PGT ile Cinsiyet Seçimi Türkiye'de Yasal mı? Tıbbi İstisna Nedir?

Doç. Dr. Senai Aksoy Son güncelleme: 10 Kasım 2026

Kısa cevap

Türkiye'de kişisel istek veya aile dengesi için PGT ile cinsiyet seçimi yapılamaz. Yalnızca cinsiyeti öğrenmek için test yapmak da yasaktır. Yönetmelikteki “cinsiyet anomalisi” dışında PGT raporuna cinsiyet de yazılamaz. Ciddi, cinsiyete bağlı bir hastalık riski varsa genetik danışmanlık gerekir. Amaç, mümkünse ailedeki genetik değişikliği PGT-M ile aramaktır.

Başlıca kaynaklar: Tıbbi Laboratuvar Yönetmeliği (2025), Madde 22/1-n Oviedo Biyoetik Sözleşmesi, Madde 14 ESHRE PGT örgütlenme önerileri (2020)

Bir çiftin danışmanla masadaki aile ağacı çizimini incelediği temsili sahne
Genetik danışmanlıkta aile öyküsü ve test sonuçları birlikte değerlendirilir. Görsel temsili bir danışmanlık sahnesidir. Yapay zekâ ile üretilmiş temsili görsel
Video: Cinsiyet Seçimi Hakkında Her Şey: Bilimsel Yöntemler ve Yasaklar!

Cinsiyet Seçimi Hakkında Her Şey: Bilimsel Yöntemler ve Yasaklar!

Doç. Dr. Senai Aksoy, doğal cinsiyet belirleme iddialarını, PGT ile cinsiyet bilgisini ve Türkiye'deki yasal sınırı açıklıyor.
İçindekiler
  1. PGT Testinde Cinsiyet Bilgisi Görünür mü?
  2. Türkiye’de Mevzuat Ne Diyor? Sosyal Seçim Neden Yasak?
  3. Tıbbi İstisna Nedir? Aileye Göre Nasıl Değerlendirilir?
  4. X’e Bağlı Hastalıkta Yalnızca Kız Embriyo mu Seçilir?
  5. PGT-A ile PGT-M Arasındaki Fark Nedir?
  6. Tıp Açısından Etik Sınır Neden Bu Kadar Önemlidir?
  7. Dr. Aksoy’a sorulan sorular

PGT, embriyo rahme yerleştirilmeden önce yapılan genetik testlerin ortak adıdır. Tüp bebek sürecinde embriyodan birkaç hücre alınır; testin türüne göre kromozom sayısı veya ailede bilinen bir genetik değişiklik araştırılır. Bir bilginin testte görülmesi, rapora yazılması ve embriyo seçiminde kullanılması ise farklı konulardır.

PGT Testinde Cinsiyet Bilgisi Görünür mü?

Cinsiyet kromozomları bazı testlerde teknik olarak görülebilir. Örneğin kromozom sayısına bakan PGT-A, X ve Y kromozomları hakkında da bilgi verebilir. Ancak Türkiye’de PGT raporuna kız veya erkek bilgisi yazılamaz. Tek istisna, yönetmelikte “cinsiyet anomalisi” olarak geçen durumdur. “Cinsiyet anomalisi”, bebeğin cinsiyet kromozomlarının (X ve Y) sayısında veya yapısında normalden farklı bir durum bulunmasıdır; bu, anne babanın kız ya da erkek çocuk tercihinden tamamen farklı, tıbbi bir durumdur.

Test tıbbi bir nedenle yapılsa bile bu sınır geçerlidir. Kural, 2025 tarihli yönetmeliğin 22/1-n maddesinde yer alır.

Türkiye’de Mevzuat Ne Diyor? Sosyal Seçim Neden Yasak?

Sosyal neden, yani kişisel tercih, tıbbi gerekçe sayılmaz. “Aile dengesi” ya da “ilk çocuk kız olsun” gibi isteklerle PGT kullanılamaz.

2025 tarihli Tıbbi Laboratuvar Yönetmeliği, tıbbi gerekçe olmadan yalnızca cinsiyet belirlemek için genetik inceleme yapılmasını yasaklar. Kural hem embriyo testlerini hem de gebelik sırasındaki genetik tanı işlemlerini kapsar.

Türkiye’nin taraf olduğu Oviedo Sözleşmesi’nin 14. maddesi, yardımcı üreme teknikleriyle cinsiyet seçimini yasaklar. Ciddi, cinsiyete bağlı kalıtsal hastalığı önleme amacı bunun dışındadır. Bu tıbbi istisna, rapora cinsiyet yazma kuralından ayrıdır.

