local_library Özel Dosya

Endometriozis &
Adenomyozis

Kadınlarda infertilitenin en sık nedenlerinden ikisi. Belirtiler, tanı yöntemleri, tedavi seçenekleri ve tüp bebek başarı oranlarına etkileri hakkında kapsamlı rehber.

Endometriozis

Endometriozis nedir?

Rahim iç tabakasının (endometrium) rahim dışında büyümesidir. Üreme çağındaki kadınların yaklaşık onda birini etkiler ve kısırlık yaşayan kadınlarda belirgin olarak daha sık görülür.

gynecology

Hastalık hakkında

Endometrioziste rahim iç tabakasına benzer doku, yumurtalıklar, fallop tüpleri, periton, barsak ve mesane gibi organların üzerinde büyür. Bu doku her adet döneminde kanar, ancak vücuttan atılamaz. Bu durum iltihap, yapışmalar ve kist oluşumuna yol açar.

warning Şiddetli adet ağrısı (dismenore): Normal adet kramplarının çok ötesinde, günlük yaşamı etkileyen şiddetli ağrı.
warning Disparoni: Cinsel ilişki sırasında derin ağrı, özellikle belirli pozisyonlarda artar.
warning Kronik pelvik ağrı: Adet dönemi dışında da devam eden, kronik karın alt bölge ağrısı.
warning İnfertilite: Doğal yolla gebe kalamama, tedaviye rağmen düşük başarı oranları.
warning Diğer: Ağrılı defekasyon, üriner yakınmalar, adet arası kanama, kronik yorgunluk.

emergency Önemli Bilgi

Tanı gecikmesi: Belirtilerin başlaması ile tanı arasında ortalama 7-10 yıl geçmektedir.

Görülme sıklığı: Üreme çağındaki kadınların yaklaşık onda biri.

Doğurganlık: Endometriozisli kadınların önemli bir kısmında gebe kalmak zorlaşır; ancak çoğu kendiliğinden ya da tedaviyle gebe kalabilir.

Kronik hastalık: Kesin tedavisi yoktur, ancak belirtiler yönetilebilir.

Hastalık evreleri (rASRM sınıflandırması)

I

Minimal

1-5 puan

İzole implantlar, belirgin yapışmalar yok. Genellikle tesadüfen saptanır.

II

Hafif

6-15 puan

Yüzeysel implantlar, hafif yapışıklıklar. Fertiliteyi etkileyebilir.

III

Orta

16-40 puan

Derin implantlar, over kistleri (endometrioma), belirgin yapışıklıklar.

IV

Ağır

>40 puan

Büyük endometriomalar, yoğun yapışıklıklar, organ distorsiyonu. IVF genellikle gerekir.

Tanı yöntemleri

stethoscope

Pelvik muayene

İlk değerlendirme adımı. Nodülarite, hassasiyet ve kitle varlığını saptayabilir. Ancak tek başına tanı koymak için yeterli değildir.

radiology

Transvajinal USG

Endometriomalar (çikolata kistleri) için yüksek duyarlılık. Derin infiltratif endometriozis için deneyimli ellerde anlamlıdır.

radiology

MR görüntüleme

Derin infiltratif endometriozis, rektovajinal septum ve mesane tutulumunu değerlendirmede üstündür.

surgical

Laparoskopi

ESHRE 2022'ye göre tanıda ilk adım görüntülemedir. Laparoskopi, görüntüleme normal çıkıp şikâyet sürdüğünde ya da cerrahi tedavi planlandığında düşünülür; aynı işlemde lezyonlar görülür, biyopsi alınır ve tedavi yapılabilir.

science

CA-125

Kan testi. Özgüllüğü düşüktür ancak takipte ve ileri evre hastalıkta faydalı olabilir. Tek başına tanı koydurmaz.

healing

Tedavi yaklaşımları

Hastanın yaşına, belirti şiddetine ve fertilite istemine göre kişiselleştirilir

medication

NSAİİ ağrı tedavisi

İbuprofen, naproksen gibi nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar. Adet öncesi başlandığında daha etkilidir. Semptomatik rahatlama sağlar.

vaccines

Hormonal tedavi

Kombine oral kontraseptifler (OKS), progestinler (dienogest), GnRH agonist/antagonistleri. Östrojen baskılayarak hastalık ilerlemesini yavaşlatır.

surgical

Laparoskopik cerrahi

Endometriotik lezyonların eksizyonu veya ablasyonu. Yapışıklıkların giderilmesi. Fertilite amacıyla tubal açıklık sağlanması.

nest_clock_farsight_analog

Endometrioma tedavisi

Çikolata kistlerinde drenaj, kistektomi veya skleroterapi. Cerrahiden önce yumurtalık rezervi değerlendirilir.

