PID ve Tubo-Ovaryan Apse (TOA) Nedir? Bel Soğukluğu, Klamidya ve Kısırlık

PID (Pelvik İnflamatuvar Hastalık) Nedir?

Pelvik inflamatuvar hastalık (PID; “pelvik inflamatuar hastalık” olarak da yazılır), rahim, tüpler ve yumurtalıkları tutan bir enfeksiyondur. Rahim iç zarının iltihabını (endometrit), tüplerin iltihabını (salpenjit), tubo-ovaryan apseyi ve karın zarının pelvis bölümündeki iltihabı (pelvik peritonit) kapsar (CDC, 2021).

Salpenjit, yani tüplerin iltihabı, tüplerde yapışıklık bırakabildiği için doğurganlık açısından önemlidir. Enfeksiyon genellikle rahim ağzından (serviks) yukarı doğru ilerler. Bu yüzden PID çoğu zaman önce rahim ağzında başlayan bir enfeksiyonun devamıdır.

PID Neden Olur, Kimde Risk Artar?

PID’in en bilinen nedenleri cinsel yolla bulaşan iki bakteridir: bel soğukluğu etkeni gonokok (Neisseria gonorrhoeae) ve klamidya (Chlamydia trachomatis). Akut PID’i olan kadınların yaklaşık yarısında bu iki etkenden biri bulunur. Vajinada normalde yaşayan ve oksijensiz ortamda çoğalan (anaerob) bakteriler de rol oynayabilir. Vajinal floranın bozulduğu bakteriyel vajinoz da PID’e sık eşlik eder (CDC, 2021).

Mycoplasma genitalium adlı bakteri de PID ile ilişkili bulunmuştur; bir meta-analizde PID olgularının yaklaşık onda birinde saptandı (Htaik ve ark., 2026). ABD kılavuzuna göre önerilen PID tedavileri bu bakteriye karşı etkili değildir. PID’li kadınlarda bu etken için test düşünülebilir; pozitif çıkarsa farklı bir antibiyotik (moksifloksasin) önerilir. Testin yararını gösteren yayımlanmış veri ise henüz yoktur (CDC, 2021). Avrupa kılavuzu da bu etken için test önerir (Ross ve ark., 2018).

Risk en çok cinsel olarak aktif genç kadınlarda, yeni ya da birden fazla partneri olanlarda ve partnerinde cinsel yolla bulaşan enfeksiyon bulunanlarda artar. Rahim içi araç (spiral) ile ilişkili risk, büyük ölçüde takıldıktan sonraki ilk üç haftadadır (CDC, 2021). Gonore ve klamidya, özellikle kadınlarda, çoğu zaman belirti vermeden taşınabilir (USPSTF, 2021). Bu yüzden tanı tek başına enfeksiyonun ne zaman ya da kimden bulaştığını göstermez.

PID Belirtileri ve Sessiz PID

En sık belirti kasık ya da alt karın ağrısıdır. Buna anormal akıntı, ateş, ilişki sırasında ağrı veya adet dışı kanama eşlik edebilir. Ancak PID her zaman belirgin belirti vermez. Hafif ya da belirtisiz geçen PID de doğurganlık için risk taşıyabilir (CDC, 2021).

Belirtiler tek başına tanı koydurmaz. Aynı ağrı dış gebelik, apandisit, yumurtalık kisti ya da yumurtalık dönmesi gibi acil durumlarda da görülebilir. Bu nedenle değerlendirmeyi hekim yapar. Ayrıntılar için dış gebelik ve yumurtalık dönmesi rehberlerine bakabilirsiniz. Acile başvurmayı gerektiren işaretler yazının başındaki kutuda yer alıyor.

Tanı Nasıl Konur?

PID tanısı çoğunlukla muayeneyle konur. Cinsel olarak aktif ve risk taşıyan bir kadında başka bir nedenle açıklanamayan kasık ağrısı olabilir. Bu durumda muayenede şu üç bulgudan biri bile tedaviye başlamak için yeterli sayılır: rahim ağzının hareketiyle ağrı, rahimde hassasiyet ya da yumurtalık bölgesinde hassasiyet. Tanı ve tedavi gecikirse tüplerde kalıcı hasar riski artabilir. Bu yüzden hekimler tedaviye başlama eşiğini bilerek düşük tutar (CDC, 2021).

