Tüp Bebek Ek Uygulaması: Kanıt Kontrolü
Endometriyal Scratching İşe Yarar mı? IVF Add-On Kanıt Rehberi
Rahim çizme, tüp bebekte sık konuşulan bir ek uygulamadır. Bu rehber işlemin ne olduğunu, kanıtın ne söylediğini ve başarısız bir transferden sonra nelere bakıldığını anlatır.
Merak Edilen Rahim Çizme Soruları
Tablo, rahim çizmeyle ilgili temel soruları kısaca yanıtlar. Her yanıtın nedeni ve kaynağı sonraki bölümlerde yer alır.
| Soru | Kısa cevap |
|---|---|
| Endometriyal scratching nedir? | Rahim iç tabakasında küçük bir mekanik hasar oluşturma işlemidir; tüp bebekte ek uygulama olarak tartışılır. |
| Tüp bebekte rahime çizik atma işe yarar mı? | Canlı doğumu güvenilir biçimde artırdığı gösterilmediği için rutin önerilmez. |
| Rahim çizme ne zaman yapılır? | Çalışmalarda çoğunlukla transferden önceki adet döngüsünde yapıldı. İlk tüp bebek denemesinden önce rutin önerilmez; tekrarlayan başarısızlıkta da önce altta yatan nedenler araştırılır. |
| Scratching ağrılı mı? | Kramp tarzı ağrı ve lekelenme yapabilir; yararı belirsiz bir işlem için bu rahatsızlık da hesaba katılır. |
Endometriyal Scratching Nedir?
Endometriyal scratching, rahim iç tabakasında (endometrium) küçük bir mekanik hasar oluşturma işlemidir. Türkçede “rahim çizme” veya “rahime çizik atma” diye de anılır.
Çalışmaların çoğunda ince bir biyopsi kanülü (pipelle) kullanıldı ve işlem, tüp bebek tedavisinden önceki adet döngüsünde yapıldı. Amaç, yara iyileşmesi yanıtını başlatıp embriyonun tutunmasını kolaylaştırmaktır. Rahim iç tabakasının kalınlığı ile transfer arasındaki ilişki için endometrium kalınlığı ve tüp bebek yazısına bakabilirsiniz.
Biyolojik fikir çekici görünse de klinik soru basittir: Bu işlem daha fazla canlı doğum sağlıyor mu?
Teori Neden Cazip Göründü?
Scratching teorisi şu varsayımlara dayanır:
- Küçük hasar, yerel bir iltihap benzeri yanıt başlatabilir.
- Rahim içi alıcılıkla ilgili bazı genler değişebilir.
- Yara iyileşmesi embriyo tutunmasına yardımcı olabilir.
- Önceki başarısızlıklarda “rahmi uyandırmak” fikri cazip gelebilir.
Şematik illüstrasyondur; gerçek doku görüntüsü değildir. Embriyonun (blastokist) rahim iç tabakasına tutunmaya başlaması gösterilir. Yapay zekâ ile üretilmiş temsili görsel.
Mantıklı görünen bir fikir, iyi kurulmuş klinik çalışmalarda her zaman gerçek yarara dönüşmez. Tüp bebekte ek uygulamalar için asıl ölçü, canlı doğum gibi hasta için anlamlı sonuçlardır.
Kanıtlar Ne Söylüyor?
Rahim çizmenin canlı doğuma etkisi belirsizdir; bu da işlemi rutin yapmak için yeterli değildir. (B - güçlü kanıt)
Cochrane’in 2026 güncellemesi, Aralık 2025’e kadarki çalışmalara baktı. Sonuç 2021’deki gibi kaldı: İşlemin hiç etkisi olmayabilir; küçük bir yararı ya da küçük bir zararı da olabilir. HFEA, genel IVF/ICSI hastalarında rahim çizmeye “amber” (sarı) not verir, çünkü iyi çalışmalar birbirini tutmaz. Tekrarlayan tutunma başarısızlığında ise “grey” (gri) der ve not vermez; bu grupta yeterli iyi kanıt yoktur.
