PGT-M Nedir? Tek Gen Hastalıklarını Embriyoda Taramak

Doç. Dr. Senai Aksoy Son güncelleme: 24 Ekim 2026 C · Orta / Zayıf

Kısa cevap

PGT-M, ailede bilinen belirli bir tek gen hastalığı için embriyoların tüp bebekte transferden önce bakılmasıdır. Eski adıyla sıkça PGD denirdi. Genel tarama değildir; hastalığa yol açan değişiklik önceden bilinmeli ve aileye özel hazırlık yapılmalıdır. Önemi belirsiz bir değişiklik (VUS) tek başına yeterli kabul edilmez. Sonuç sağlık garantisi vermez; gebelikte ek tanı konuşulur. Amaç cinsiyet seçimi değildir.

Başlıca kaynaklar: ESHRE PGT-M önerileri ASRM PGT-M görüşü 2023 TÜTD PGT-M kılavuzu 2024

Danışma masasında bir çiftin karşısındaki danışmanla aile ağacı çizimini incelediği sahne
Genetik danışmanlıkta aile öyküsü ve test planı birlikte konuşulur. Görsel temsili bir danışmanlık sahnesidir. Yapay zekâ ile üretilmiş temsili görsel

PGT-M nedir?

Kısa cevap: PGT-M, ailede bilinen belirli bir tek gen hastalığı için embriyoların tüp bebekte transferden önce bakılmasıdır. Genel bir tarama değildir: hastalığa yol açan değişiklik önceden bilinmeli ve aileye özel hazırlık yapılmalıdır (ESHRE PGT-M 2020; ASRM 2023). Önemi belirsiz bir değişiklik (VUS) tek başına embriyoları ayırmak için yeterli kabul edilmez. Sonuç bebek sağlığı garantisi vermez; gebelikte ek tanı seçenekleri konuşulur ve amaç cinsiyet seçimi değildir.

Eski adıyla sıkça PGD (preimplantasyon genetik tanı) denirdi. Bugünkü ad, tek gen hastalıkları için kullanılan testi PGT-A ve PGT-SR’den ayırır.

En sık karışan nokta PGT-A ile farkıdır. PGT-A kromozom sayısına bakar; PGT-M yalnızca aileye özel tanımlanmış geni hedefler. Gerekirse aynı biyopsi örneğinde kromozom sayısına da bakılabilir, ama bu PGT-M’den ayrı bir karardır. Kromozom taramasının yerini PGT-A değerlendirmesinde okuyabilirsiniz. Çiftin kendisinde yapılan taşıyıcılık testleri genetik testler sayfasındadır; PGT-M embriyoya uygulanan ayrı bir adımdır.

PGT-M, PGT-A ve PGT-SR neye bakar?

PGT tek bir test değildir. Hangisinin konuşulacağı, ailedeki genetik sorunun türüne bağlıdır:

TestNeye bakar?Ne zaman konuşulur?
PGT-MAilede bilinen tek gen hastalığıTaşıyıcı çift, hasta ebeveyn veya etkilenmiş çocuk öyküsü
PGT-AKromozom sayısıAyrı bir karar; PGT-M’nin yerine geçmez
PGT-SRKromozomların yapısal yeniden düzenlenmesiDengeli translokasyon gibi yapısal değişiklik

PGT-M yalnızca önceden seçilen genetik değişikliğe bakar; tüm hastalıkları taramaz (ASRM 2023).

Hangi hastalıklar bakılabilir?

Birçok tek gen hastalığında PGT-M planlanabilir. Laboratuvar her değişikliğin teknik olarak uygun olup olmadığına tüp bebekten önce bakar (ASRM 2023):

KalıtımÖrneklerÇocuğa geçiş
Çekinik (otozomal resesif)Talasemi, SMA, kistik fibrozisİki taşıyıcı ebeveynde her gebelikte etkilenmiş çocuk riski %25
Baskın (otozomal dominant)Huntington, Marfan, nörofibromatozisHasta ebeveynden geçiş riski çoğunlukla %50
X’e bağlıHemofili, Duchenne kas distrofisiTaşıyıcı annede her gebelikte erkek çocuğun etkilenme riski %50, kız çocuğun taşıyıcı olma riski %50

Önemi belirsiz bir genetik değişiklik (VUS), embriyoları tek başına “sağlıklı” ve “hasta” diye ayırmak için yetmez (ASRM 2023). Geç başlayan veya hafif hastalıklarda PGT-M tartışmalıdır; zorunlu öneri değildir. Yeterli aile örneği her dosyada bulunmayabilir. Laboratuvar o zaman başka doğrulama yollarını konuşur.