Üremeye yardımcı tedavi (ÜYTE) merkezleri Sağlık Bakanlığının güncel kurallarına uyar. Tedaviyi yürütecek merkez, ailenin genetik sonuçlarını güncel mevzuatla birlikte değerlendirir. Bu yazıda ÜYTE Yönetmeliği madde madde doğrulanmadı; bu sayfa hukuki görüş yerine geçmez.

Tıbbi İstisna Nedir? Aileye Göre Nasıl Değerlendirilir?

İstisna, ciddi ve cinsiyete bağlı kalıtsal bir hastalıktan kaçınma amacına dayanır. Her aile için otomatik değildir; hastalığın türü, ailede saptanan genetik değişiklik ve danışmanlık sonucu birlikte ele alınır.

Bazı hastalıklar X kromozomu üzerinden aktarılır. Bu hastalıkların bir bölümü erkek çocuklarda daha sık veya daha ağır görülebilir. Ancak kız çocuklarının yalnızca taşıyıcı olacağı söylenemez. Taşıyıcı olmak, ilgili genetik değişikliği taşımak demektir; bazı taşıyıcılarda hastalık belirtileri de görülebilir. ASRM PGT-M görüşü, bu ayrımın aileye özgü açıklanmasını vurgular.

Bu açıklama için tıbbi genetik uzmanı ve tüp bebek ekibiyle görüşmek önemlidir.

X’e Bağlı Hastalıkta Yalnızca Kız Embriyo mu Seçilir?

Her zaman değil. Uygun olduğunda önce ailedeki belirli genetik değişikliğe bakılır, çünkü cinsiyet tek başına hastalığı göstermez.

PGT-M, ailede bilinen tek gen hastalıklarına bakan hedefli bir testtir. Bu hastalıklar tek bir gendeki değişiklikten kaynaklanır. ESHRE’nin PGT-M önerilerine göre bu test, her aile için ayrı laboratuvar hazırlığı ve doğrulama ister.

Ailedeki değişikliğe doğrudan bakılamıyorsa seçenekler değişebilir. ESHRE’nin PGT örgütlenmesi önerileri bu durumu da ele alır. X’e bağlı hastalıkta embriyonun cinsiyetine bakmanın artı ve eksileri danışmanlıkta konuşulmalıdır. Bu yolda hastalıktan etkilenmemiş erkek embriyolar da dışarıda kalır. Taşıyıcı kız embriyolar da taşıyıcı olmayanlardan ayırt edilemez. Türkiye’de hangi yolun mümkün olduğunu güncel mevzuat ve ailenin tıbbi durumu belirler.

PGT-M sonucu yalnızca aranan genetik değişiklik için bilgi verir. Bütün hastalıkları dışlamaz ve yanlış sonuç ihtimalini sıfırlamaz. ASRM görüşüne göre gebelikte sonucu doğrulayan tanı testleri de sunulmalıdır. Bu testler zorunlu değildir; yarar ve riskleri konuşulduktan sonra karar sizinle birlikte verilir.

PGT-A ile PGT-M Arasındaki Fark Nedir?

PGT-A kromozom sayısını, PGT-M ise ailede bilinen belirli bir genetik değişikliği araştırır.

ÖzellikPGT-APGT-M
Temel soruKromozom sayısında bir farklılık saptanıyor mu?Embriyoda ailedeki belirli değişiklik saptanıyor mu?
Ne zaman gündeme gelir?Kişinin yaşı, öyküsü ve embriyo sayısı gibi etkenlerle değerlendirilir.Ailede bilinen tek gen hastalığı riski olduğunda değerlendirilir.
Cinsiyet bilgisiAnalizde görülebilir; rapor için yukarıdaki yasal sınır geçerlidir.Hastalığın aktarılma biçimi değerlendirilir; cinsiyet tek başına hastalığı göstermez.
SınırıSosyal nedenli cinsiyet tercihi için kullanılamaz.Sonuç yalnızca incelenen hastalık için yorumlanır.

PGT-A, tüp bebek tedavisi gören herkese rutin olarak önerilmez. ASRM’nin 2024 görüşüne göre, tüm hastalarda yarar sağladığı gösterilmiş değildir; olası yararı ve sınırları kişiye göre tartılır.

Tıp Açısından Etik Sınır Neden Bu Kadar Önemlidir?