| Hasta grubu | Rutin scratching için kanıt | Pratik mesaj |
|---|---|---|
| İlk tüp bebek denemesi | Rutin kullanımı desteklemiyor | Genellikle önerilmez |
| Bir önceki başarısız tüp bebek denemesi | Meta-analizler çelişkili | Önce altta yatan nedenler araştırılır |
| Tekrarlayan başarısız transfer | Fayda belirsiz | Rahim içi patolojiye yönelik hedefli değerlendirme yapılır |
| Rahim içinde polip veya yapışıklık kuşkusu | Scratching’in yeri yok; önce tanı gerekir | Hedefli histeroskopi düşünülür |
Bazı meta-analizler (birçok çalışmayı birlikte inceleyen derlemeler) daha olumlu sonuç verir. 2023’teki bir derleme, daha önce tüp bebek denemesi başarısız olan kadınlarda canlı doğum artışı bildirdi. İşlem transferden önceki adet döngüsünde yapıldığında da artış görüldü. Ancak bu derleme yalnızca güvenilir çalışmalara bakmadı; genel sonuçlarda kanıtın kesinliği de düşüktü. Cochrane ise yalnızca güvenilir çalışmalara bakınca belirgin bir yarar göremedi. Tekrarlayan başarısızlık için hazırlanan ESHRE 2023 önerileri de rahim çizmeyi önermez. (B - güçlü kanıt)
Kanıt kutusu: Cochrane 2026, HFEA ve meta-analizler
Cochrane’in 2026 güncellemesi (Aralık 2025’e kadar tarama; 22 çalışma, 7194 kadın) 2021 sonucunu değiştirmedi. Yanlılık riski düşük 8 çalışmada (4402 kadın) canlı doğum için OR 1,12 (%95 GA 0,98–1,28; orta kesinlik) bulundu: Tüp bebekte canlı doğum şansı normalde %27 ise scratching ile %27 ile %32 arasında olabilir. Düşük oranında belirgin fark görülmedi (düşük kesinlik); işlem hafif-orta ağrıyla ilişkilidir. (Perera ve ark., 2026; önceki sürüm: Lensen ve ark., 2021)
HFEA rehberi genel IVF/ICSI için “amber”, tekrarlayan implantasyon başarısızlığı için “grey” kategorisini kullanır. (HFEA)
2019 meta-analizi, bir kez başarısız tüp bebek denemesi olan kadınlarda canlı doğumda fark bulmadı (RR 1,01); diğer gruplarda çalışmalar birleştirilemeyecek kadar farklıydı. 2020 meta-analizi ise en az bir başarısız denemesi olanlarda canlı doğum artışı bildirdi (RR 1,18). (van Hoogenhuijze ve ark., 2019; Nahshon ve ark., 2020)
2023 meta-analizi, önceki tüp bebek başarısızlığı olan kadınlarda (RR 1,35; 13 çalışma; orta kesinlik) ve transferden önceki adet döngüsünde yapılan işlemde (RR 1,18; 21 çalışma) canlı doğum artışı bildirdi. Analiz, Cochrane’in yalnızca yanlılık riski düşük çalışmalarla yaptığı ana analizden farklı olarak çok daha fazla çalışmayı (canlı doğum için 28) birleştirdi; genel sonuçlarda kanıt kesinliği düşüktü. (Iakovidou ve ark., 2023)
ESHRE’nin 2023 tekrarlayan implantasyon başarısızlığı iyi uygulama önerileri, kasıtlı endometriyal hasarı (scratching) önermez. (ESHRE, 2023)
Rutin Kullanım Neden Önerilmez?
Yararı gösterilmemiş bir işlemi herkese uygulamak, belirsiz bir kazanç için ağrı, zaman ve beklenti yükü getirir. Bu yüzden rahim çizme şu durumlarda genellikle düşünülmez:
- İlk tüp bebek denemesi planlanıyorsa
- Ultrasonda veya SIS’te (rahim içine serum verilerek yapılan ultrason) rahim içi normal görünüyorsa
- İşlem yalnızca “şans artsın” diye öneriliyorsa
- Ağrı, lekelenme veya enfeksiyon riski kişiyi gereksiz yere zorlayacaksa
- Embriyo kalitesi, genetik, sperm veya transfer tekniği gibi daha güçlü bir sorun öne çıkıyorsa
Tekrarlayan başarısızlıkta daha yararlı soru, rahim içinde gözden kaçmış bir sorun olup olmadığıdır. Öyküde, ultrasonda veya SIS’te böyle bir kuşku varsa rahim içine kamerayla bakılan hedefli histeroskopi gündeme gelebilir.
