İçindekiler
Döllenmeden sonra, transfer için hangi embriyonun seçileceği laboratuvardaki önemli kararlardan biridir. EmbryoScope gelişimin görüntü kaydını sağlar; yapay zekâ (AI) ise bu kaydı yorumlayan yazılımlarda kullanılabilir. Cihaz ile yazılımın sunduğu bilgiyi, gebelik sonuçlarından ayrı değerlendirmek gerekir.
EmbryoScope (Time-Lapse) Nedir?
EmbryoScope, kamera ve mikroskop içeren özel bir kuluçka dolabıdır (inkübatör). Embriyonun gelişimini dolaptan çıkarmadan kaydeder. Klasik yöntemde ise embriyolar belli zamanlarda dışarı alınarak mikroskopta incelenir.
Cihazın belli aralıklarla çektiği kareler birleşir ve hızlı akan bir video oluşur. Buna time-lapse, yani zaman atlamalı görüntüleme denir. Örneğin iki hücreden dört hücreye geçişin zamanı bu kayıtta görülebilir. Bölünme zamanları ve gelişim sırasını anlatan bu bilgilere morfokinetik veri denir.
Cochrane derlemesine göre embriyoları dışarı çıkarmadan izlemek, sıcaklık ve gaz ortamındaki değişimleri azaltmayı amaçlar. Görüntüler embriyoloğa ek bilgi sağlar; kaydı yine laboratuvar ekibi yorumlar. (C - orta/zayıf kanıt)
| Araç | Ne yapar? |
|---|---|
| EmbryoScope | Görüntü kaydını alan kamera ve kuluçka dolabıdır. |
| Yapay zekâ yazılımı | Görüntülerden ve bazı modellerde klinik bilgilerden yararlanarak puan ya da sıralama üretir. Salih 2023 |
| PGT-A testi | Embriyodan alınan hücre örneğinde kromozom sayısını inceler. Görüntüye dayalı puanlama bu testin yerine geçmez; testin gerekli olup olmadığı ayrıca değerlendirilir. Xin 2024 |
Yapay Zeka Embriyo Seçiminde Ne Yapar?
Yapay zekâ, embriyo görüntülerini kullanarak transfer sırası için bir puan verebilir. Salih 2023 derlemesindeki modellerin bir kısmı, görüntülerin yanında hastanın klinik ve tedavi bilgilerini de kullanıyordu. Derin öğrenme, yazılımın çok sayıda örnekten düzen öğrendiği yöntemlerden biridir.
Bir yazılım için üç soru önemlidir: Neyi tahmin ediyor, hangi örneklerle eğitildi ve başka bir hasta grubunda sınandı mı?
- Bölünme zamanları: Hücrelerin ne zaman bölündüğünü ve gelişimin hangi sırayla ilerlediğini inceleyebilir.
- Görüntü özellikleri: Embriyonun görünümünü (morfoloji), hücre parçalarını (fragmentasyon) ve hücrelerin düzenini kullanabilir.
- Transfer sırası: Birden fazla embriyo varsa, hangisinin önce seçileceğine dair ek bir puan sunabilir. Son kararı embriyolog ve klinik ekip verir.
Nature Medicine’da 2024’te yayımlanan randomize bir çalışmada yapay zekâ, embriyoloğun görünüme dayalı seçimiyle karşılaştırıldı. Çalışma, yapay zekânın klinik gebelikte 5 yüzde puandan fazla geride kalmadığını gösteremedi, ama daha kötü olduğu da kesinleşmedi. Burada klinik gebelik, ultrasonda kalp atışı görülen gebeliktir ve canlı doğumla aynı sonuç değildir. (B - güçlü kanıt)
Yapay zekâyı embriyologlarla karşılaştıran Salih 2023 derlemesinde modeller, geçmiş kayıtlar üzerinde yapılan sınamalarda daha doğru tahmin yaptı. Ancak bu modeller klinikte yeni hastalarla sınanmamıştı ve canlı doğumu ana sonuç olarak ölçmüyordu.