Laboratuvarda görülebilen her bilgi her amaçla kullanılamaz. Tüp bebek tedavisi ilaç, yumurta toplama ve laboratuvar aşamalarını içerir. Bu yüzden tedavinin yükü, olası yararı, genetik risk ve yasal çerçeve birlikte düşünülür.

ASRM etik görüşü, tıbbi neden dışındaki cinsiyet seçimini tartışmalı bulur. ESHRE etik görüşü de farklı yaklaşımları ele alır. Bu tartışmalar Türkiye’deki yasal sınırı değiştirmez.

Cinsiyete bağlı hastalık şüphesi varsa genetik danışmanlık, seçenekleri netleştirir. Görüşmeye ailedeki genetik test raporlarını götürün. Hastalığın nasıl aktarıldığını, testin neyi gösterdiğini ve belirsiz kalan noktaları sorun. Akraba evliliğinde artan çekinik hastalık riski ise cinsiyet seçiminden ayrı bir konudur. Taşıyıcılık taraması için akraba evliliği ve genetik risk rehberine bakabilirsiniz.

Dr. Aksoy’a sorulan sorular

Türkiye'de tüp bebekte cinsiyet seçimi yasal mı?

Hayır. Türkiye’de yalnızca anne babanın isteğine bağlı olarak kız veya erkek bebek seçimi yapmak yasal değil. Örneğin çiftin iki erkek çocuğu varsa ve üçüncüsünün kız olmasını istiyorsa, bu amaçla embriyo seçimi yapamıyoruz.

Ancak önemli bir tıbbi istisna var: Cinsiyetle bağlantılı ciddi bir kalıtsal hastalığın çocuğa geçme riski söz konusuysa genetik inceleme ve uygun embriyo seçimi değerlendirilebilir. Örneğin Duchenne musküler distrofi veya hemofili gibi bazı X kromozomuna bağlı hastalıklarda bu durum gündeme gelebilir. Burada amaç kız ya da erkek çocuk sahibi olmak değil, ciddi bir genetik hastalığın aktarılmasını önlemektir.

PGT yaptırınca bebeğin cinsiyetini öğrenebilir miyiz?

PGT sırasında yapılan bazı genetik incelemeler embriyonun X ve Y kromozomları hakkında bilgi verebilir. Yani teknik olarak embriyonun kromozomal cinsiyetini belirlemek mümkündür. Ancak teknik olarak mümkün olması, bu bilginin anne babaya bildirilebileceği anlamına gelmez.

Türkiye’deki mevzuata göre, cinsiyet anomalisi dışındaki durumlarda PGT raporunda embriyonun cinsiyeti belirtilemez. Dolayısıyla yalnızca kız veya erkek embriyo seçmek amacıyla PGT yapılamaz. Özellikle vurgulamak istediğim bir nokta var: PGT’nin temel amacı cinsiyet seçimi değildir. Genetik hastalıkları araştırmak veya uygun hastalarda embriyoların kromozomal yapısını değerlendirmek için kullanılır. Üstelik her tüp bebek hastasına rutin olarak PGT yapılmasını da önermiyorum.

Yurt dışında cinsiyet seçimi yapılması Türkiye'deki kuralları etkiler mi?

Hayır. Bazı ülkelerde kişisel tercihe bağlı cinsiyet seçimine izin veriliyor olması Türkiye’deki yasal düzenlemeleri değiştirmez. Bir çiftin başka bir ülkede, o ülkenin yasalarına uygun şekilde tedavi görmesi ayrı bir konudur. Ancak Türkiye’deki tüp bebek merkezleri, tedaviye başvuran çiftin vatandaşlığı ne olursa olsun Türkiye’deki mevzuata uymak zorundadır.

Dolayısıyla yurt dışında cinsiyet seçiminin serbest olması, aynı işlemin Türkiye’de yapılabileceği anlamına gelmez. Yurt dışında tedavi düşünülüyorsa o ülkenin yasal koşullarını ayrıca araştırmak gerekir. Benim yaklaşımım, tüp bebek tedavisinde embriyo seçiminin kişisel cinsiyet tercihine değil, tıbbi gerekliliklere dayanması gerektiği yönündedir.

