Yumurtalık Dönmesi (Over Torsiyonu): Belirtiler, Tanı ve Yumurtalığı Korumak

Yumurtalık Dönmesi (Over Torsiyonu) Nedir?

Yumurtalık dönmesi, yumurtalığın ve çoğu zaman yanındaki tüpün, onları karın duvarına ve rahme bağlayan bağların etrafında burkulmasıdır. Tıpta buna over torsiyonu ya da adneksiyal torsiyon denir. Halk arasında “yumurta dönmesi” veya “yumurtalığın ters dönmesi” de denir.

Burkulma, bağların içinden geçen damarları sıkıştırır. Önce kanın yumurtalıktan geri dönüşü zorlaşır ve yumurtalık şişer; burkulma sürerse doku içine kanama ve kansızlığa bağlı hasar gelişebilir (Asfour ve ark., 2015). Bu nedenle torsiyon acil bir durumdur. Kadın hastalıklarında en sık görülen acil durumlar arasında beşinci sıradadır (ACOG, 2019).

Yumurtalık dönmesi, rahmin geriye eğik durması (rahim tersliği) ile aynı şey değildir. Rahim tersliği bir duruş farkıdır ve ani ağrı yapmaz; ayrıntısı için rahim tersliği yazısına bakabilirsiniz.

Yumurtalık Neden Döner?

Yumurtalık dönmesinin en önemli kolaylaştırıcısı yumurtalığın büyümesi ve ağırlaşmasıdır. Kist veya kitle taşıyan yumurtalık, bağları etrafında daha kolay döner.

• Yumurtalık kistleri ve iyi huylu kitleler: Torsiyon geçiren kadınlarda yumurtalık kisti, genel nüfusa göre yaklaşık üç kat daha sık bulunur (Asfour ve ark., 2015). Ergenlerde en sık görülenler iyi huylu fonksiyonel kistler ve dermoid kistlerdir; kötü huylu kitlenin dönmesi bu yaş grubunda nadirdir (ACOG, 2019).
• Normal yumurtalık: Çocuk ve ergenlerde torsiyonların %46’ya varan kısmında yumurtalıkta kist ya da kitle bulunmaz (ACOG, 2019). Yetişkinlerde bu durum daha az görülür.
• Gebelik: Gebelik torsiyon riskini artırır, ancak torsiyon gebelikte de nadir kalır; bir derlemede gebeliklerin yaklaşık %0,17’sinde bildirilmiştir (Asfour ve ark., 2015).
• Yumurtalık uyarımı ve tüp bebek tedavisi: İlaçlarla büyüyen yumurtalıklar dönmeye daha yatkındır. Ayrıntısı aşağıda gebelik ve tüp bebek bölümündedir.
• Geçirilmiş tüp ligasyonu: Aynı derlemede tüplerin bağlatılmasından sonra torsiyon riskinin en az sekiz kat arttığı hesaplanmıştır (Asfour ve ark., 2015).

Bu risklerin varlığı, torsiyonun mutlaka gelişeceği anlamına gelmez.

Yumurtalık Dönmesinin Belirtileri

En tipik belirti, kasıkta veya alt karında aniden başlayan ağrıdır. Ağrı çoğu zaman bulantı ve kusmayla birlikte görülür; gelip geçen (aralıklı) bir seyir gösterebilir ve genellikle başka bir yere yayılmaz (ACOG, 2019).

Ağrının geçmesi, sorunun bittiği anlamına gelmez; gelip geçen ani kasık ağrısı da değerlendirme gerektirir.

Belirtiler apandisit, dış gebelik, kist patlaması veya böbrek taşı gibi başka acil durumlarla karışabilir. Bu yüzden ağrının nedenini evde ayırt etmeye çalışmak yerine hekim değerlendirmesi gerekir.

Tanı: Ultrason Ne Söyler, Ne Söylemez?

Ultrason ilk basamaktır, ama torsiyonu kesin olarak koyduramaz ya da dışlayamaz. Ergenler için yayımlanan ACOG görüşüne göre ameliyattan önce torsiyonu kesinleştiren bir muayene veya görüntüleme ölçütü yoktur ve karar yalnızca Doppler’deki kan akımına göre verilmemelidir (ACOG, 2019).

Bir meta-analizde ultrason, torsiyonu olan kadınların yaklaşık %79’unda torsiyonu düşündüren bulgu gösterdi; torsiyonu olmayanların ise yaklaşık %76’sında bu bulgu yoktu (Wattar ve ark., 2021). Tek tek ultrason bulgularının ne kadar yol gösterdiği şöyledir (Garde ve ark., 2023):

Tabloda her bulgu için iki oran var: ilki, torsiyonu olan kadınların yüzde kaçında bu bulgunun görüldüğünü; ikincisi, torsiyonu olmayanların yüzde kaçında görülmediğini gösterir.

Tablodaki oranlar çok sayıda çalışmanın birleştirilmesiyle elde edildi ve çalışmalar arasında belirgin farklılık vardı (Garde ve ark., 2023). (B - güçlü kanıt)

Kesin tanı ameliyatta, çoğu zaman laparoskopiyle (kapalı ameliyat) konur. Ergenlerde torsiyon şüphesiyle yapılan laparoskopilerin yaklaşık yarısında torsiyon bulunmaz; ancak bu kadınların çoğunda ağrıyı açıklayan ve aynı ameliyatta tedavi edilen başka bir sorun saptanır (ACOG, 2019).

Tedavi: Yumurtalık Neden Korunmaya Çalışılır?