Kimlere gerekir?

PGT-M rutin tarama değildir; belirli bir genetik risk varsa konuşulur:

  • Her iki eş aynı çekinik hastalık için taşıyıcıysa,
  • Eşlerden birinde baskın bir genetik hastalık varsa,
  • Anne X’e bağlı bir hastalık taşıyıcısıysa,
  • Önceki gebelikte veya çocukta genetik hastalık tanısı konmuşsa,
  • Soy ağacında doğrulanmış tek gen değişikliği varsa.

“Daha sağlıklı embriyo seçmek” tek başına gerekçe değildir. Belirti vermeyen çekinik taşıyıcılık için PGT-M önerilmez (ASRM 2023).

Akraba evliliği her iki eşin aynı çekinik değişikliği taşıma olasılığını artırabilir; tarama ve sonraki seçenekler akraba evliliği yazısındadır.

Hazırlık neden önemlidir?

PGT-M raftan alınan hazır bir test değildir; aileye özel bir protokol (sık kullanılan adıyla prob tasarımı) gerekir. Süre vakaya göre değişir ve birkaç haftadan birkaç aya uzayabilir.

Bu süreçte çiftten, gerektiğinde aile büyüklerinden kan örneği alınır. Laboratuvar hastalıkla birlikte giden genetik işaretleri (haplotip) çıkarmaya çalışır (TÜTD 2024; ESHRE PGT-M 2020). Tüp bebekten önce genetik danışmanlık, zamanlamanın kaymaması için işe yarar.

Süreç nasıl ilerler?

PGT-M tüp bebek olmadan yapılamaz. Kısırlık olmasa da embriyo laboratuvarda oluşturulur: önce test hazırlanır, sonra yumurta toplanır.

  1. Genetik danışmanlık. Raporlar incelenir, aile haritası çıkarılır.
  2. Aileye özel hazırlık. Laboratuvar, bakılacak değişikliğe göre protokolü kurar.
  3. Tüp bebek. Yumurta ve sperm laboratuvarda döllenir (IVF veya ICSI).
  4. Embriyo gelişimi. Biyopsi çoğu zaman 5. veya 6. gün blastokistte, dış hücre tabakasından (trofektoderm) alınır.
  5. Analiz. Alınan hücreler genetik laboratuvarına gider.
  6. Dondurma. Biyopsi sonrası embriyolar sıkça dondurulur ve sonuç beklenir; taze transfer bazı dosyalarda konuşulabilir.
  7. Transfer. Hedef hastalık yönünden etkilenmemiş embriyo değerlendirilir.

Biyopsi, ileride bebeği oluşturacak iç hücre kitlesinden değil, plasentayı oluşturacak dış tabakadan alınır. ESHRE deneyimli merkezlerde kısa dönemde yenidoğan zarar sinyali artışı göstermez; uzun dönem etkiler izlenmeye devam eder (ESHRE PGT örgütlenme 2020).

Sonuç nasıl okunur?

Raporda sık görülen dört kategori şöyledir:

  • Etkilenmemiş: Hedeflenen değişikliği taşımaz veya hastalığa yol açmaz. Transfer için önceliklidir.
  • Taşıyıcı: Çekinik hastalıklarda belirti beklenmez; anne-baba gibi taşıyıcıdır. SGK’nin ödediği işlemde raporda “sağlıklı” yazan embriyo transfer edilir. SGK dışı planda taşıyıcı embriyo kararı genetik danışmanlık, etik-tıbbi kurul ve onamla konuşulur.
  • Etkilenmiş: Hedeflenen hastalığı taşır. Transferi önerilmez.
  • Sonuçsuz: Alel kaybı (ADO) veya çoğaltılamama nedeniyle net sonuç çıkmamıştır. Yeniden biyopsi veya başka plan gerekebilir.