Adenomyozis

Adenomyozis nedir?

Endometrial dokunun rahim kası (myometrium) içine invazyon göstermesidir. Özellikle 35-50 yaş arasında sık görülür ve infertiliteye yol açabilir.

ecg

Hastalık hakkında

Adenomyoziste rahim iç tabakasının bezleri ve stroması, rahim kasına (myometrium) doğru ilerler. Bu durum rahmin büyümesine, kalınlaşmasına ve düzensiz kasılmalara neden olur. Fokal (adenomyom) veya diffüz (yaygın) formda olabilir.

warning Menoraji: Aşırı ve uzun süren adet kanamaları. Pıhtılı kanama sık görülür.
warning Şiddetli adet ağrısı (dismenore): Adet döneminde krampı andıran, progresif artan ağrı.
warning Rahim büyümesi: Rahim normalden 2-3 kat büyüyebilir, muayenede saptanır.
warning Kronik pelvik ağrı: Adet dışında da devam eden, yaygın karın alt ağrısı.
warning İmplantasyon güçlüğü: Embriyo tutunmasını zorlaştıran uterin ortam değişiklikleri.

info Tanı Yöntemleri

radiology Transvajinal USG

Junctional zone (JZ) kalınlığı ve asimetrik myometrial kalınlaşma değerlendirilir.

radiology MR Görüntüleme

JZ kalınlığını, hastalık yaygınlığını ve fokal/diffüz ayrımını gösterir; JZ >12 mm adenomyozis lehine değerlendirilir.

biotech Histopatoloji

Kesin tanı. Histerektomi veya adenomyomektomi materyalinin patolojik incelemesi ile konur.

healing

Tedavi seçenekleri

Fertilite istemi, belirti şiddeti ve hastanın yaşına göre planlanır

vaccines

Hormonal tedavi

LNG-IUS (Mirena spiral), kombine OKS, GnRH analogları. Kanamayı ve ağrıyı azaltmak için kullanılır; gebe kalma şansını artırmaz.

surgical

Adenomyomektomi

Fokal adenomyoziste cerrahi eksizyon. Fertilite koruyucu yaklaşım. Deneyimli cerrah ve dikkatli hasta seçimi önemlidir.

emergency

Histerektomi

Kesin tedavi. Fertilite istemi olmayan, medikal tedaviye yanıt vermeyen hastalarda uygulanır. Çocuk istemi bittikten sonra düşünülür.

bloodtype

Uterin arter embolizasyonu

Rahim arterlerinin minimal invaziv yöntemle tıkanması. Kanama ve ağrıda belirgin azalma sağlar. Fertilite üzerine etkileri tartışmalıdır.

Karşılaştırma

Endometriozis ile adenomyozis arasındaki fark nedir?

Her iki hastalık da östrojen bağımlıdır ve sıklıkla birlikte görülür. Ancak lokasyon, belirtiler ve tedavi yaklaşımında önemli farklar vardır.

Özellik gynecology Endometriozis ecg Adenomyozis
Lokasyon Rahim dışı (over, periton, barsak, mesane) Rahim kası (myometrium) içinde
Tipik yaş 25-40 yaş 35-50 yaş
Ana belirti Kronik pelvik ağrı, disparoni Ağır adet kanaması (menoraji)
Tanı Önce görüntüleme; gerekirse laparoskopi Görüntüleme (USG, MR); kesin tanı histopatoloji
Tedavi seçenekleri Cerrahi eksizyon, hormonal baskı Hormonal tedavi veya cerrahi; histerektomi gebelik planı olmayanlarda
Birlikte görülme link Sıklıkla birlikte görülür
endocrinology

Östrojen bağımlı

Her iki hastalık da östrojene bağımlıdır. Menopozda belirtiler genellikle geriler, hormonal tedavi ise baskı üzerinden çalışır.

pregnancy

İnfertilite etkisi

Her ikisi doğal gebe kalmayı zorlaştırabilir; IVF sonuçlarına etkisi çalışmalar arasında tutarsızdır. Tedavi planı bu belirsizlik göz önünde tutularak yapılır.

chronic

Kronik ağrı

Her iki hastalık da kronik pelvik ağrıya neden olur. Yaşam kalitesini ciddi ölçüde etkiler ve multidisipliner yaklaşım gerektirir.

Üreme Sağlığı

Endometriozis ve adenomyozis fertiliteyi nasıl etkiler?