Yumurtalık dönmesinin tedavisi cerrahidir ve amaç yumurtalığı korumaktır. Ergenler için yayımlanan ACOG görüşü, yumurtalığın görünümü ne olursa olsun burkulmanın açılmasını (detorsiyon) ve yumurtalığın yerinde bırakılmasını önerir. Yumurtalık yalnızca alınması kaçınılmazsa, örneğin dokusu dağılacak kadar harap olmuşsa çıkarılır (ACOG, 2019). (C - orta/zayıf kanıt)

Yetişkinlerde de eğilim aynı yöndedir. Eskiden koyu ve ödemli görünen yumurtalığın alınması gerektiği düşünülürdü. Avustralya’da bir hastanede torsiyon nedeniyle ameliyat edilen 159 kadının incelendiği çalışmada yumurtalık %47 oranında alınmıştı; alınan yumurtalıkların ise yalnızca %57’sinde patolojik incelemede kansızlık (iskemi) doğrulandı. Yazarlar, kansızlığın doğrulandığı yumurtalıklarda bile işlevin sürebildiğini gösteren kanıtlar nedeniyle bu oranın düşürülebileceğini belirtti (Soh ve ark., 2022).

Detorsiyonla korunan yumurtalık çoğu zaman çalışmaya devam eder. Ankara’da 18 kadının incelendiği küçük bir çalışmada, ameliyat edilen taraftaki antral folikül sayısı karşı yumurtalıktan farklı değildi (Bozdag ve ark., 2014). Bu, her hastada yumurtalığın tam korunacağı anlamına gelmez; ancak koruyucu cerrahiyi destekler.

Zamanlama önemlidir. 88 çocuk ve ergenin incelendiği bir çalışmada, yumurtalığını kaybedenlerde belirtilerin süresi belirgin olarak daha uzundu (96 saate karşı 24 saat) (Avila ve ark., 2024). Bu nedenle ani kasık ağrısında beklemek yerine erken başvurmak gerekir.

Dönmeye yol açan bir kist varsa, aynı ameliyatta kist de tedavi edilebilir. Kistin türüne ve yumurtalık dokusunun durumuna göre karar verilir.

Yumurtalık Dönmesi Tekrarlar mı?

Evet, tekrarlayabilir; risk özellikle genç yaşta ve yumurtalıkta kist bulunmayan durumlarda daha yüksektir. Tekrarlayan torsiyon geçiren 79 kadının, tek kez geçiren 158 kadınla karşılaştırıldığı bir çalışmada 20 yaşın altında olmak ve yumurtalıkta bir patoloji bulunmaması tekrar riskiyle ilişkiliydi (Akdam ve ark., 2022).

Tekrarı önlemek için yumurtalık bazen çevre dokulara tutturulur (ooforopeksi). Aynı çalışmada ooforopeksi yapılan kadınların %30’unda torsiyon yeniden gelişti; tespit yöntemlerinden biri diğerlerine üstün bulunmadı (Akdam ve ark., 2022). Ooforopeksinin tekrarı önlemedeki etkinliği tartışmalıdır (Zhu ve Li, 2024). (C - orta/zayıf kanıt)

Gebelikte ve Tüp Bebek Tedavisinde Torsiyon

Gebelikte ve tüp bebek tedavisinde büyümüş yumurtalık torsiyona daha yatkındır; bu dönemde ani kasık ağrısı ciddiye alınmalıdır.

Gebelikte torsiyonu bildiren 662 vakanın derlendiği bir çalışmada torsiyonların %54,6’sı ilk üç ayda gelişmişti. En sık belirti ani başlayan ağrıydı (%80,6). Ultrasonda büyümüş yumurtalık vakaların %95,2’sinde görülürken Doppler’de azalmış kan akımı yalnızca yaklaşık yarısında (%53,8) vardı (Didar ve ark., 2023). Yani gebelikte de normal kan akımı torsiyonu dışlamaz. Bu derleme vaka bildirimlerine dayandığı için oranlar genel gebe nüfusu yansıtmaz.

Tüp bebek tedavisinde yumurtalıklar ilaçlarla büyür ve torsiyon riski artar. Fransa’da yumurta toplama işlemi yapılan kadınları kapsayan ulusal bir çalışmada, kısırlık tedavisi gören kadınlarda torsiyon nedeniyle hastaneye yatış, ilk yumurta toplamadan sonraki iki yılda öncesine göre belirgin olarak daha sıktı (10.000 kişi-ayda 14’e karşı 3) (Lemardeley ve ark., 2021). Mutlak sayı yine de düşüktür. Tüp bebek, aşılama veya yumurtlama tedavisiyle gebe kalan ve torsiyon geçiren 17 kadının incelendiği bir seride torsiyonların çoğu ilk üç ayda gelişmişti (Sun ve ark., 2020).

Dikkat: Yumurta toplama işleminden sonraki günlerde veya tüp bebekle oluşan gebeliğin ilk haftalarında tek taraflı, ani ve şiddetli kasık ağrısı başlarsa beklemeden tedavi ekibinize ya da acil servise başvurun.

Ne Zaman Acile Başvurmalı?

Aşağıdaki durumlarda aynı gün, beklemeden değerlendirme gerekir:

• Kasıkta veya alt karında aniden başlayan, şiddetli ve geçmeyen ağrı.
• Ağrıya bulantı veya kusmanın eşlik etmesi.
• Bilinen bir yumurtalık kistiniz varken ani ağrı başlaması.
• Tüp bebek tedavisi sırasında, yumurta toplamadan sonra veya gebeliğin ilk aylarında tek taraflı şiddetli ağrı.
• Daha önce torsiyon geçirdiyseniz benzer ağrının yeniden başlaması.

Dr. Aksoy’a en sık sorulan sorular