Ateş, rahim ağzında irinli akıntı, kanda iltihap değerlerinin yükselmesi ve gonore ya da klamidya testinin pozitif çıkması tanıyı güçlendirir. Ultrason veya MR’da sıvı dolu, kalınlaşmış tüpler ya da bir apse görülebilir. Rahim ağzından alınan testlerin negatif olması üst genital yolda enfeksiyon olmadığını göstermez. PID düşünülen her kadına gonore, klamidya, HIV ve sifiliz testi yapılması önerilir (CDC, 2021). Dış gebeliği ayırmak için gebelik testi de yapılır.

Muayeneyle konan tanı her zaman kesin değildir. Kamerayla karın içine bakılan işlemle (laparoskopi) karşılaştırıldığında, olguların yaklaşık %65–90’ında doğru çıkar (CDC, 2021).

PID Nasıl Tedavi Edilir?

PID antibiyotikle tedavi edilir ve tedaviye beklemeden başlanır. Hafif ve orta şiddetteki PID’de tedavi genellikle ayaktan verilir. Tek doz seftriakson iğnesine ek olarak 14 gün doksisiklin ve metronidazol kullanılır (CDC, 2021). (B - güçlü kanıt)

İlaçların seçimi ve dozu hekime aittir; elinizdeki bir antibiyotikle kendi kendinize tedavi denemeyin. Belirtiler geçse bile ilaçları 14 gün boyunca tam kullanın. Üç gün içinde düzelme olmazsa hekiminize yeniden başvurun; bu durumda hastanede damardan tedaviye geçilebilir (CDC, 2021).

Kadınların rastgele iki gruba ayrıldığı bir çalışmada (randomize çalışma), apsesi olmayan hafif ve orta PID’li 831 kadın ayaktan ya da hastanede tedavi edildi. Sonraki gebelik oranları benzerdi (%42,0’a karşı %41,7); çalışmadaki ilaçlar bugünkü rejimden farklıydı (Ness ve ark., 2002). Cochrane derlemesi de önerilen antibiyotik rejimleri arasında belirgin bir üstünlük göstermedi (Savaris ve ark., 2020).

Hastaneye yatış şu durumlarda önerilir (CDC, 2021):

• Apandisit gibi cerrahi bir acil durum dışlanamıyorsa
• Tubo-ovaryan apse varsa
• Gebelik varsa
• Ağır hastalık, bulantı-kusma ya da yüksek ateş varsa
• Ağızdan ilaç alınamıyor ya da ağızdan tedaviye yanıt alınamıyorsa

Gebelikte PID anne için ağır seyir ve erken doğum riski taşır; bu yüzden tedavi hastanede damardan verilir. HIV’li kadınlarda tubo-ovaryan apse daha sık görülür, ancak standart tedaviye yanıt benzerdir (CDC, 2021).

Spiral varsa genellikle çıkarılması gerekmez; 48–72 saatte düzelme yoksa çıkarılması düşünülür (CDC, 2021).

Tedaviyle birlikte üç adım daha önemlidir (CDC, 2021):

• Partner tedavisi: Belirtiler başlamadan önceki 60 gün içindeki cinsel partnerler değerlendirilir ve tedavi edilir. Son ilişki 60 günden eskiyse en son partner tedavi edilir. Partner tedavi edilmezse enfeksiyon geri gelebilir.
• İlişkiye ara: Tedavi tamamlanana, belirtiler geçene ve partner tedavi edilene kadar cinsel ilişki ertelenir.
• Yeniden test: Gonore ya da klamidyaya bağlı PID’den yaklaşık 3 ay sonra yeniden test önerilir.

Tubo-Ovaryan Apse (TOA) Nedir, Nasıl Tedavi Edilir?

Tubo-ovaryan apse (TOA), PID’in tüp ve yumurtalığı içine alan, irin dolu bir kitle oluşturduğu ağır biçimidir. Kaynaklarda PID nedeniyle hastaneye yatırılan kadınların yaklaşık %15–35’inde geliştiği bildirilir; bu oran ikincil kaynaklara dayanır (Zhao ve ark., 2026).