Her iki hastalık da farklı mekanizmalarla üreme fonksiyonlarını etkiler. Tedavi sırası; yaş, yumurtalık rezervi, ağrı düzeyi, kistlerin konumu ve önceki tedavi öyküsüne göre kişiselleştirilir.

route Tüp bebek kararı Endometriozis varsa tüp bebekten önce ameliyat gerekir mi? Cerrahi, IVF ve bekleme kararını yaş, AMH/AFC, ağrı, endometrioma ve tüp faktörüyle birlikte değerlendiren ayrıntılı rehber. Rehberi oku arrow_forward
gynecology

Endometriozis ve fertilite

Tüp hasarı

Yapışıklıklar tüplerin hareketini ve yumurta yakalamasını engeller. Tubal tıkanıklık infertilitenin en sık mekanik nedenidir.

Yumurta (oosit) kalitesi

Endometriomalar over dokusuna baskı yapar. Oksidatif stres ve inflamasyon yumurta kalitesini düşürür.

Karın içi (periton) ortamı

Karın içi sıvı iltihabî maddeler içerir. Sperm fonksiyonu, fertilizasyon ve erken embriyo gelişimi olumsuz etkilenir.

İmplantasyon bozukluğu

Endometrial reseptivite bozulur. Progesteron direnci ve anormal gen ekspresyonu embriyo tutunmasını zorlaştırır.

ecg

Adenomyozis ve fertilite

JZ kalınlığı

Junctional zone kalınlığı ile implantasyon arasındaki ilişki araştırılmaktadır; sonuçlar kesin değildir.

Rahim kasılmaları

Anormal rahim kasılmaları embriyo transferini olumsuz etkiler. Sperm ve embriyo taşınımını da bozan düzensiz peristaltizm görülür.

İmplantasyon penceresi

Rahim iç zarının embriyoyu kabul etme özelliğinin etkilenebileceği düşünülmektedir. Ancak ERA gibi testlerle transfer zamanını kişiselleştirmenin canlı doğumu artırdığı gösterilmemiştir.[4]

monitoring

IVF'te etkileri

Başarı oranları

Endometriozisi olan kadınlar IVF ile gebe kalabilir. Sonuçların endometriozisi olmayanlara göre ne kadar farklı olduğu çalışmalar arasında tutarsızdır; belirleyici olan çoğu zaman yaş ve yumurtalık rezervidir.[1]

Cerrahi gerekir mi?

ESHRE, yalnızca IVF sonucunu iyileştirmek amacıyla endometrioma ameliyatını önermez; ameliyat ağrı veya yumurta toplamayı engelleyen durumlarda düşünülebilir. Kist ameliyatı yumurtalık rezervini azaltabildiği için karar dikkatle verilmelidir.[1]

Uzun süreli GnRH agonist ön tedavisi

Endometrioziste IVF öncesi aylarca süren agonist ön tedavisi ESHRE tarafından önerilmez.[1] Adenomyoziste bazı merkezlerde 2-3 ay uygulanır; meta-analizlerde gebelik oranında olası bir artış görülse de canlı doğumu artırdığı gösterilmemiştir.[2][3]

strategy

Tedavi stratejileri

check_circle

Cerrahi Sonrası IVF Zamanlaması

Ameliyattan sonra gebelik isteniyorsa tedavinin gereksiz yere geciktirilmemesi önerilir; endometriozis zamanla tekrarlayabilir.

check_circle

Dienogest ön tedavisi

Dienogest veya kombine hapla IVF öncesi ön tedavinin canlı doğumu artırdığına dair kanıt yetersizdir; ağrı kontrolü gerekiyorsa kullanılabilir.[1]

check_circle

Frozen Embriyo Transferi (FET)

Tüm embriyoları dondurup sonraki döngüde, uygun hormonal hazırlıkla transfer etmek (freeze-all) adenomyoziste sık kullanılır; canlı doğumu artırdığı henüz gösterilmemiştir. Aşırı yumurtalık uyarılması riski olanlarda OHSS riskini de azaltır.

Yaşam Kalitesi

Endometriozis ağrısı nasıl yönetilir ve yaşam kalitesi nasıl artırılır?

Kronik hastalıkla yaşamak sadece tıbbi tedavi değil, bütüncül bir yaklaşım gerektirir. Yaşam tarzı önlemleri bazı kişilerde rahatlama sağlayabilir; kanıtları sınırlıdır.

vital_signs

Ağrı yönetimi

Ağrı kesiciler (NSAİİ), hormonal tedavi ve gerektiğinde cerrahi temel seçeneklerdir. TENS ve akupunktur gibi tamamlayıcı yöntemlerin kanıtı sınırlıdır.[1]

restaurant

Beslenme

Beslenmenin endometriozisi iyileştirdiğine dair yeterli kanıt yoktur (ESHRE 2022); dengeli ve çeşitli beslenme genel sağlık için yararlıdır.

exercise

Egzersiz ve stres

Düzenli orta şiddette egzersiz (yürüyüş, yoga, yüzme) bazı kişilerde ağrıya iyi gelebilir. Meditasyon ve nefes egzersizleri stresle baş etmeye yardımcı olabilir.

psychology

Psikolojik destek

Kronik ağrı ve infertilite anksiyete ve depresyona yol açabilir. Psikolojik destek ve destek grupları baş etmeyi kolaylaştırabilir.

