzluk, stres veya ağır egzersiz.
- İlaç kullanımı: Antipsikotikler, antidepresanlar, bazı mide ve bulantı ilaçları ile tansiyon düzenleyiciler.
- Tiroid bozuklukları: Hipotiroidi (tiroid bezinin az çalışması), vücudun prolaktin salınımını ikincil olarak artırabilir.
- Hipofiz lezyonları: Prolaktinoma (hipofiz bezi adenomu) veya hipofiz sapına bası yapan durumlar.
- Sistemik rahatsızlıklar: Böbrek veya karaciğer yetmezliği.
- Makroprolaktinemi: Kanda biyolojik etkinliği düşük büyük prolaktin molekülleri (makroprolaktin) nedeniyle toplam prolaktin yüksek ölçülebilir. Monomerik (etkin) prolaktin normalse ve bulgular uyumluysa çoğu zaman MR veya ilaç gerekmez. Ancak makroprolaktin ile gerçek monomerik prolaktin yüksekliği aynı kişide birlikte bulunabilir; bu yüzden iki sonuç ayrı değerlendirilir (Petersenn ve ark., 2023). Belirti vermeyen prolaktin yüksekliğinde makroprolaktin araştırılması önerilir (Melmed ve ark., 2011).

Tanıda Nelere Bakılır?
Tahlil kağıdında yüksek bir prolaktin değeri gördüğünüzde aceleyle paniğe kapılmamalısınız. Prolaktin stres ve kan alma koşullarından çabuk etkilenebilir. Tanı sürecinde izlediğimiz adımlar, bütüncül tanı süreci yaklaşımımızla paralel olarak şunlardır:
- Ölçüm ve tekrar: Prolaktin günün herhangi bir saatinde ölçülebilir, açlık zorunlu değildir. Kan alma stresi olmadan alınan tek ölçüm tanı için çoğu zaman yeterlidir (Melmed ve ark., 2011). Değer hafif yüksekse ya da bulgularla uyuşmuyorsa ölçüm stressiz koşullarda tekrarlanır (Petersenn ve ark., 2023).
- Bütüncül İnceleme: Tiroid hormonu (TSH) seviyelerine bakılır, gebelik dışlanır, kullandığınız reçeteli veya reçetesiz ilaçlar gözden geçirilir ve gerekli hallerde hormon paneli incelemesiyle diğer üreme hormonları değerlendirilir.
- Görüntüleme: Prolaktin seviyeleri belirgin şekilde yüksekse, kalıcı devam ediyorsa veya şiddetli baş ağrısı/görme bozukluğu eşlik ediyorsa hipofiz MR çekilerek prolaktinoma varlığı araştırılır.
Tedavi ve Yaklaşım
Hiperprolaktinemi tedavisinde temel ilke yalnızca kandaki rakamı düşürmek değil, altta yatan asıl nedeni doğru yönetmektir:
- İlaç Kaynaklı Yükseklikler: İlacı reçete eden uzman hekimle (psikiyatrist veya nörolog) görüşülerek alternatif bir ilaca geçiş değerlendirilir. Hayati Uyarı: Kullanmakta olduğunuz psikiyatri veya tansiyon ilaçlarını doktorunuzun bilgisi ve onayı olmadan kesinlikle kendi başınıza kesmemeli veya dozunu değiştirmemelisiniz; ilaçların aniden bırakılması ciddi sağlık risklerine yol açabilir.
- Hipotiroidi Tedavisi: Tiroid bezi fonksiyonları uygun hormon takviyesiyle düzenlendiğinde prolaktin seviyesi genellikle kendiliğinden normale döner.
- Prolaktinoma ve İdiyopatik Yükseklik: Çoğu hastada ilk seçenek dopamin agonisti adı verilen ilaçlardır; kabergolin (bromokriptine kıyasla) tercih edilen ilaçtır (Melmed ve ark., 2011). (A - çok güçlü kanıt) Pituitary Society 2023 uzlaşısına göre mikroprolaktinomalarda ve çevre dokulara yayılmamış, iyi sınırlı makroprolaktinomalarda, deneyimli bir hipofiz cerrahının bulunduğu merkezde ameliyat da ilk seçenekler arasında konuşulabilir. Adetleri ve yumurtlaması normal olan, mikroprolaktinomalı bazı kadınlar ise ilaçsız izlenebilir (Petersenn ve ark., 2023). Karar tümörün özelliklerine ve sizin tercihinize göre verilir.
