İçindekiler
- Vajinal Mikrobiyom Nedir?
- Merak Edilen Vajinal Mikrobiyom Soruları
- IVF Başarısı ile İlişkisi: Kanıtlar Ne Söylüyor?
- 2025 Randomize Çalışma: Mikrobiyomu Düzeltmek Sonucu Değiştiriyor mu?
- Disbiyoz, Bakteriyel Vajinozis ve Kronik Endometrit Ayrımı
- Hangi Testler Ne Zaman Değerlendirilir?
- Probiyotik Kullanımı ve Tedavide Bilinmeyenler
- Kimlerde Araştırılmalı, Kimlerde Gereksizdir?
- Dr. Aksoy’a sorulan sorular
Tüp bebek öncesinde vajinal flora testi veya probiyotik önerisiyle sık karşılaşılır. Asıl soru, floranın laboratuvarda değişip değişmediği değil; canlı doğum şansının (bebeğin canlı olarak doğma olasılığının) artıp artmadığıdır.
Vajinal Mikrobiyom Nedir?
Vajinal mikrobiyom, vajinada yaşayan bakteri ve diğer küçük canlıların topluluğudur. Üreme çağındaki birçok kadında koruyucu laktobasil (Lactobacillus) türleri baskındır. Flora her kadında aynı değildir; belirti olmasa da farklı örüntüler görülebilir (Lewis ve ark., 2017).
Laktobasiller laktik asit üretir. Laktik asit, vajinanın asitli kalmasına (düşük pH) yardım eder ve bazı hastalık etkenlerinin yerleşmesini zorlaştırabilir (Miller ve ark., 2016). Lactobacillus crispatus bu koruyucu türlerden biridir; adı ticari testlerde ve bazı probiyotiklerde de geçer.
Laktobasiller azalır ve başka bakteriler çoğalırsa buna disbiyoz (disbiyozis) denir. Bakteriyel vajinozis (BV) de bir disbiyoz türüdür. Akıntı veya koku yapabilir; ama kadınların çoğunda belirti olmayabilir (CDC).
Merak Edilen Vajinal Mikrobiyom Soruları
| Soru | Kısa cevap |
|---|---|
| Vajinal mikrobiyota testi nedir? | Ticari paneller çok sayıda bakterinin DNA’sını ve göreli oranını inceler. Belirtili hastada bakteriyel vajinozis tanısı için kullanılan klinik yöntemlerle aynı değildir. |
| Vajinal disbiyozis nedir? | Floradaki denge bozukluğudur. Her panel aynı eşiği kullanmaz; bu yüzden panel sonucu tek başına tanı sayılmaz. |
| Laktobasil nedir? | Vajinada sık görülen koruyucu bakteri grubudur. Laktik asit üretir. L. crispatus bu gruptandır. |
| Probiyotik tüp bebek başarısını artırır mı? | Rutin kullanımın tutunmaya veya canlı doğuma yararı gösterilmedi. Ürünler, suşlar ve kullanım biçimleri birbirinin yerine geçmez. |
IVF Başarısı ile İlişkisi: Kanıtlar Ne Söylüyor?
Laktobasil baskın flora ile daha iyi tüp bebek sonuçları birlikte görülebilir. Bu gözlem neden-sonuç kurmaz ve bir tedavinin yararını göstermez.
Vajinal sürüntü ile rahim içinden alınan örnek aynı şey değildir; kanıtları birbirinin yerine kullanılamaz.
İleriye dönük (prospektif) bir çalışmada belirli flora örüntüleri tüp bebek sonucuyla ilişkili bulundu (Koedooder ve ark., 2019).
Rahim içi sıvıyı inceleyen küçük bir pilot çalışma da benzer bir ilişki bildirdi. Çalışmadaki %90 laktobasil eşiği rahim içi örnek içindir; vajinal flora için genel bir klinik sınır değildir (Moreno ve ark., 2016).