PGT-M yalnızca bakılan değişikliği inceler ve bebek sağlığı garantisi vermez. ESHRE, PGT sonrası gebelikte tanı seçeneklerinin (CVS veya amniyosentez) anlatılmasını önerir (ESHRE PGT örgütlenme 2020). (C - orta/zayıf kanıt)

Kanıt kutusu: yanlış tanı oranı nereden geliyor?

ESHRE’nin 2020 örgütlenme önerisi, birçok tüp bebek ve PGT merkezinde genel hata oranının %1–3 kadar düşük olabildiğini yazar ve kaynak olarak De Rycke ve arkadaşlarının 2017 konsorsiyum veri derlemesini gösterir (ESHRE PGT örgütlenme 2020; De Rycke 2017). Bu aralık alel kaybına (ADO) özgü bir PGT-M yanlış tanı oranı değildir. PGT-M tespit kâğıdı, doğrulamada lokus başına ADO’nun %5’in altında olmasını ister; %10’un altı daha fazla işaretçi ile kabul edilebilir. Tek hücrede tüm genom çoğaltması sonrası ADO %20–30’a çıkabilir (ESHRE PGT-M 2020). Merkezin kendi hata oranını onama metninde belirtmesi önerilir.

Türkiye’de yasal çerçeve ve SGK

Tıbbi zorunluluk yokken cinsiyet seçimi yasaktır; ayrıntı PGT ve cinsiyet seçimi yazısındadır.

SGK ödemesi genel bir PGT-M hakkı değildir. SGK’nin tüp bebek açıklamasına göre sağlam çocuk doğmasına yönelik PGT, SUT eki EK-2/K listesindeki kalıtsal tanılarda ve belirli şartlarla karşılanabilir. Liste dışı tanılarda bu yol işlemez; başvuru tarihindeki SUT metni esas alınır.

Bu yolda şu şartların birlikte sağlanması beklenir:

  1. Mevcut evlilikte sağlam çocuk olmaması.
  2. EK-2/K’deki tanı için taşıyıcılık veya hastalık belgesi; tıbbi genetik uzmanının imzaladığı danışmanlık notu.
  3. Sözleşmeli üçüncü basamak resmi sağlık kuruluşunda düzenlenen sağlık kurulu raporu.
  4. Kadının 23 yaşından büyük, 40 yaşından küçük olması; prim günü ve sözleşmeli merkez şartları.
  5. En fazla 3 deneme. Yalnızca raporda “sağlıklı” yazan embriyo transfer edilir.

Hasta bir çocuk için kök hücre vericisi kardeş doğmasına yönelik PGT, SGK metninde ayrı bir maddedir ve o yolun kendi rapor kuralları vardır.

Dr. Aksoy’a sorulan sorular

PGT testinde nelere bakılır? PGT-M, PGT-A ve PGT-SR arasındaki fark nedir?

PGT’nin tek bir test olmadığını öncelikle anlatırım. Embriyodan alınan birkaç hücrede farklı genetik incelemeler yapılabilir. Hangisini istediğimiz, neyi araştırdığımıza bağlıdır.

PGT-M, belirli bir gendeki hastalığa neden olan değişikliği araştırır. Çiftin talasemi veya spinal müsküler atrofi gibi kalıtsal bir hastalığı çocuklarına geçirme riski varsa bu yöntemi kullanabiliriz. Hangi genetik değişikliği aradığımızı önceden bilmemiz gerekir.

PGT-A embriyonun kromozom sayısını değerlendirir. Normalde 46 kromozom bekleriz; bazılarında bir kromozom eksik veya fazla olabilir. Kadın yaşı ilerledikçe bu daha sık görülür. PGT-A bütün genetik hastalıkları araştırmaz; her tüp bebek hastasında canlı doğum şansını artırdığı da gösterilmemiştir.