Kanıt kutusu: yapay zekâ ile embriyolog karşılaştırmaları
Nature Medicine (Illingworth ve ark., 2024): Avustralya ve Avrupa’daki 14 tüp bebek kliniğinden 1.066 kadın katıldı. Katılımcılar 42 yaşın altındaydı ve her birinin beşinci günde en az iki erken blastokisti vardı. Blastokist, içinde sıvı dolu boşluk oluşmuş embriyo evresidir. Kadınlar iki gruba kurayla ayrıldı (randomize çalışma). Hastalar ve tedaviyi yürüten hekim, ilk embriyo transferi tamamlanana kadar seçim grubunu bilmiyordu. Embriyolog ise seçimin hangi gruptan yapıldığını biliyordu. iDAScore yazılımı, görünüm üzerinden yapılan seçimle karşılaştırıldı. Klinik gebelik, yapay zekâ grubunda 533 kadından 248’inde (%46,5), diğer grupta 533 kadından 257’sinde (%48,2) görüldü. Fark −1,7 yüzde puandı; %95 güven aralığı −7,7 ile 4,3 arasındaydı. Güven aralığı, fark tahminindeki belirsizliği gösterir. Çalışma eşdeğerliği değil, yapay zekânın önceden belirlenen 5 yüzde puanlık sınırdan fazla geride kalmadığını sınıyordu (non-inferiority). Illingworth 2024 çalışması
Salih ve ark. (2023) sistematik derlemesi: Belirli ölçütlerle seçilen 20 çalışma birlikte incelendi. Görünümü sınıflandırma ve klinik gebeliği tahmin etme odaklı tüm çalışmalarda yapay zekâ daha yüksek doğruluk bildirdi. Çalışmaların ortanca doğruluk değeri, görünüm için %75,5’e karşı %65,4; klinik gebeliği tahmin etmek için %77,8’e karşı %64’tü. Bunlar gebelik oranları değildir. Modeller klinikte yeni hastalar izlenerek sınanmamıştı; canlı doğum ana sonuç değildi. Salih 2023 derlemesi
Bilimsel Kanıtların Sınırı: Canlı Doğum Oranları
Time-lapse izlemenin canlı doğumu artırdığı gösterilmedi. TILT çalışmasında iki time-lapse grubu da standart bakıma göre anlamlı bir fark göstermedi. Gözlenen küçük farklar rastlantıyla açıklanabilecek düzeydeydi. (B - güçlü kanıt)
Daha eski Cochrane derlemesinde ise çalışmaların kalitesi düşük veya çok düşüktü. Bu yüzden canlı doğum ve gebelik sonuçları için fark olup olmadığı belirsiz kaldı. Bu bulgu, yöntemin kesin olarak etkisiz olduğunu söylemeye yetmez. (C - orta/zayıf kanıt)
Ploidi, embriyonun kromozom sayısıdır; öploid embriyo beklenen sayıda kromozom taşır. Görüntüden ploidiyi tahmin eden modellerin doğruluğu bugün için sınırlıdır. Xin 2024 derlemesine göre bu modeller PGT-A’nın yerini alacak düzeyde değildir. (C - orta/zayıf kanıt)
Kanıt kutusu: çalışmaların ayrıntısı
Cochrane (Armstrong ve ark., 2019): 9 randomize çalışma ve 2.955 çift incelendi. Görüntüler yazılımsız değerlendirildiğinde canlı doğum veya devam eden gebelik için olasılık oranı 0,91 idi (%95 güven aralığı 0,67–1,23; 3 çalışma, 826 çift). Aralık hem azalmayı hem artışı kapsıyor; kanıt kalitesi düşüktü. Seçim yazılımı kullanılan time-lapse sistemleri ile standart bakım karşılaştırıldığında düşük yapma oranında olası bir azalma bulundu. Ancak bu bulgunun kanıt kalitesi çok düşüktü; tüm time-lapse karşılaştırmalarına genellenemez. Cochrane 2019 derlemesi
TILT (Bhide ve ark., 2024): İngiltere ve Hong Kong’daki 7 tüp bebek merkezinde 1.575 katılımcı üç gruba kurayla ayrıldı. Canlı doğum, sonucu bilinen katılımcılar üzerinden hesaplandı: time-lapse seçim grubunda 175/520 (%33,7), yalnızca kesintisiz kültür grubunda 189/516 (%36,6), standart bakım grubunda 172/522 (%33,0). Her iki time-lapse grubu da standart bakıma göre belirgin üstünlük göstermedi. Bu çalışma, modern yapay zekâ yazılımlarının tümünü sınayan bir çalışma değildir. TILT 2024 çalışması
Xin ve ark. (2024) meta-analizi: Meta-analiz, çalışmaların sayısal sonuçlarını birlikte hesaplayan yöntemdir. Bu analizde 12 çalışma ve 6.879 embriyo yer aldı. Kromozom sayısı normal ve anormal olan embriyoları ayırt etme ölçütü olan eğri altındaki alan (AUC) 0,80 bulundu. Bu değer %80 canlı doğum şansı veya %80 doğru genetik tanı demek değildir. Yazarlar, modellerin bazı durumlarda yardımcı olabileceğini, ancak PGT-A’nın yerini alamayacağını belirtti. Xin 2024 derlemesi
ESHRE iyi uygulama rehberi (Apter ve ark., 2020): Kurulumdan sonra cihazın çalışma ve performans kontrollerinin yapılmasını, dış izleme ve alarm sisteminin kullanımdan önce sınanmasını önerir. Işığın olası etkileri; kullanılan dalga boyuna, yoğunluğa ve süreye bağlıdır. Olumsuz etki bildiren çalışmaların bir kısmı hayvan embriyolarında yapılmıştır. Rehber, time-lapse sistemlerinde embriyonun aldığı ışığın klasik mikroskop değerlendirmesindekinden az olduğunu ve gözlem sırasındaki ışığın etkisinin az olduğunu, belki hiç olmadığını belirtir. ESHRE 2020 rehberi
Hangi Durumlarda Düşünülebilir?