Avrupa İnsan Üremesi ve Embriyoloji Derneği (ESHRE) tekrarlayan tutunma başarısızlığında vajinal ya da rahim içi flora taramasını önermez (ESHRE RIF önerileri, 2023). (C - orta/zayıf kanıt)
Kanıt kutusu: Koedooder 2019 ve Moreno 2016
Koedooder ve ark. (2019): Hollanda’da tüp bebek veya mikroenjeksiyon planlanan 303 kadından vajinal örnek alındı. Taze transferi olan 192 kadının florası incelendi. Laktobasil oranı düşük olanlarda embriyonun rahme tutunması (implantasyon) daha seyrek görüldü. Araştırmacılar, düşük gebelik şansı beklenen bir alt grubu flora ile ayırmaya çalıştı. Çalışmada florayı değiştiren bir tedavi denenmedi; yalnızca ilişkiye bakıldı.
Moreno ve ark. (2016): Rahim içi sıvı ile vajinal örnek bazı kadınlarda birbirinden farklı bulundu. Endometriyal sıvıda laktobasil oranı %90’ın üzerindeyse “laktobasil baskın”, altındaysa “baskın değil” diye tanımlandı. Rahim iç tabakası tutunmaya uygun kabul edilen 35 tüp bebek hastasında, baskın olmayan profil daha düşük tutunma, gebelik ve canlı doğum ile birlikte görüldü. Hasta sayısı azdır.
2025 Randomize Çalışma: Mikrobiyomu Düzeltmek Sonucu Değiştiriyor mu?
Katılımcıların kurayla gruplara ayrıldığı (randomize) bir çalışmada antibiyotik ve L. crispatus tedavisi florayı daha sık düzeltti. Ultrasonda gebelik kesesinin görülmesi (klinik gebelik) ve canlı doğum ise artmadı.
Çalışma 2025’te Nature Communications dergisinde yayımlandı. Tüp bebek öncesinde vajinal florası bozuk bulunan 338 kadın katıldı. Birinci gruba antibiyotik (klindamisin), ardından vajinal L. crispatus verildi. İkinci grup yalnızca antibiyotik aldı. Üçüncü grup her iki ilaç yerine etken madde içermeyen ilaç (plasebo) aldı. Çalışma birden fazla merkezde yapıldı ve çift kördü: ne hekimler ne de kadınlar kimin hangi ilacı aldığını biliyordu (Haahr ve ark., 2025).
Düzeltilmiş klinik gebelik oranları bu üç grupta sırasıyla yaklaşık %42, %46 ve %45; canlı doğum oranları %40, %45 ve %40 bulundu. Gruplar arasındaki farklar istatistiksel olarak anlamlı değildi (görülen farklar rastlantıya da bağlanabilir). Klindamisin alanlarda ishal ve karın ağrısı, L. crispatus alanlarda vajinal kaşıntı daha sık bildirildi.
Sonuç bu hasta grubu ve bu tedavi için geçerlidir; piyasadaki bütün probiyotikleri kapsamaz.
Kanıt kutusu: Haahr 2025 çalışmasının ayrıntısı
1.533 kadın tarandı; 338’i kurayla üç gruba alındı. Çalışmaya, qPCR ile (belirli bakterilerin miktarını ölçen yöntem) yüksek Fannyhessea vaginae ve Gardnerella yükü saptanan kadınlar alındı. Birinci grup 7 gün ağızdan klindamisin, ardından vajinal L. crispatus CTV-05 (LACTIN-V) aldı. İkinci grup klindamisin ve plasebo probiyotik aldı. Üçüncü grup her iki ilaç için de plasebo aldı.
Ana sonuç, embriyo transferi başına klinik gebelikti. Tedavi başlangıcından sonraki 63 gün içinde transfer yapılan kadınlarda düzeltilmiş oranlar %42, %46 ve %45’ti (sırasıyla 94, 88 ve 84 kadın). İki tedavi grubu birlikte plaseboyla karşılaştırıldığında düzeltilmiş göreli risk 1’e yakındı; 1 değeri fark olmadığını gösterir (aRR 0,98; %95 güven aralığı 0,74–1,29). Düzeltilmiş canlı doğum oranları %40, %45 ve %40’tı.
Disbiyoz, Bakteriyel Vajinozis ve Kronik Endometrit Ayrımı
Üç kavram sık karışır. Vajinal disbiyoz rahim içindeki yangıyı (kronik endometriti) göstermez; testleri ve tedavileri de farklıdır.
- Bakteriyel vajinozis: Vajinal florada görülen bir disbiyozdur; ince, homojen akıntı ve koku yapabilir. Tanı yalnızca yakınmayla konmaz. Muayene bulgularına bakan Amsel ölçütleri ya da boyalı örneğin mikroskopta incelendiği Nugent skoru kullanılır. Tedavi özellikle belirtili kadınlarda önerilir (CDC). Akıntı, kaşıntı veya koku varsa akıntı, kaşıntı ve koku rehberi olası nedenleri ayırmaya yardımcı olur.
