Tüp Bebekte Çoğul Gebelik: İkiz Riski ve Tek Embriyo Transferi

Tüp bebekte ikiz gebelik neden oluşur?

Tüp bebekte ikiz gebeliğin ana nedeni, rahme bir seferde birden fazla embriyo konmasıdır. Cochrane derlemesinde (17 randomize çalışma, 2.505 kadın), ardışık tek embriyo transferlerinin kümülatif canlı doğum oranını çift embriyo transferine göre belirgin biçimde değiştirmediği bildirildi. Buna karşılık çoğul gebelik riskinin çok daha düşük olduğu görüldü. Canlı doğum bulgusunun kanıtı düşük kalitededir (Kamath ve ark., 2020). (B - güçlü kanıt)

ESHRE kılavuzu da aynı yönde. Çift embriyo transferini haklı kılacak tek bir klinik ya da embriyolojik faktör bulunamadı. Bu nedenle eSET, tercih edilmesi gereken yaklaşım olarak öneriliyor (ESHRE, 2024). Kılavuz, çoğul gebeliğin erken doğum ve düşük doğum ağırlığı gibi sonuçlarla ilişkili olduğunu da belirtiyor. (B - güçlü kanıt)

Tek embriyo transferinde de ikiz görülebilir mi?

Evet, ama nadir. Bir Çin kohortunda tek embriyo transferi sonrası oluşan 15.567 gebeliğin 255’inde (%1,64) monozigotik ikiz doğumu bildirildi. Bu oran, her transferde ikizlik beklenmesi anlamına gelmez. Bu çalışmada blastokist transferi daha yüksek, donmuş transfer daha düşük olasılıkla ilişkili bulundu. Blastokist transferi için düzeltilmiş odds oranı 4,31 (%95 güven aralığı 1,46–12,73); donmuş transfer için 0,48 (Chen ve ark., 2023). Bu veriler gözlemsel olduğu için nedensellik kesin değildir.

Sistematik derlemede de blastokist transferinin monozigotik ikiz riskini artırdığı bildirildi (monozigotik ikizlik için odds oranı 2,16). Yazarlar, genç yaşın etkisi için daha fazla kanıt gerektiğini belirtiyor (Busnelli ve ark., 2019). (B - güçlü kanıt)

İkiz gebeliğin riskleri

İkiz gebelik, tekil gebeliğe göre erken doğum ve düşük doğum ağırlığı riskini artırır. ICSI ile oluşan ikiz gebeliklerde preterm doğum ve perinatal ölüm riskinin arttığı bir ağ meta-regresyon analizinde bildirildi. Yazarlar bu sonuçların doğrudan klinik öneri olmadığını, daha yakın perinatal izlemin önemini vurguluyor (Yuan ve ark., 2026). (C - orta/zayıf kanıt)

Avustralya’da yapılan bir popülasyon çalışmasında, yardımcı üreme teknikleriyle doğan ikizlerde serebral palsi riski bildirildi. Bu risk yalnızca erken doğan ikizlerde artmış (aRR 2,8; %95 GA 1,42–5,39). Tek embriyo transferi sonrası doğan ikizler de incelendi; bu alt grup için sonuçların daha büyük çalışmalarla doğrulanması gerekiyor (Hansen ve ark., 2026). (C - orta/zayıf kanıt)

Bir ikiz kaybolursa ne olur?

Erken gebelikte ikizlerden biri gelişmeyi durdurabilir; buna “vanişing twin” denir. Tüp bebek gebeliklerinde kalan bebekte erken doğum riskinin, tekil tüp bebek gebeliklerine göre daha yüksek olduğu bir derlemede bildirildi (Zhou ve ark., 2020). (B - güçlü kanıt) Bu nedenle erken ultrasonda kaç gebelik kesesi görüldüğünün kaydı, izlemi planlarken önemlidir.

Dr. Aksoy’a en sık sorulan sorular

Çift yumurta ikizi nasıl oluşur; tek embriyo transferinde de ikiz gebelik görülebilir mi?