- Kalp kapağı: Hiperprolaktinemide kullanılan düşük kabergolin dozlarında ciddi kapak hastalığı kanıtı çok sınırlıdır (Steeds ve ark., 2019). 13 vaka-kontrol çalışmasının birleştirildiği analizde, ekokardiyografide triküspit kapak yetersizliği kontrollere göre daha sık saptandı (OR 3,74; %95 GA 1,79–7,8). Bu bulgular belirtiler nedeniyle saptanmamıştı ve başka kapak hastalığında artış görülmedi; klinik anlamı belirsizdir (Stiles ve ark., 2018). Ekokardiyografi takibi doza göre planlanır, ancak öneriler farklıdır. İngiliz ortak görüşü tedaviden önce herkese ekokardiyografi, haftada 2 mg ve altında 5 yılda bir, üstünde yılda bir kontrol önerir (Steeds ve ark., 2019). Pituitary Society 2023 ise başlangıç taramasını uzun süreli ve haftada 2 mg’ın üstündeki dozlara ayırır. Bu dozlarda 2–3 yılda bir, daha düşük dozlarda 5–6 yıl sonra kontrol önerir (Petersenn ve ark., 2023). İlacı bu endişeyle kendi başınıza bırakmayın.
- Gebelik Planlaması: Tedavi stratejisi tümörün boyutuna, şikayetlerinize ve yakın dönemde gebe kalma isteğinize göre tamamen size özel olarak planlanır. (B - güçlü kanıt)
- Gebelik oluşursa: Gebelik doğrulanınca dopamin agonisti genellikle kesilir; büyük makroprolaktinomalarda ilacı sürdürmek bir seçenektir. Gebelikte prolaktin doğal olarak yükseldiği için tümörü izlemek amacıyla prolaktin ölçülmez. Yeni ya da artan baş ağrısı veya görme bozukluğu olursa görme alanı muayenesi ve gerekirse kontrast maddesiz MR ile değerlendirilir (Melmed ve ark., 2011; Petersenn ve ark., 2023). Makroprolaktinomada belirti olmasa da daha sık kontrol ve görme alanı takibi yapılır (Petersenn ve ark., 2023). Bu kararlar endokrinoloji uzmanıyla birlikte verilir.

Dr. Aksoy’a sorulan sorular
Galaktore tehlikeli midir; hangi durumda hekime başvurmak gerekir?
Galaktore, gebelik veya emzirme dışında memeden süt benzeri sıvı gelmesidir. Çoğu zaman ciddi bir hastalığa bağlı değildir ama nedenini araştırmak gerekir. Öncelikle gebelik, prolaktin yüksekliği, tiroid hastalıkları ve kullanılan ilaçları değerlendiririm. Adet düzensizliği, gebe kalamama, baş ağrısı veya görme bozukluğu varsa daha ayrıntılı inceleme gerekir. Özellikle tek memeden kendiliğinden gelen, kanlı veya berrak akıntıyı sıradan galaktore olarak kabul etmem; meme hastalıkları açısından değerlendirilmesini isterim.
Galaktore her zaman tedavi gerektirir mi; ilaç ne zaman kullanılır?
Hayır. Prolaktin ve tiroid değerleri normalse, akıntı hafifse ve hastayı rahatsız etmiyorsa çoğu zaman tedavi gerekmez. Ancak prolaktin yüksekliği adet düzensizliğine, yumurtlama sorunlarına veya infertiliteye yol açıyorsa tedavi daha önemli hale gelir. Prolaktinoma saptandığında ise tümörün büyüklüğü, prolaktin düzeyi ve hastanın belirtilerine göre karar veririm. İlaç gerekiyorsa genellikle kabergolin tercih edilir. Amacım yalnızca süt gelmesini durdurmak değil, buna neden olan sorunu tedavi etmektir.
Galaktoreye hangi ilaçlar neden olur; ilacı kendi başıma bırakabilir miyim?