PGT-SR kromozomların yapısal düzenlenmeleriyle ilgilidir. Eşlerden birinde dengeli translokasyon varsa kişi tamamen sağlıklı olabilir; oluşan embriyolarda kromozom parçalarının eksik veya fazla bulunma riski artabilir. Böyle durumlarda PGT-SR kullanabiliriz.

Yani PGT-M belirli bir gen hastalığını, PGT-A kromozom sayısı bozukluklarını, PGT-SR ise yapısal düzenlenmelerle ilişkili dengesizlikleri araştırır.

Bu testlerin hiçbiri embriyonun tamamen sağlıklı olduğunu veya mutlaka gebelik oluşturacağını garanti etmez. Sonuç uygun bulunan bir embriyoda bile gebelik oluşmayabilir. Gebelik olursa prenatal tarama ve tanı seçeneklerini değerlendirmeye devam ederiz.

PGT testi kaç günde çıkar? Embriyo transferini ne zaman planlarsınız?

PGT sonucunu genellikle embriyo biyopsisinden sonraki 1–3 hafta içinde alırız. Süre, genetik testin türüne ve laboratuvara göre değişir. PGT-A sonuçları çoğunlukla 7–14 günde çıkar; PGT-M ve PGT-SR biraz daha uzun sürebilir. PGT-M’de aileye özgü genetik hazırlık gerekiyorsa, bunların tüp bebekten önce tamamlanması birkaç hafta daha alabilir.

Genellikle embriyoları 5. veya 6. güne kadar geliştirir, uygun blastokistlerden biyopsi alıp dondururuz. Sonuçlar gelince transfere uygun embriyo varsa rahim hazırlığına geçeriz. Her şey yolundaysa transferi bir sonraki adet döngüsünde planlamak mümkün. Rahim iç tabakasının durumu, yumurtalıkların uyarıma verdiği yanıt ve genel sağlık nedeniyle bazen biraz daha beklemek gerekir.

Sonuçların çıkması, transferi hemen yapabileceğimiz anlamına gelmez. Önce hangi embriyonun transfere uygun olduğunu belirler, ardından rahmi hazırlarız. Amacımız transferi mümkün olan en erken tarihte değil, uygun koşullarda gerçekleştirmektir.

PGT için kaç embriyo gerekli?

Tek bir rakamla cevap vermek doğru değil. PGT için mutlaka üç, beş veya sekiz embriyo olması gerektiğine dair genel bir kuralımız yok. Uygun bir blastokist varsa teknik olarak tek embriyoda da inceleme yapılabilir.

Asıl soru kaç embriyo bulunduğu değil, genetik testi neden istediğimizdir.

Ciddi bir kalıtsal hastalık geçirme riski yüksekse ve PGT-M planlıyorsak tek embriyoda bile test anlamlı olabilir. Amaç, o embriyonun belirli bir hastalığı taşıyıp taşımadığını öğrenmektir.

PGT-A’da durum farklıdır. Genç bir kadında yalnızca bir veya iki blastokist varsa, rutin kromozom taramasının gerçekten yarar sağlayıp sağlamayacağını daha dikkatli değerlendiririm. PGT-A embriyoyu iyileştirmez. Biyopsinin ve testin sınırlılıkları, mozaik sonuçlar ve transfer edilebilir embriyo sayısının azalması da hesaba katılır.

İleri yaşta, özellikle birden fazla blastokist varsa, PGT-A’nın verebileceği bilgiyi ve sınırlılıklarını çiftle konuşabiliriz. İleri yaşta bile her hastaya mutlaka PGT-A gerektiğini düşünmem.

Kararımda kadının yaşı, embriyo sayısı ve gelişimi, çiftin genetik sonuçları, önceki gebelik kayıpları ve testin gerçekten hangi soruyu yanıtlayacağı önemlidir.

Bazen tek yumurta toplamadan yeterli embriyo çıkmaz. PGT-M veya PGT-SR planlanan bazı çiftlerde, uygun koşullarda embriyoları biriktirip sonra test etmek de değerlendirilebilir.

Genetik testin amacı mümkün olduğunca çok embriyoyu elemek değil, gerektiğinde doğru embriyoyu seçmeye yardımcı olacak bilgiyi elde etmektir. Belirleyici olan embriyo sayısından çok, sonucun tedavi kararını gerçekten değiştirip değiştirmeyeceğidir.