- Belirtisiz disbiyoz: Şikâyet yokken araştırma veya ticari panelde belirli bir flora örüntüsünün çıkmasıdır. Her test aynı eşiği kullanmaz. Bu bulguya dayanarak rutin tedaviye başlanmasının yararı gösterilmemiştir.
- Kronik endometrit: Rahim iç zarının uzun süren yangısıdır. Tanıda rahim içine kamerayla bakılabilir (histeroskopi). Rahim iç zarından alınan örnek (endometriyal biyopsi) mikroskopta incelenir; CD138 boyası da kullanılabilir. CD138 için ortak bir eşik ve yöntem standardı yoktur. ESHRE, tekrarlayan tutunma başarısızlığında kronik endometrit açısından değerlendirmenin düşünülebileceğini belirtir (ESHRE RIF önerileri, 2023).
Hangi Testler Ne Zaman Değerlendirilir?
| Test türü | Yöntem | Rutin tüp bebekte yeri | Ne zaman düşünülür? |
|---|---|---|---|
| Klinik değerlendirme | Öykü ve spekulum muayenesi; gerektiğinde vajinal pH ve mikroskopi | Belirti varsa temel basamak | Akıntı, koku, kaşıntı, yanma veya tekrarlayan vajinit öyküsünde |
| Amsel ölçütleri / Nugent skoru / uygun NAAT | Klinik ölçütler, Gram boyama veya bakterinin genetik materyalini arayan doğrulanmış test | Gerektiğinde | Belirtili hastada bakteriyel vajinozis araştırılırken. G. vaginalis kültürü özgül olmadığı için BV tanısında önerilmez (CDC). |
| Ticari NGS mikrobiyom panelleri | 16S rRNA veya metagenomik DNA dizileme; çok sayıda bakterinin DNA’sını okur | Rutin önerilmez | Klinik yararı gösterilinceye kadar esas olarak araştırma bağlamında |
| Endometriyal biyopsi ve CD138 | Rahim içi doku örneklemesi ve boyama | Seçilmiş hastalarda düşünülebilir | Tekrarlayan tutunma başarısızlığı ve kronik endometrit şüphesinde; yöntemin ve eşiğin sınırları bilinerek |
Ticari panel sonucu belirti ve muayeneyle birlikte değerlendirilir. Belirtili bakteriyel vajinozis veya başka bir vajinit varsa uygun tedavi ayrıca planlanır.
Probiyotik Kullanımı ve Tedavide Bilinmeyenler
Piyasada “tüp bebek tutunma probiyotiği” veya “fertilite destekleyici flora kapsülü” adıyla ürünler satılır.
Probiyotiğin etkisi suşa, doza ve verilme yoluna bağlı olabilir; bir ürünle alınan sonuç başka ürüne aktarılamaz. Rutin kullanımın tutunmayı veya canlı doğumu artırdığı gösterilmiş değildir. Yararı gösterilmeden rutin kullanmak maliyet, yan etki ve gerçekçi olmayan beklenti riski taşır. (C - orta/zayıf kanıt)
Kanıtı sınırlı başka ek işlemler için tüp bebekte yanlış bilinenler yazısına bakabilirsiniz.
Kimlerde Araştırılmalı, Kimlerde Gereksizdir?
Aşağıdakilerin hepsi geçerliyse rutin test veya probiyotik önerilmez:
- Şikâyetiniz yok; muayeneniz ve vajinal akıntınız normal
- Daha önce tekrarlayan vajinozis öykünüz yok
- İlk tüp bebek denemesine hazırlanıyorsunuz
Şunlardan biri varsa klinik değerlendirme gerekir:
- Kötü kokulu veya anormal vajinal akıntı, yanma ya da kaşıntı
- Tekrarlayan bakteriyel vajinozis veya vajinit öyküsü
- Muayenede vajinit ya da bakteriyel vajinozis düşündüren bulgu
Tekrarlayan tutunma başarısızlığında mikrobiyom testi öncelikli basamak değildir. Önce sonuca etkisi daha iyi bilinen etkenler gözden geçirilir: embriyoya ait etkenler, rahim boşluğu, hidrosalpinks olasılığı, rahim iç zarı (endometrium) ve transfer tekniği (ESHRE RIF önerileri, 2023).