Bazı antipsikotikler, antidepresanlar, bulantı ilaçları (metoklopramid ve domperidon), opioid ağrı kesiciler ve bazı tansiyon ilaçları prolaktini yükselterek galaktoreye neden olabilir. Ancak ilacı kendi kendinize kesmenizi kesinlikle önermem. Önce gerçekten ilacın sorumlu olup olmadığını araştırırız. Gerekirse ilacı reçete eden hekimle birlikte doz değişikliği veya başka bir ilaca geçiş planlanabilir. Özellikle psikiyatrik ilaçların aniden bırakılması ciddi sorunlara yol açabilir.
Kabergolin kullanırken hamile kalırsam ilacı bırakmalı mıyım?
Çoğu hastada evet. Özellikle küçük bir prolaktinoma (mikroadenom) nedeniyle kabergolin kullanan kadınlarda, gebelik doğrulandığında ilacı genellikle kesmeyi öneririm. Gebelik oluşana kadar kabergolin kullanılmış olması da tek başına endişe nedeni değildir; mevcut veriler erken gebelik maruziyetinde belirgin bir fetal risk artışı göstermiyor. Ancak büyük bir prolaktinoma varsa, özellikle tümör görme sinirlerine yakınsa, gebelikte tedaviye devam etmek gerekebilir. Bu nedenle karar tümörün büyüklüğüne ve önceki MR bulgularına göre verilmelidir. İlacı kendi başınıza değiştirmek yerine gebeliği takip eden hekime haber vermeniz önemlidir.
Gebelikte prolaktin yükselir mi; gebelikte prolaktin baktırmak gerekir mi?
Evet, gebelikte prolaktin doğal olarak yükselir; bu, memelerin süt üretimine hazırlanmasının normal bir parçasıdır. Bu nedenle gebelik sırasında rutin prolaktin ölçümü önermiyorum. Özellikle prolaktinoması olan hastalarda bile prolaktin değerinin yükselmesi, tümörün büyüdüğü anlamına gelmez. Bu hastalarda benim için kan değerinden çok klinik belirtiler önemlidir. Yeni başlayan veya giderek şiddetlenen baş ağrısı, görme bulanıklığı ya da görme alanında daralma varsa hipofiz açısından değerlendirme gerekir. Gerekirse kontrastsız hipofiz MR’ı yapılabilir.
Diğer Sık Sorulan Sorular
Hiperprolaktinemi ve doğurganlık ilişkisi hakkında sık sorulan soruların yanıtları:
Prolaktin yüksekliği hamile kalmaya engel olur mu?
Eğer prolaktin yüksekliği yumurtlamanızı baskılıyorsa hamile kalmanızı zorlaştırabilir. Ancak geçici yükseklikler kalıcı bir kısırlık nedeni değildir; sonuç klinik bulgularla birlikte değerlendirilmelidir.
Prolaktin testi kaç kez yapılmalı?
Kan alma stresi olmadan alınan tek ölçüm çoğu zaman yeterlidir; test günün herhangi bir saatinde yapılabilir ve açlık zorunlu değildir. Değer hafif yüksekse ya da bulgularla uyuşmuyorsa test stressiz koşullarda tekrarlanır.
Prolaktin yüksekliği tüp bebek öncesi mutlaka tedavi edilmeli mi?
Her zaman değil. Yumurtlama bozukluğu, adet düzensizliği ya da tedavi gerektiren bir prolaktinoma varsa prolaktini düşürmek önem kazanır. Düzenli yumurtlayan, belirtisi olmayan ve yalnızca hafif yüksek prolaktini olan bir kadında ilaç başlamanın tüp bebek sonucunu iyileştirdiğini gösteren güçlü bir kanıt yoktur. Karar tüp bebek süreci öncesinde hekiminizle birlikte verilir.
Prolaktinoma gebeliğe engel mi?
Hayır. Prolaktinoma varlığında ilaç tedavisiyle hormon seviyeleri ve tümör boyutu kontrol altına alınarak çoğu kadında gebelik elde edilebilir. Süreç kadın doğum ve endokrinoloji uzmanı takibinde yürütülür.
Sizin İçin Seçtiğimiz Diğer Rehberler:
Tıbbi Sorumluluk Reddi: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı veya kişisel tedavi yerine geçmez. Prolaktin yüksekliği stres, tiroid veya hipofiz hastalıklarıyla ilişkili olabileceği için kişisel durumunuzu mutlaka hekiminizle değerlendiriniz.