Risk, Ağrı ve Ek Yükler
Rahim çizme basit görünse de tamamen risksiz değildir. Cochrane 2026 güncellemesine göre işlem büyük olasılıkla hafif ya da orta düzeyde kramp tarzı ağrı yapar; lekelenme veya hafif kanama da olabilir. HFEA’ya göre enfeksiyon nadirdir; ancak işlemden önce rahim ağzında (serviks) enfeksiyon varsa rahim içine yayılabilir. Bazı kadınlarda baygınlık hissi (vazovagal tepki) de bildirilmiştir. Bunlara ek randevu, zaman ve psikolojik beklenti yükü de eklenir.
Başarısız Transfer Sonrası Ne Yapılmalı?
Başarısız transferden sonra listeye hemen scratching eklemek yerine, sonucu gerçekten değiştirebilecek başlıklar sistematik olarak değerlendirilir:
- Embriyo kalitesi ve blastokist (5.–6. gün embriyosu) gelişimi
- Yaşa bağlı kromozom sayısı bozukluğu (anöploidi) riski
- Transfer tekniği ve kateter geçişi
- Endometrium kalınlığı ve progesteron zamanlaması
- Tüplerde sıvı birikmesi (hidrosalpinx)
- Polip, rahim boşluğuna doğru büyüyen (submüköz) miyom, rahim içi perde (septum) veya yapışıklık kuşkusu
- Rahim iç zarında uzun süren iltihap (kronik endometrit) kuşkusu
- Laboratuvar koşulları ve tedavi protokolü (uygulanan ilaç ve işlem planı)
Rahim içi ve tüplerle ilgili başlıklar için IVF öncesi histeroskopi ve hidrosalpinx ve IVF öncesi tedavi yazılarına bakabilirsiniz.
Dr. Aksoy’a sorulan sorular
Tüp bebekte rahim çizme (scratching) işe yarar mı; canlı doğumu artırır mı?
Rahim çizme, rahim iç tabakasında küçük bir hasar oluşturarak embriyonun tutunmasını kolaylaştırmayı amaçlayan bir işlemdir. Ancak canlı doğum oranlarını artırdığı kesin olarak gösterilmiş değil. Bazı çalışmalarda olumlu sonuçlar bildirilse de daha güvenilir araştırmalarda belirgin bir fayda ortaya konamadı. Özellikle ilk tüp bebek denemesini yapacak kadınlarda rutin olarak önermiyorum. Tekrarlayan başarısız embriyo transferlerinden sonra da faydası kanıtlanmış değil.
Benim yaklaşımım, rahmi çizmek yerine başarısızlığın olası nedenlerini araştırmaktır. Embriyo kalitesi, rahim boşluğunun yapısı ve transfer koşullarını değerlendirmek çok daha anlamlı. Güncel ESHRE önerileri de tekrarlayan implantasyon başarısızlığında rutin scratching uygulamasını desteklemiyor.
Aralık 2025’e kadar olan çalışmaları kapsayan güncellenmiş Cochrane değerlendirmesinde, rahim çizmenin canlı doğum üzerindeki etkisi belirsiz; yarar varsa bile küçük olabilir. Bazı meta-analizlerde özellikle önceki IVF başarısızlıklarından sonra olumlu sonuçlar bildirilmiş olsa da bunlar rutin uygulama önerisini değiştirecek kesinlikte değil.
Rahime çizik atma işlemi ağrılı mıdır; işlem sonrası ne beklenir?
İşlem sırasında ince bir kateter rahim ağzından geçirilerek rahim iç tabakasında küçük bir hasar oluşturulur. Genellikle birkaç dakika sürer ve anestezi gerektirmez. Ancak tamamen ağrısız olduğunu söyleyemeyiz. Adet sancısına benzeyen kramplar hissedilebilir; bazı kadınlarda ağrı oldukça belirgin olabilir. Sonrasında hafif kasık ağrısı ve birkaç gün sürebilen lekelenme görülebilir. Genellikle günlük yaşama aynı gün dönülebilir.
Şiddetli ağrı, yoğun kanama, ateş veya kötü kokulu akıntı olursa değerlendirme gerekir. İşlem çoğunlukla güvenli olsa da enfeksiyon gibi nadir komplikasyonlar mümkündür. Bu nedenle etkinliği kanıtlanmamış bir işlemi yalnızca gebelik şansını artırma umuduyla rutin olarak uygulamayı doğru bulmuyorum.
Rahim çizme / rahime çizik atma ne zaman yapılır?