YazanDoç. Dr. Senai Aksoy· Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı

Üreme Tıbbı ve Yardımcı Üreme Teknikleri

Tıbbi inceleme: tupbebek.com Editöryal Ekip · Tıbbi Yayın Ekibiİnceleme: 24 Ekim 2026Son güncelleme: 24 Ekim 2026
Bilimsel inceleme ayrıntıları
Kaynakların son tarandığı tarih:
24 Ekim 2026
İnceleme kapsamı:
24 Ekim 2026: Dr. Aksoy 24 Ekim gövde geçişini tıbben inceledi ve üç SSS yanıtının düzenlenmiş görünür kullanımını onayladı. Editoryal kaynak kontrolü: ESHRE 2020 PGT-M ve PGT örgütlenme önerileri, ASRM 2023 PGT-M komite görüşü, De Rycke 2017 konsorsiyum veri derlemesi atfı ve SGK tüp bebek sayfasındaki SUT EK-2/K özeti. Yeni sistematik literatür taraması yapılmadı.
Bu güncellemede:
24 Ekim 2026 editoryal geçiş: görünür özet ve gövde sadeleştirildi; yinelenen soru tablosu PGT türü karşılaştırmasına çevrildi; %1–3 yanlış tanı ESHRE örgütlenme kâğıdına taşındı; SGK metni EK-2/K listesi, sağlam çocuk istisnası ve yalnızca sağlıklı embriyo kuralıyla hizalandı. Uzman kutusu değiştirilmedi. Aynı gün üç SSS yanıtı Dr. Aksoy'un kullanıcı mesajlarından kısaltılarak 'Dr. Aksoy'a en sık sorulan sorular'a alındı; örtüşen model PGT-A farkı yanıtı kaldırıldı. Doğrulanmamış model SSS (tüp bebek şart, prob süresi, cinsiyet) hekim adına taşınmadı; içerikleri gövdede duruyor. 24 Ekim 2026 tarihli 'onay' mesajıyla gövde geçişinin tıbbi incelemesi ve üç düzenlenmiş SSS yanıtının görünür kullanımı onaylandı.

Kanıt durumu: C · Orta / Zayıf Vaka-kontrol veya gözlemsel veri ağırlıklı Ana öneri için: Bilinen hastalık yapıcı tek gen değişikliğinde PGT-M planı kılavuz ve komite görüşüne dayanır; yanlış tanı oranı merkeze göre değişir.. Diğer iddiaların kanıt düzeyi yanlarında belirtilir.

science

Kaynaklar

6 referans

  1. 1

    ESHRE PGT-M Working Group; Carvalho F, Moutou C, Dimitriadou E, et al. ESHRE PGT Consortium good practice recommendations for the detection of monogenic disorders. Human Reproduction Open (2020)

    Klinik rehber

  2. 2

    ESHRE PGT Consortium Steering Committee; Carvalho F, Coonen E, Goossens V, et al. ESHRE PGT Consortium good practice recommendations for the organisation of PGT. Human Reproduction Open (2020)

    Klinik rehber

  3. 3

    Practice Committee and Genetic Counseling Professional Group of the American Society for Reproductive Medicine. Indications and management of preimplantation genetic testing for monogenic conditions: a committee opinion. Fertility and Sterility (2023)

    Klinik rehber

  4. 4

    Unsal E, Aktuna S, Arda B, et al. Good laboratory practice for PGT-M: Turkish Society of Reproductive Medicine guidelines. Reproductive BioMedicine Online (2024)

    Klinik rehber

  5. 5

    De Rycke M, Goossens V, Kokkali G, Meijer-Hoogeveen M, Coonen E, Moutou C. ESHRE PGD Consortium data collection XIV-XV: cycles from January 2011 to December 2012 with pregnancy follow-up to October 2013. Human Reproduction (2017)

    Bilimsel yayın

  6. 6

    Tüp Bebek Tedavisi. Sosyal Güvenlik Kurumu (2026)

    Resmî web kaynağı

Paylaş Kopyalandı!

İlgili makaleler