EmbryoScope her hasta için gerekli bir ek işlem değildir ve her tedavide kullanılması zorunlu değildir. Asıl soru, görüntü kaydının o tedavide hangi karara katkı sağlayacağıdır. Cihazın nasıl kurulup kontrol edildiği de önemlidir. ESHRE’nin 2020 rehberi kurulumdan sonra performans kontrolü ve alarm testi önerir. Bu teknolojinin bugünü ve geleceği üzerine baş editörün imzalı değerlendirmesi, embriyoskop ve yapay zekâ köşe yazısında yer alıyor.
- Benzer görünen embriyolar varsa: Bölünme kaydı, gelişimleri arasındaki farkı görmeye yardım edebilir. Dr. Aksoy’un aşağıdaki yaklaşım kutusu, hangi farkların transfer sırasını değiştirebildiğini açıklar. Kutudaki kompaksiyon, hücrelerin sıkıca bir araya gelmesi; blastlaşma ise blastokist evresine geçiştir.
- Laboratuvarın kayıt düzeni için: Embriyoları dışarı çıkarmadan izlemek, gelişim kaydını ve iş akışını destekleyebilir. Daha kolay kayıt tutmak ile tedavide daha iyi sonuç almak ayrı konulardır.
- Önceki denemeler başarısızsa: Sırf bu nedenle EmbryoScope veya yapay zekâ kullanılması gerektiğini gösteren kanıt yoktur. Embriyo sayısı, yaş, rahim bulguları ve tedavi öyküsü birlikte ele alınır. Cochrane 2019, TILT 2024 (C - orta/zayıf kanıt)

Dr. Aksoy’a sorulan sorular
Yapay zekâ ile embriyo seçimi canlı doğum şansını artırır mı?
Yapay zekânın bir embriyoya yüksek puan vermesi, o embriyonun mutlaka sağlıklı bir gebelik oluşturacağı anlamına gelmez. Bugüne kadar yapılan araştırmalarda, yapay zekâ destekli embriyo seçiminin deneyimli embriyologların değerlendirmesine göre canlı doğum şansını artırdığı güvenilir biçimde gösterilemedi.
Yapay zekâ laboratuvarda değerlendirmeyi hızlandırabilir ve daha tutarlı hâle getirmeye yardımcı olabilir. Ancak bu, gebelik başarısını artırdığı anlamına gelmez. Embriyonun görüntüsünden genetik özelliklerinin tamamını anlayamayız; yapay zekâ da yalnızca görüntülere bakarak kromozomlarının kesinlikle normal olduğunu söyleyemez.
Ben yapay zekâyı embriyoloğun yerine geçen bir sistem olarak değil, karar vermeye yardımcı olabilecek bir araç olarak görüyorum. Benim için önemli olan, embriyonun bilgisayar tarafından kaç puan aldığı değil, seçilen embriyonun sağlıklı bir canlı doğumla sonuçlanma olasılığıdır. Bugün yapay zekâ kullanılıyor diye hastaya daha yüksek bir başarı garantisi veremeyiz.
EmbryoScope ile embriyo takibi nasıl yapılır? Hasta bunun farkını nasıl görür?
EmbryoScope, embriyoların laboratuvarda geliştiği özel bir cihazdır. İçindeki kamera, belirli aralıklarla embriyoların fotoğraflarını çeker. Normal bir laboratuvarda embriyologlar embriyoları belirli zamanlarda mikroskop altında inceler. EmbryoScope ile embriyonun gelişimi cihazdan çıkarılmadan izlenir.
Bu sayede ilk bölünmeleri, hücrelerin hangi zamanlarda çoğaldığını ve embriyonun beşinci ya da altıncı güne kadar nasıl geliştiğini daha ayrıntılı görebiliriz. Örneğin klasik değerlendirmede üçüncü günde sekiz hücreli bir embriyo görülür. EmbryoScope ile o embriyonun sekiz hücreye hangi aşamalardan geçerek ulaştığı da incelenebilir.
Hasta tedavi sürecinde doğrudan bir fark hissetmez. İlaçlar, yumurta toplama işlemi ve embriyo transferi genel olarak aynı şekilde sürer. Bazı merkezler hastaya embriyosunun gelişimini gösteren kısa bir video sunabilir.