Baş Editör, tupbebek.com
Bilimsel inceleme ayrıntıları
- Kaynakların son tarandığı tarih:
- 8 Ekim 2026
- İnceleme kapsamı:
- Hiperprolaktinemi tanısı, makroprolaktinemi ayırıcı tanısı, hipotiroidi ve ilaç ilişkisi, dopamin agonistleri (kabergolin/bromokriptin) ve üreme sağlığına etkileri Majumdar 2013, Wang 2012, Grattan 2015, Petersenn 2023 (Pituitary Society) ve Melmed 2011 (Endocrine Society) kılavuzları doğrultusunda değerlendirilmiştir. Galaktore bölümü (tanım, nedenler, prolaktinin normal çıkabilmesi, patolojik meme başı akıntısından ayırma, değerlendirme, tedavi) ve kabergolin kapak güvenliği Huang ve Molitch 2012, Salzman 2019, ACR 2022, Ugwa 2016, Eftekhari 2008 ve Stiles 2018 ile hazırlandı. Dış değerlendirme sonrası Melmed 2011 ve Petersenn 2023 tam metninden doğrulanarak prolaktin ölçüm koşulları, makroprolaktin, prolaktinomada cerrahi ve izlem seçeneği, gebelikte yönetim ve kabergolin ekokardiyografi izlemi (Steeds 2019) güncellendi.
Kanıt durumu: B · Güçlü Sınırlı sayıda randomize kontrollü çalışma veya iyi tasarlanmış kohort çalışmaları
Kaynaklar
12 referans
- 1
Majumdar A, Mangal NS. Hyperprolactinemia. Journal of Human Reproductive Sciences (2013)
Bilimsel yayın
- 2
Wang AT, Mullan RJ, Lane MA et al. Treatment of hyperprolactinemia: a systematic review and meta-analysis. Systematic Reviews (2012)
Bilimsel yayın
- 3
Grattan DR. 60 years of neuroendocrinology: The hypothalamo-prolactin axis. Journal of Endocrinology (2015)
Bilimsel yayın
- 4
Petersenn S, Fleseriu M, Casanueva FF et al. Diagnosis and management of prolactin-secreting pituitary adenomas: a Pituitary Society international Consensus Statement. Nature Reviews Endocrinology (2023)
Bilimsel yayın
- 5
Melmed S, Casanueva FF, Hoffman AR, Kleinberg DL, Montori VM, Schlechte JA, Wass JAH. Diagnosis and treatment of hyperprolactinemia: an Endocrine Society clinical practice guideline. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism (2011)
Bilimsel yayın
- 6
Huang W, Molitch ME. Evaluation and management of galactorrhea. American Family Physician (2012)
Bilimsel yayın
- 7
Salzman B, Collins E, Hersh L. Common Breast Problems. American Family Physician (2019)
Bilimsel yayın
- 8
ACR Expert Panel on Breast Imaging; Sanford MF, Slanetz PJ et al. ACR Appropriateness Criteria Evaluation of Nipple Discharge: 2022 Update. Journal of the American College of Radiology (2022)
Bilimsel yayın
- 9
Stiles CE, Tetteh-Wayoe ET, Bestwick J et al. A meta-analysis of the prevalence of cardiac valvulopathy in hyperprolactinemic patients treated with Cabergoline. The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism (2018)
Bilimsel yayın
- 10
Steeds RP, Stiles CE, Sharma V et al. Echocardiography and monitoring patients receiving dopamine agonist therapy for hyperprolactinaemia: a joint position statement of the British Society of Echocardiography, the British Heart Valve Society and the Society for Endocrinology. Echo Research and Practice (2019)
Bilimsel yayın
- 11
Ugwa EA et al. An assessment of serum prolactin levels among infertile women with galactorrhea attending a gynecological clinic North-West Nigeria. Nigerian Medical Journal (2016)
Bilimsel yayın
- 12
Eftekhari N et al. The prevalence of hyperprolactinemia and galactorrhea in patients with abnormal uterine bleeding. Gynecological Endocrinology (2008)
Bilimsel yayın