Rahim çizme, uygulandığı dönemlerde genellikle embriyo transferinden önceki adet döngüsünde, sıklıkla yumurtlamadan sonraki luteal fazda yapılırdı. Bazı araştırmalarda farklı zamanlamalar da kullanılmıştır. Ancak hangi dönemde yapılmasının daha etkili olduğu kesin gösterilmiş değildir.
Daha önemlisi, işlemin kendisinin canlı doğum şansını artırdığına dair yeterince güvenilir kanıt bulunmamasıdır. Bu nedenle tüp bebek öncesinde hastalarıma rutin rahim çizme önermiyorum. Rahim içinde polip, yapışıklık veya başka bir sorun saptanırsa bunların değerlendirilmesi ve gerektiğinde tedavi edilmesi farklı bir konudur. Tedavi amacıyla yapılan histeroskopiyi, yalnızca embriyo tutunmasını artırmak için yapılan scratching ile karıştırmamak gerekir.
Sizin için seçtiğimiz diğer rehberler:
Baş Editör, tupbebek.com
Bilimsel inceleme ayrıntıları
- Kaynakların son tarandığı tarih:
- 14 Kasım 2026
- İnceleme kapsamı:
- Tüp bebek öncesi endometriyal hasarın (scratching/rahim çizme) canlı doğum, klinik gebelik, düşük ve güvenlik sonuçları; Cochrane 2021 derlemesi ve 2026 güncellemesi, HFEA tedavi eklentisi derecelendirmesi, ESHRE 2023 tekrarlayan implantasyon başarısızlığı önerileri ve 2019–2023 meta-analizleri.
- Bu güncellemede:
- 14 Kasım 2026: Dr. Aksoy üç SSS sorusunu yanıtladı; düzenlenmiş karşılıklar “Dr. Aksoy'a sorulan sorular” bölümüne işlendi (altı eski SSS kaldırıldı) ve aynı gün görünür kullanımı onaylandı. Aynı gün dil ve okunabilirlik düzenlendi, iddia–kaynak denetimi yapıldı; Cochrane 2026 güncellemesi kaynaklara eklendi ve gövde ona göre güncellendi. Uzman kutusunun hekim metni (25 Eylül 2026) değiştirilmedi; altındaki kanıt notu Cochrane 2026 güncellemesine göre yenilendi.
Kanıt durumu: B · Güçlü Sınırlı sayıda randomize kontrollü çalışma veya iyi tasarlanmış kohort çalışmaları
Kaynaklar
8 referans
- 1
Perera AK, Gan J, Afroz A, Armstrong S, Raine-Fenning N, Martins WP, Lensen SF. Endometrial injury in women undergoing in vitro fertilisation (IVF). Cochrane Database of Systematic Reviews (2026)
Bilimsel yayın
- 2
Lensen SF, Armstrong S, Gibreel A et al. Endometrial injury in women undergoing in vitro fertilisation (IVF). Cochrane Database of Systematic Reviews (2021)
Bilimsel yayın
- 3
Human Fertilisation and Embryology Authority. Endometrial scratching. Treatment add-ons
Bilimsel yayın
- 4
van Hoogenhuijze NE, Kasius JC, Broekmans FJM et al. Endometrial scratching prior to IVF; does it help and for whom? A systematic review and meta-analysis. Human Reproduction Open (2019)
Bilimsel yayın
- 5
Nahshon C, Sagi-Dain L, Dirnfeld M. The impact of endometrial injury on reproductive outcomes: results of an updated meta-analysis. Reproductive Medicine and Biology (2020)
Bilimsel yayın
- 6
Iakovidou MC, Kolibianakis E, Zepiridis L, Venetis C. The role of endometrial scratching prior to in vitro fertilization: an updated systematic review and meta-analysis. Reproductive Biology and Endocrinology (2023)
Bilimsel yayın
- 7
ESHRE Working Group on Recurrent Implantation Failure; Cimadomo D, de los Santos MJ, Griesinger G et al. ESHRE good practice recommendations on recurrent implantation failure. Human Reproduction Open (2023)
Bilimsel yayın
- 8
Kitaya K, Tada Y, Hayashi T et al. Diclofenac suppository pretreatment in prevention of vasovagal reflex-associated complications for infertile women undergoing local endometrial injury. Clinical and Experimental Obstetrics & Gynecology (2015)
Bilimsel yayın


