Yumurtalık PRP Enjeksiyonu: Azalmış Over Rezervinde Gerçekçi Bir Değerlendirme

Kısa Özet

Yumurtalık PRP (intraovaryen PRP), hastanın kendi kanından elde edilen trombositten zengin plazmanın ultrason eşliğinde over dokusuna uygulanmasıdır (C - orta/zayif kanit). 2024-2026 döneminde yayımlanan çalışmalar, özellikle azalmış over rezervi (DOR) ve erken over yetmezliği (POI) gruplarında AMH ve antral folikül sayısında artış olabileceğini göstermektedir (C - orta/zayif kanit).
Buna karşın canlı doğum üzerindeki net katkı henüz kesinleşmemiştir (C - orta/zayif kanit). Bu nedenle yöntem, güncel uluslararası rehberlerde standart tedavi değil, seçilmiş hastalarda dikkatle değerlendirilen araştırma niteliğinde bir yaklaşım olarak ele alınmaktadır.

Bu Yazıda Neler Var?

1. Yumurtalık PRP nedir ve nasıl uygulanır?
2. Güncel bilimsel kanıtların özeti
3. Olası moleküler etkiler
4. Kime uygun, kime uygun değil?
5. Uygulama protokolü ve takip
6. ESHRE ve ASRM yaklaşımı
7. Sık sorulan sorular

---

Yumurtalık PRP Nedir ve Nasıl Çalışır?

PRP (Platelet-Rich Plasma), kişiden alınan 30-60 mL kanın santrifüj ile ayrıştırılması ve trombosit açısından zengin bölümün over dokusuna verilmesi esasına dayanır.

Genel işlem akışı:

1. Koldan kan alınır.
2. Kan, santrifüjle katmanlarına ayrılır.
3. Trombositten zengin plazma hazırlanır.
4. Gerekli ise aktivasyon sonrası ultrason rehberliğinde overlere enjeksiyon yapılır.

PRP içindeki büyüme faktörlerinin (ör. PDGF, VEGF, TGF-β, EGF, IGF) lokal mikrodolaşımı, doku onarım süreçlerini ve foliküler çevreyi etkileyebileceği düşünülmektedir. Klinik düzeyde hedef, yeni yumurta üretmek değil, mevcut foliküler havuzun fonksiyonel yanıtını artırmaktır.

Büyüme faktörü	Olası etkisi
PDGF	Doku onarımı ve hücresel yenilenme süreçlerine katkı
VEGF	Mikrodolaşım ve damarlaşmanın desteklenmesi
TGF-β	Hücresel sinyal yollarının düzenlenmesi
EGF	Granüloza/cumulus hücre yanıtının desteklenmesi
IGF	Folikül mikroçevresinde metabolik desteğe katkı

---

Bilimsel Kanıtlar: 2024-2026 Özeti

Güncel meta-analizlerde en sık bildirilen bulgular:

• AMH düzeyinde sınırlı ama istatistiksel olarak anlamlı artış
• Antral folikül sayısında artış
• Bazı serilerde toplanan oosit sayısında artış
• Klinik gebelik ve canlı doğum sonuçlarında heterojen, yani değişken sonuçlar

Özet yorum:

• Hormon ve rezerv göstergelerinde iyileşme sinyali vardır.
• Bu sinyalin her hastada embriyo kalitesi veya canlı doğuma aynı ölçüde yansıdığı söylenemez.
• Kontrollü çalışmalar, plasebo/yalancı girişim etkisinin ayırt edilmesi gerektiğini göstermektedir.

Bu nedenle klinik karar, yalnızca laboratuvar artışlarına göre değil; yaş, POI süresi, bazal over görünümü, önceki IVF öyküsü ve zaman yönetimi birlikte değerlendirilerek verilmelidir.

---

Moleküler Düzeyde Olası Etkiler

Yeni yayınlar PRP’nin yalnızca folikül sayısını değil, folikül çevresindeki destek hücrelerini de etkileyebileceğini düşündürmektedir:

• Cumulus/granüloza hücrelerinde enerji metabolizmasını destekleyen gen ekspresyonunda artış
• Hücresel stres ve oksidatif hasar belirteçlerinde azalma eğilimi
• Foliküler mikroçevrede iyileşme olasılığı

Bu bulgular biyolojik olarak anlamlıdır; ancak halen translasyonel düzeydedir. Klinik sonlanım olarak canlı doğuma etkisi için daha güçlü, uzun dönemli randomize veriye ihtiyaç vardır.