TOA çoğunlukla vajinadan yapılan (transvajinal) ultrasonla görülür; gerektiğinde MR ya da BT kullanılır. TOA bir yatış nedenidir ve 24 saatten uzun hastanede gözlem önerilir. Tedavi damardan, birçok bakteriyi kapsayan (geniş spektrumlu) antibiyotiklerle başlar. Klinik düzelmeden sonraki 24–48 saat içinde ağızdan ilaca geçilebilir. Tedavi toplam 14 güne tamamlanır; doksisikline ek olarak anaerob bakterileri kapsayan ilaç (metronidazol ya da klindamisin) sürdürülür (CDC, 2021). Ateş, ağrı ya da genel durum kötüleşirse 72 saati beklemeden hekime haber verilmelidir.

Ameliyat her zaman gerekmez. Yeni Zelanda’da 425 hastanın 522 yatışının incelendiği bir çalışmada, başlangıçta yalnız damardan antibiyotik verilen 450 yatışın %65’inde ek girişim gerekmedi. Bu oran, ilk 24 saatte girişim yapılan 72 yatışı içermez (Marshall ve ark., 2025). Türkiye’den 76 hastalık bir seride bu oran %74’tü (Akkurt ve ark., 2015).

Antibiyotiğin yetmeme olasılığı; apse büyüdükçe, yaş ilerledikçe, ateş ve yüksek iltihap değerleri varsa artar (Zhao ve ark., 2026; Marshall ve ark., 2025). Tek merkezli bir çalışmada 7 cm’den büyük apse yanıtsızlığı öngördü (Wong ve ark., 2020), ancak herkes için geçerli kesin bir boyut eşiği yoktur.

Antibiyotiğe erken, ultrason eşliğinde vajinal drenaj eklenmesini yalnız antibiyotikle karşılaştıran küçük bir randomize çalışma vardır. Apsesi 10 cm’den küçük 40 kadında, 48–72 saatteki olumlu yanıt drenaj grubunda %90, yalnız antibiyotik grubunda %65’ti (Perez-Medina ve ark., 1996). Çalışma küçük ve eskidir; iki grupta da bugünkü rejimden farklı antibiyotikler kullanılmıştır. Vajinal drenajı laparoskopik drenajla karşılaştıran 2026 tarihli küçük bir randomize çalışmada (38 hasta), vajinal yolla drenaj erken iyileşme açısından laparoskopiden geri kalmadı; ameliyat süresi ve ağrı kesici gereksinimi daha azdı (Gremeau ve ark., 2026). İki çalışma da doğurganlık sonucunu ölçmez. Bu yüzden drenaj ya da ameliyat kararı hastanın genel durumuna, apsenin özelliklerine ve antibiyotiğe yanıtına göre verilir. (C - orta/zayıf kanıt)

Apse patlarsa: Ani başlayan çok şiddetli karın ağrısı, bayılma, soğuk terleme, hızlı nabız ya da bilinç bulanıklığı apsenin patladığını düşündürebilir. Bu durum hayatı tehdit eder ve acil ameliyat gerektirir; hemen acile başvurun.

Menopozdan sonra da TOA görülebilir; tüm TOA’ların yaklaşık %6–18’i bu dönemdedir. Bu yaş grubunda yakın zamanda yapılmış rahim içi işlemler ile yıllarca takılı kalmış bir spiral ya da onun çıkarılması sık eşlik eder. Kanser riski önceden düşünüldüğünden düşüktür; ancak hiçbir bulgu kanseri tek başına dışlayamadığı için bu olasılık da değerlendirilir (Gil ve ark., 2020).

Kadınlarda Bel Soğukluğu (Gonore) ve Klamidya

Kadınlarda bel soğukluğu, cinsel ilişkiyle bulaşan gonokok bakterisinden kaynaklanır; klamidyanın etkeni de cinsel yolla bulaşan Chlamydia trachomatis bakterisidir. İkisi de tedavi edilmezse rahim ve tüplere ilerleyip PID’e yol açabilir. Kadınlarda çoğu zaman belirti vermez ya da fark edilmez (USPSTF, 2021; WHO, 2024).