YazanDoç. Dr. Senai Aksoy· Kadın Hastalıkları, Doğum ve Üreme Tıbbı Uzmanı

Baş Editör, tupbebek.com

Tıbbi inceleme: tupbebek.com Editöryal Ekip · Tıbbi Yayın Ekibiİnceleme: 10 Kasım 2026Son güncelleme: 10 Kasım 2026
Bilimsel inceleme ayrıntıları
Kaynakların son tarandığı tarih:
18 Eylül 2026
İnceleme kapsamı:
10 Kasım 2026: Dr. Aksoy, üç SSS yanıtının düzenlenmiş görünür kullanımını ve aynı oturumdaki özet/gövde dil sadeleştirmesinin tıbbi ve Türkçe dil incelemesini onayladı. Aynı gün ikinci geçişte genel denetim, dil sadeleştirme ve Türkçe yazım kontrolünden çıkan birleştirilmiş düzeltmelerin uygulanmasını da onayladı; ESHRE PGT önerileri ve ASRM PGT-M görüşü ilgili cümleler için yeniden karşılaştırıldı, Tıbbi Laboratuvar Yönetmeliği Madde 22/1-n Resmî Gazete metninden yeniden doğrulandı. Gövdedeki “cinsiyet anomalisi” tanımı ve uzman kutusunun daraltılmış sorusu Dr. Aksoy tarafından aynı gün onaylandı. Önceki (18 Eylül 2026) kaynak kontrolü: Oviedo Madde 14, 24 Ekim 2025 tarihli Tıbbi Laboratuvar Yönetmeliği Madde 22/1-n, ESHRE PGT önerileri ve ASRM PGT-M/PGT-A görüşleri; cinsiyet bilgisinin raporlanmasına ilişkin kural resmî yayından doğrulanmıştı. ÜYTE Yönetmeliği'nin güncel konsolide metnine erişim doğrulanamadı.
Bu güncellemede:
10 Kasım 2026: Sık sorulan sorular bölümü, Search Console ve Google arama önerileri verisiyle seçilen üç soruya Dr. Aksoy'un aynı gün verdiği yanıtlarla yenilendi; yanıtlar yalnızca paragraflara bölündü. Özet, mevzuat bölümü, ESHRE atıf cümleleri ve etik bölüm sadeleştirildi; ESHRE atıfları kaynak metniyle uyumlu hâle getirildi ve yönetmelik bağlantısı Resmî Gazete'ye taşındı. Dr. Aksoy düzenlenmiş metni aynı gün tıbbi ve Türkçe dil açısından onayladı. Uzman kutusundaki yanıt 18 Eylül 2026 tarihli onaylı metindir; soru, yanıtın kapsadığı kısma daraltıldı ve Dr. Aksoy daraltılmış sorunun görünür kullanımını onayladı. “Cinsiyet anomalisi” tanımı Dr. Aksoy'un 10 Kasım 2026 tarihli yanıtıdır ve değiştirilmeden kullanıldı. 18 Eylül 2026: Kaynak bağlantıları düzeltildi; hatalı yasal akış görseli çıkarıldı.
science

Kaynaklar

8 referans

  1. 1

    T.C. Sağlık Bakanlığı. Tıbbi Laboratuvar Hizmetleri ve İleri Teknoloji Tıbbi Laboratuvar Uygulamaları Hakkında Yönetmelik — Madde 22/1-n (24 Ekim 2025, Resmî Gazete 33057) (2025)

    Mevzuat

  2. 2

    Council of Europe. Convention on Human Rights and Biomedicine (ETS No. 164), Article 14 (1997)

    Mevzuat

  3. 3

    ESHRE PGT-M Working Group; Carvalho F, Moutou C, Dimitriadou E, et al. ESHRE PGT Consortium good practice recommendations for the detection of monogenic disorders. Human Reproduction Open (2020)

    Klinik rehber

  4. 4

    ESHRE PGT Consortium Steering Committee; Carvalho F, Coonen E, Goossens V, et al. ESHRE PGT Consortium good practice recommendations for the organisation of PGT. Human Reproduction Open (2020)

    Klinik rehber

  5. 5

    Dondorp W, De Wert G, Pennings G, et al. ESHRE Task Force on Ethics and Law 20: sex selection for non-medical reasons. Human Reproduction (2013)

    Bilimsel yayın

  6. 6

    Ethics Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Use of reproductive technology for sex selection for nonmedical reasons: an Ethics Committee opinion. Fertility and Sterility (2022)

    Bilimsel yayın

  7. 7

    Practice Committee and Genetic Counseling Professional Group of the American Society for Reproductive Medicine. Indications and management of preimplantation genetic testing for monogenic conditions: a committee opinion. Fertility and Sterility (2023)

    Klinik rehber

  8. 8

    Practice Committees of the American Society for Reproductive Medicine and the Society for Assisted Reproductive Technology. The use of preimplantation genetic testing for aneuploidy: a committee opinion. Fertility and Sterility (2024)

    Klinik rehber

Paylaş Kopyalandı!

İlgili makaleler