---

PRP Kime Yapılır, Kime Yapılmaz?

PRP, seçilmiş hasta grubunda düşünülmelidir.

Klinik durum	Değerlendirme yaklaşımı
Düşük AMH ve/veya düşük antral folikül sayısı	Uygun olabilir, bireysel değerlendirme gerekir
Erken over yetmezliği (POI)	Süre ve yaş kritik; erken dönemde yanıt olasılığı daha yüksektir
Tekrarlayan düşük over yanıtı	Standart protokoller sonrası seçenek olarak değerlendirilebilir
Normal over rezervi	Rutin kullanım önerilmez
Aktif enfeksiyon / malignite şüphesi / ciddi hematolojik risk	Uygun değildir

Hasta seçiminde özellikle şu başlıklar önemlidir:

• Yaş
• Adet düzensizliği veya amenore süresi
• Bazal hormon profili (AMH, FSH, E2)
• Over morfolojisi
• Önceki IVF yanıtı
• Eşlik eden sistemik riskler

---

Protokol: Hazırlık, Seans Sayısı, Takip

Uygulama merkezine göre protokoller değişebilse de klinik pratikte 1-3 seans yaklaşımı görülmektedir.

Tipik süreç:

1. Ön değerlendirme: AMH, FSH, LH, E2 ve ultrason
2. Aynı gün PRP hazırlığı (otolog kan, santrifüj, hazırlama)
3. Sedasyon altında ultrason rehberliğinde over uygulaması
4. 1-2. aylarda hormon ve ultrason takibi
5. Yanıt durumuna göre IVF planlaması

Protokol tipi	Genel amaç
Tek seans	Hızlı başlangıç ve erken yanıt değerlendirmesi
İki seans	Hormon/folikül yanıtını güçlendirme hedefi
Üç seans	Daha uzun süreli biyolojik etki arayışı

Klinik hedef, yalnızca sayısal artış değil, embriyo gelişimi ve olası canlı doğum çıktısıdır.

---

Uluslararası Kılavuzlar Ne Diyor?

ESHRE (2025 güncellemesi) ve ASRM (2024 POI kılavuzu), intraovaryen PRP’yi rutin standart tedavi olarak sınıflandırmamaktadır (C - orta/zayif kanit). Ortak yaklaşım:

• Uygulama seçilmiş vakalarda, açık bilgilendirme ile değerlendirilmeli
• Hastaya yöntemin deneysel/araştırma niteliği net anlatılmalı
• Merkezler sonuç takibini sistematik şekilde yapmalı

Devam eden klinik çalışmaların sonuçları (ör. OPIF ve diğer NCT kayıtlı çalışmalar), önümüzdeki yıllarda bu yaklaşımın kılavuzlardaki yerini daha net belirleyecektir.

---

Sık Sorulan Sorular

Yumurtalık PRP kesin olarak gebelik sağlar mı?

Hayır. PRP bazı biyolojik göstergelerde iyileşme sağlayabilir; ancak canlı doğum üzerinde kesin ve her hastada geçerli bir sonuç garantisi yoktur (C - orta/zayif kanit).

PRP ağrılı bir işlem midir?

İşlem çoğunlukla sedasyon altında yapıldığı için ağrı algısı sınırlıdır. İşlem sonrası kısa süreli kasık ağrısı veya hafif lekelenme görülebilir.

Etki ne zaman değerlendirilir?

Genellikle 1-2 ay içinde hormon ve ultrason kontrolleri yapılır. Daha sonra IVF veya diğer seçenekler yeniden planlanır.

SGK bu işlemi karşılar mı?

Mevcut uygulamada genellikle SGK kapsamı dışındadır. Güncel kapsam bilgisi için ilgili sağlık kurumundan doğrulama yapılmalıdır.

PRP herkese uygun mudur?

Hayır. Hasta seçimi en kritik aşamadır. Klinik ve laboratuvar bulgularla bireysel değerlendirme yapılmadan karar verilmemelidir.

---

Sonuç

Yumurtalık PRP, over rezervi düşük hasta grubunda umut verici veriler sunan, ancak henüz kesin standart haline gelmemiş bir yaklaşımdır. En doğru kullanım biçimi, gerçekçi beklenti yönetimi, doğru hasta seçimi ve düzenli klinik takip ile mümkündür.

Bu içerik tıbbi tanı ve tedavi yerine geçmez, mutlaka hekiminize danışınız.