Çift yumurta ikizliği, aynı adet döngüsünde iki ayrı yumurtanın iki farklı sperm tarafından döllenmesiyle oluşur. Bu bebekler genetik olarak birbirinden farklıdır; aynı veya farklı cinsiyette olabilirler. Tek yumurta ikizliğinde ise döllenmiş tek bir embriyo gelişiminin erken döneminde ikiye ayrılır. Bu nedenle tüp bebek tedavisinde yalnızca bir embriyo transfer etsek bile ikiz gebelik oluşabilir. Bu durum nadirdir, yaklaşık %1–2 oranında görülür. Çok daha nadiren, doğal yumurtlama gerçekleşen bir transfer döngüsünde kendiliğinden oluşan gebelik de transfer edilen embriyoya eşlik edebilir. Tek embriyo transferini tercih etmemizin temel nedeni, çoğul gebelik riskini mümkün olduğunca azaltmaktır.

İkiz gebelik neden daha riskli kabul ediliyor; en önemli risk nedir?

İkiz gebelikte benim en çok önem verdiğim risk erken doğumdur. Bebeklerin zamanından önce dünyaya gelmesi, özellikle solunum sorunlarına ve yenidoğan yoğun bakım ihtiyacına yol açabilir. Annede gebelik hipertansiyonu, preeklampsi, gebelik diyabeti ve doğum sonrası kanama riski de daha yüksektir. Bir de bebeklerin aynı plasentayı paylaşıp paylaşmadığı çok önemlidir. Ortak plasentalı ikizlerde, iki bebek arasındaki kan dolaşımı bağlantıları nedeniyle ikizden ikize transfüzyon sendromu gibi ek komplikasyonlar görülebilir. Bu yüzden ikiz gebeliği yalnızca iki bebeğin gelişimini izlemek olarak görmem; plasenta yapısını, büyümeyi ve erken doğum riskini birlikte değerlendiririm. Yine de uygun takiple birçok ikiz gebelik sağlıklı şekilde sonuçlanır.

İki kese görülüp biri kaybolursa ne yapılır, kalan bebek için izlem nasıl planlanır?

Gebeliğin ilk haftalarında ultrasonda iki gebelik kesesi görülüp sonraki kontrollerde yalnızca birinin gelişmeye devam etmesine kaybolan ikiz sendromu diyoruz. Bu durum hastayı doğal olarak endişelendirir ama özellikle erken haftalarda ve ayrı plasentalı gebeliklerde, diğer bebeğin sağlıklı gelişmeye devam etme olasılığı yüksektir. Önce ultrasonla kalan embriyonun kalp atışını ve büyümesini değerlendiririm. Gebelik çok erken haftadaysa kesin karar vermeden önce ultrasonu uygun aralıkla tekrarlarım.

Burada iki bilgi önemlidir: Kaybedilen gebeliğin kaçıncı haftada olduğu ve bebeklerin ortak plasentayı paylaşıp paylaşmadığı. İlk trimesterde gerçekleşen erken kayıplarda, kalan bebek normal gelişiyorsa çoğu zaman olağan gebelik takibi yeterlidir. Ancak ortak plasentalı ikizlerde veya daha ileri haftalarda yaşanan kayıplarda kalan bebek açısından riskler artabilir ve perinatoloji uzmanıyla daha yakın izlem gerekir.

Bir noktayı da özellikle hatırlatırım: Kaybolan ikiz, anne kanından yapılan NIPT gibi kromozom tarama testlerinin sonuçlarını etkileyebilir. Bu nedenle gebeliğin başlangıçta ikiz olduğu mutlaka belirtilmeli ve uygun tarama veya tanı yöntemi buna göre seçilmelidir.

Kaynaklar

Bu yazı, yukarıda anılan kılavuz, derleme ve kohort çalışmalarının özetlerine dayanır. Tam metin kontrolü ve Türkiye’deki düzenleme doğrulaması yayın öncesi yapılacaktır.