Dr. Aksoy’a sorulan sorular
Vajinal mikrobiyota testi yaptırmalı mıyım?
Klinik değerlendirme ile ticari olarak sunulan “fertility microbiome” testleri aynı şey değil. Muayenesi normal, tekrarlayan vajinozis öyküsü olmayan ve ilk tüp bebeğine hazırlanan, şikâyeti olmayan bir hastada rutin vajinal mikrobiyom testi istemiyorum.
Yaklaşımımı değiştiren durumlar daha klinik: tekrarlayan bakteriyel vajinozis, kötü kokulu veya anormal akıntı, kaşıntı, yanma, tekrarlayan vajinit öyküsü varsa araştırırım. Önce klasik jinekolojik değerlendirme ve gerektiğinde uygun mikrobiyolojik testleri yaparım; doğrudan yüzlerce bakterinin oranını veren pahalı bir sekanslama paneline gitmem.
ESHRE, tekrarlayan tutunma başarısızlığında bile mevcut kanıtlarla vajinal veya endometrial mikrobiyom profilini rutin önermiyor. Şikâyetiniz veya tekrarlayan vajinal enfeksiyon öykünüz varsa onu araştırıp tedavi edelim. Hiçbir şikâyetiniz yoksa, yalnızca tüp bebek yapılacağı için mikrobiyom testi gerektiğine dair yeterli kanıtımız yok.
Lactobacillus crispatus veya vajinal probiyotik tüp bebekte işe yarar mı?
Muayenesi normal, tekrarlayan vajinozis öyküsü olmayan ve ilk tüp bebeğine hazırlanan, şikâyeti olmayan bir hastada rutin probiyotik vermiyorum. “Zararı yok, herkese verelim” yaklaşımını doğru bulmuyorum.
2025’te yayımlanan randomize çalışmada klindamisin ve ardından Lactobacillus crispatus verilmesi mikrobiyotayı başarılı şekilde değiştirdi; fakat klinik gebelik ve canlı doğum oranlarında anlamlı fark olmadı. Laboratuvar sonucunu düzeltebildik, hastanın gebelik sonucunu düzeltemedik.
Bir test farklı bir sonuç gösterebiliyor diye o test mutlaka klinik olarak yararlı değildir. Testin sonucuna göre yaptığımız müdahalenin canlı doğum ihtimalini değiştirmesi gerekir. Hiçbir şikâyetiniz yoksa, yalnızca tüp bebek yapılacağı için probiyotik kullanmanız gerektiğine dair yeterli kanıtımız yok.
Vajinal flora nasıl düzelir?
Vajinal florayı düzeltmek için her zaman bir ilaç veya probiyotik kullanmak gerekmiyor. Sağlıklı vajinada, özellikle laktobasil dediğimiz yararlı bakteriler baskın olur. Bu bakteriler vajinanın asidik ortamını koruyarak zararlı mikroorganizmaların çoğalmasını zorlaştırır.
Hastalarıma önce vajinanın kendi dengesini bozmamalarını öneriyorum. Vajinal duşlardan, parfümlü temizlik ürünlerinden ve gereksiz antibiyotik kullanımından kaçınmak önemli.
Kötü kokulu akıntı, yanma veya kaşıntı varsa önce bunun nedenini araştırmak gerekir. Bakteriyel vajinozis saptanırsa uygun antibiyotik tedavisiyle flora yeniden dengelenebilir.
Probiyotikler konusunda temkinliyim. Bazı çalışmalar özellikle laktobasil içeren ürünlerin yararlı olabileceğini düşündürüyor; hangi ürünün, hangi hastada gerçekten işe yaradığını henüz yeterince bilmiyoruz. Tüp bebek öncesinde probiyotik kullanmanın canlı doğum şansını artırdığı kesin olarak gösterilmiş değil.
Bu nedenle hiçbir şikâyeti olmayan hastalarıma rutin olarak vajinal mikrobiyom testi veya flora düzenleyici tedavi önermiyorum. Yaklaşımım, her kadının florasını değiştirmeye çalışmak değil; gerçekten bir sorun varsa onu doğru şekilde tespit edip tedavi etmek.