SSS

Sık sorulan sorular

Endometriozis ve adenomyozis hakkında en çok merak edilen soruların yanıtları.

Endometriozis doğal yolla gebe kalmayı tamamen engeller mi? expand_more

Hayır, engellemez. Hafif-orta evre endometriozisli kadınların büyük bölümü doğal yolla veya basit tedavilerle gebe kalabilir. Ancak ileri evre hastalıkta, tubal hasar veya ciddi yapışıklık varlığında IVF gerekebilir. Erken tanı ve tedavi fertilitenin korunması için önemlidir.

Adenomyozis ve endometriozis aynı anda olabilir mi? expand_more

Evet, her iki hastalık sıklıkla birlikte görülür; bildirilen oranlar çalışmadan çalışmaya belirgin farklılık gösterir. Her iki hastalık da östrojen bağımlıdır ve benzer risk etkenlerini paylaşır. İkisi birlikte olduğunda tedavi planı her iki hastalık göz önünde tutularak yapılır.

Çikolata kisti (endometrioma) ameliyat edilmeli mi? expand_more

Her endometrioma ameliyat gerektirmez; evrensel bir boyut eşiği yoktur. Belirti vermeyen kistler takip edilebilir; ağrı yaratan, büyüyen ya da yumurta toplamayı zorlaştıracak konumdaki kistlerde cerrahi düşünülür. Önemli olan over rezervinin korunmasıdır; gereksiz cerrahi yumurtalık dokusuna zarar verebilir.

Adenomyozisim var, IVF başarı şansım ne kadar? expand_more

Adenomyozis IVF sonuçlarını bir miktar düşürebilir, ama gebelik mümkündür. GnRH agonist ön tedavisi ve dondurulmuş embriyo transferi sık kullanılır; ancak bu yaklaşımların canlı doğumu artırdığı henüz gösterilmemiştir.[2][3] Sonucu etkileyen ana etkenler kadının yaşı, hastalığın yaygınlığı ve rahim kas tabakasındaki tutulumun derecesidir.

Gebelik endometriozis ve adenomyozisi iyileştirir mi? expand_more

Gebelik sırasında yükselen progesteron düzeyleri endometriozis belirtilerini geçici olarak hafifletebilir. Ancak bu bir "tedavi" değildir. Doğum sonrası, özellikle emzirme bittikten sonra belirtiler sıklıkla geri döner. Benzer şekilde adenomyozis de gebelikte gerilese de kalıcı bir çözüm değildir. Gebeliği tedavi olarak düşünmek doğru bir yaklaşım değildir.

Bu hastalıklarda beslenme gerçekten fark yaratır mı? expand_more

Belirli bir diyetin endometriozisi tedavi ettiği ya da belirtileri güvenilir biçimde azalttığı gösterilmemiştir; ESHRE bu konuda öneri yapabilecek yeterli kanıt bulamamıştır.[1] Dengeli ve işlenmiş gıdadan fakir beslenme genel sağlık için yararlıdır; bazı kişiler belirli yiyeceklerle belirtilerinin değiştiğini fark eder. Beslenme, tıbbi tedavinin yerine değil yanında düşünülmelidir.

science

Kaynaklar

4 referans

  1. 1

    Becker CM, Bokor A, Heikinheimo O et al. ESHRE guideline: endometriosis. Human Reproduction Open (2022)

    Klinik rehber

  2. 2

    Galati G, Olivieri C, Cosentino M et al. Medical treatment before in-vitro fertilization in patients with adenomyosis: a systematic review and meta-analysis. Journal of Assisted Reproduction and Genetics (2025)

    Sistematik derleme

  3. 3

    Steinmann M, Anthon C, Kohl Schwartz AS et al. GnRH agonist pretreatment prior to frozen embryo transfer in women with adenomyosis: a systematic review and meta-analysis. Reproductive BioMedicine Online (2025)

    Sistematik derleme

  4. 4

    ESHRE Add-ons Working Group; Lundin K, Bentzen JG, Bozdag G et al. Good practice recommendations on add-ons in reproductive medicine. Human Reproduction (2023)

    Klinik rehber

Bu rehber, Baş Editör Doç. Dr. Senai Aksoy liderliğindeki tupbebek.com Editöryal Ekip tarafından hazırlanmış ve gözden geçirilmiştir. Son güncelleme: 19 Ekim 2026. İçerik tıbbi tanı ve tedavi yerine geçmez; mutlaka hekiminize danışın.