Tablodaki bilgiler CDC 2021 kılavuzu, Dünya Sağlık Örgütü bilgi notu ve USPSTF kanıt raporuna dayanır (CDC, 2021; WHO, 2024; Cantor ve ark., 2021). NAAT, bakterinin genetik materyalini arayan en duyarlı testtir; kadının kendi aldığı vajinal örnek de kullanılabilir. Gebelikte klamidya tedavisi, bebeğe doğum sırasında bulaşmayı genellikle önler (CDC, 2021).

Seftriakson dozu kılavuzlar arasında farklıdır: ABD kılavuzu 500 mg, Dünya Sağlık Örgütü 1 g önerir (CDC, 2021; WHO, 2024). Tek doz tedaviden sonra 7 gün, 7 günlük ilaçta ise kür bitene kadar ilişki ertelenir; belirtiler geçip partner de tedavi edilene kadar beklenir (CDC, 2021).

Partner tedavisi ve yaklaşık 3 ay sonra yeniden test, tedavi bölümündeki adımlarla aynıdır. Bu 3 aylık test yeniden bulaşmayı yakalamak içindir; tablodaki erken test ise yalnız belirli durumlarda gerekir.

Gonokokta antibiyotik direnci artıyor. Dünya Sağlık Örgütü’nün 2019–2020 verisine göre ülkelerin %34’ü seftriaksona azalmış duyarlılık ya da direnç bildirdi (WHO, 2024). Bu yüzden önerilen ilacın, önerilen dozda ve tam olarak kullanılması önemlidir.

PID Kısırlık Yapar mı?

PID tüplerde yapışıklık ve tıkanıklığa yol açabilir; bu da kısırlık ve dış gebelik riskini artırır. Ancak PID geçiren her kadında kısırlık gelişmez. Risk, atak sayısına, hastalığın şiddetine ve tedavinin ne kadar erken başladığına bağlıdır.

İsveç’te laparoskopiyle PID tanısı doğrulanmış 1.844 kadını izleyen eski bir çalışmada (kohort), gebe kalmaya çalışanların %10,8’inde tüp kaynaklı kısırlık gelişti. Laparoskopisi normal çıkan kontrol grubunda bu oran sıfırdı. PID sonrası ilk gebelikte dış gebelik oranı %9,1’e karşı %1,4’tü. Tüp kaynaklı kısırlık, atak sayısı ve şiddetiyle birlikte arttı (Weström ve ark., 1992). Bu veriler bugünkü tedavi rejimlerinden önceki döneme aittir.

Bir uzman derlemesine göre belirtili PID’den sonra kadınların %18’e kadarında kısırlık gelişebilir (Haggerty ve ark., 2010). PEACH çalışmasında tekrarlayan PID, kısırlık riskini yaklaşık 2 kat, kronik kasık ağrısı riskini 4 kattan fazla artırdı (Trent ve ark., 2011). Bakıma geç başvuran kadınlarda kısırlık ya da dış gebelik riskinin yaklaşık 3 kat yüksek bulunduğu bir çalışma da vardır (Hillis ve ark., 1993). (C - orta/zayıf kanıt)

PID sonrası gebe kalmakta zorlanıyorsanız tüplerin açık olup olmadığı değerlendirilir. Tüplerde sıvı birikmesi (hidrosalpinks) varsa tüp bebek öncesi yaklaşım için hidrosalpinks ve kısırlık rehberine bakabilirsiniz.

Korunma ve Tarama

PID’den korunmanın en etkili yolu, onu başlatan enfeksiyonları erken bulmak ve tedavi etmektir. ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü, 24 yaş ve altındaki cinsel olarak aktif kadınlara klamidya ve gonore taraması önerir. Risk taşıyan daha ileri yaştaki kadınlar ve gebeler de buna dahildir (USPSTF, 2021).

Klamidya taramasının PID’i azaltma etkisi sınırlıdır: en büyük çalışmada hastanede tanı konan PID oranı %0,38’den %0,24’e indi (Cantor ve ark., 2021). Kondom kullanmak ve yeni enfeksiyonları erken tedavi ettirmek, tekrarlayan PID ataklarını önlemeye yardımcı olur.

Dr. Aksoy’a en sık sorulan sorular