Üreme Tıbbı ve Yardımcı Üreme Teknikleri
Bilimsel inceleme ayrıntıları
- Kaynakların son tarandığı tarih:
- 28 Ağustos 2026
- İnceleme kapsamı:
- 25 Ekim 2026: 21 Ekim gövde/SSS geçişi, 25 Ekim dil/humanize geçişi ve ikinci audit (kaynak doğrulaması, 2. SSS kısaltması) tıbbi incelemesi. Önceki kapsam: vajinal ve endometriyal mikrobiyom, bakteriyel vajinozis ve disbiyoz ayrımı, ESHRE 2023 RIF önerileri, Nature Communications 2025 klindamisin/L. crispatus RKÇ sonuçları, probiyotikler ve testlerin klinik kullanım sınırları.
- Bu güncellemede:
- 25 Ekim 2026: Doç. Dr. Senai Aksoy, 21 Ekim gövde/SSS geçişinin ve 25 Ekim dil/humanize geçişinin tıbbi incelemesini onayladı. Son geçişte gövde grameri, cümle ritmi ve tekrarlar düzeltildi; Haahr 2025 sonuçlarının hangi gruba ait olduğu ana metne yazıldı ve yan etkiler kanıt kutusundan ana metne alındı. Sayılar, ESHRE/CDC iddiaları ve hekim SSS yanıtları değiştirilmedi. 21 Ekim 2026: “Vajinal flora nasıl düzelir?” yanıtı Dr. Aksoy'un aynı gün verdiği ve onayladığı biçimiyle SSS'ye üçüncü soru olarak eklendi; ilk iki SSS yanıtı 28 Ağustos 2026 tarihli onaylı yanıttan kısaltıldı. 28 Ağustos 2026: ESHRE 2023 RIF önerileri, CDC bakteriyel vajinozis rehberi, 2025 Nature Communications randomize çalışması ile probiyotik ve ticari panel sınırları yeniden değerlendirildi; Dr. Aksoy'un konuya özel yanıtı ve yayın onayı kaydedildi. İkinci audit geçişinde 2. SSS yanıtından, gövdede ve uzman kutusunda zaten bulunan hasta sayısı ve gebelik oranları çıkarıldı (anlam aynı); tıbbi kaynak kontrolünde CDC, Moreno 2016 ve Koedooder 2019 ifadeleri özetlerle eşleştirildi. Doç. Dr. Senai Aksoy, 2. SSS kısaltmasını ve bu geçişin tıbbi incelemesini 25 Ekim 2026'da onayladı.
Kanıt durumu: C · Orta / Zayıf Vaka-kontrol veya gözlemsel veri ağırlıklı
Kaynaklar
7 referans
- 1
Haahr T, et al. Efficacy of clindamycin and LACTIN-V for in vitro fertilization patients with vaginal dysbiosis: a randomised double-blind, placebo-controlled multicentre trial. Nature Communications (2025)
Bilimsel yayın
- 2
ESHRE Working Group on Recurrent Implantation Failure, Cimadomo D, et al. ESHRE good practice recommendations on recurrent implantation failure. Human Reproduction Open (2023)
Klinik rehber
- 3
Koedooder R, Singer M, Schoenmakers S, Savelkoul PHM, Morré SA, de Jonge JD, et al. The vaginal microbiome as a predictor for outcome of in vitro fertilisation with or without intracytoplasmic sperm injection: a prospective study. Human Reproduction (2019)
Bilimsel yayın
- 4
Miller EA, Beasley DE, Dunn RR, Archie EA. Lactobacillus dominance and vaginal pH: why is the human vaginal microbiome unique?. Frontiers in Microbiology (2016)
Bilimsel yayın
- 5
Lewis FMT, Bernstein KT, Aral SO. Vaginal Microbiome and Its Relationship to Behavior, Sexual Health, and Sexually Transmitted Diseases. Obstetrics and Gynecology (2017)
Bilimsel yayın
- 6
Moreno I, Codoñer FM, Vilella F et al. Evidence that the endometrial microbiota has an effect on implantation success or failure. American Journal of Obstetrics and Gynecology (2016)
Bilimsel yayın
- 7
Centers for Disease Control and Prevention. Bacterial Vaginosis - STI Treatment Guidelines. CDC STI Treatment Guidelines (2021)
Klinik rehber