Ben EmbryoScope’un en önemli özelliğini, embriyonun gelişimini daha ayrıntılı gözlemleyebilmemiz olarak görüyorum. Ancak embriyoyu daha yakından izlemek, daha fazla gebelik elde edeceğimiz anlamına gelmez.
Time-lapse embriyo takibi embriyoya zarar verir mi?
Bugüne kadarki klinik araştırmalarda, uygun şekilde kullanılan time-lapse sistemlerinin embriyolara veya doğan bebeklere belirgin bir zarar verdiği gösterilmedi.
Sistemin önemli avantajlarından biri, embriyoların gelişimini izlemek için sürekli cihazdan çıkarılmasının gerekmemesidir. Böylece sıcaklık ve gaz koşulları daha sabit tutulabilir. Fotoğraf çekiminde kullanılan ışık ise ayrı bir konudur. Embriyolar ışığa karşı hassas olabilir; bu nedenle time-lapse cihazlarında düşük yoğunluklu, kontrollü aydınlatma kullanılır. Ancak bilimsel açıdan hiçbir riskin bulunmadığını kesin olarak söylemek doğru olmaz.
Benim için burada cihazın adı kadar laboratuvarın çalışma koşulları önemlidir. Cihazların düzenli kontrolü, embriyoların uygun sıcaklık ve gaz ortamında tutulması ve embriyoloji ekibinin deneyimi önemlidir.
Bugün time-lapse takibinin embriyoya belirgin zarar verdiğine dair bir kanıt bulunmuyor. Ancak standart embriyo takibine göre canlı doğum şansını artırdığı da gösterilmiş değil. Bu nedenle hastalarıma, EmbryoScope kullanılmadığında embriyolarının zarar göreceğini ya da önemli bir gebelik fırsatını kaybedeceklerini söylemem.
Üreme Tıbbı ve Tüp Bebek Uzmanı
Bilimsel inceleme ayrıntıları
- Kaynakların son tarandığı tarih:
- 20 Ağustos 2026
- İnceleme kapsamı:
- Time-lapse sistemleri (EmbryoScope), yapay zeka ve derin öğrenme algoritmaları, Cochrane 2019 ve Lancet TILT 2024 RKÇ sonuçları, PGT ile karşılaştırmalı sınırlar
- Bu güncellemede:
- 20 Ağustos 2026 güncellemesi: Nature Medicine AI randomize çalışmasının non-inferiority yorumu, TILT ve Cochrane canlı doğum dili, yapay zeka–PGT-A sınırı, time-lapse güvenlik ve kullanım bağlamı yeniden değerlendirildi. Dr. Aksoy'un konuya özel yanıtı kaydedildi ve açık yayın onayı alındı. 12 Ekim 2026 güncellemesi: metin sadeleştirildi, çalışma ayrıntıları kanıt kutularına taşındı ve kaynak rakamları Europe PMC metinleriyle karşılaştırıldı; yeni kaynak eklenmedi. SSS bölümü, Dr. Aksoy'un 12 Ekim 2026 tarihli yanıtlarıyla Dr. Aksoy'a en sık sorulan sorular bölümüne dönüştürüldü.
Kanıt durumu: C · Orta / Zayıf Vaka-kontrol veya gözlemsel veri ağırlıklı
Kaynaklar
6 referans
- 1
Armstrong S, Bhide P, Jordan V, Pacey A, Marjoribanks J, Farquhar C. Time-lapse systems for embryo incubation and assessment in assisted reproduction. Cochrane Database of Systematic Reviews (2019)
Bilimsel yayın
- 2
Apter S, Ebner T, Freour T, Guns Y, Kovacic B, Le Clef N, et al. Good practice recommendations for the use of time-lapse technology. Human Reproduction Open (2020)
Bilimsel yayın
- 3
Bhide P, Chan DYL, Lanz D, Alqawasmeh O, Barry E, Baxter D, et al. Clinical effectiveness and safety of time-lapse imaging systems for embryo incubation and selection in in-vitro fertilisation treatment (TILT). The Lancet (2024)
Bilimsel yayın
- 4
Salih M, Austin C, Warty RR, Tiktin C, Rolnik DL, Momeni M, et al. Embryo selection through artificial intelligence versus embryologists: a systematic review. Human Reproduction Open (2023)
Bilimsel yayın
- 5
Illingworth PJ, et al. Deep learning versus manual morphology-based embryo selection in IVF: a randomized, double-blind noninferiority trial. Nature Medicine (2024)
Bilimsel yayın
- 6
Xin X, Wu S, Xu H, Ma Y, Bao N, Gao M, et al. Non-invasive prediction of human embryonic ploidy using artificial intelligence: a systematic review and meta-analysis. EClinicalMedicine (2024)
Bilimsel yayın


