Azospermi Nedir? Nedenleri, Tanı ve Mikro-TESE Yol Haritası

Soru	Kısa Yanıt
Azospermi tedavisi var mı?	Evet, nedenine göre değişir. Tıkanıklığa bağlı azospermide sperm üretimi korunmuş olabilir; non-obstrüktif azospermide mikro-TESE ve genetik değerlendirme öne çıkar.
Mikro-TESE başarı oranı nedir?	NOA’da sperm, ameliyata giren erkeklerin yaklaşık yarısında bulunur; oran altta yatan nedene göre belirgin değişir.
Mikro-TESE sonrası sperm çıkmazsa ne olur?	Sonuç genetik testler, histopatoloji, önceki operasyon tekniği ve hormon profiliyle yeniden değerlendirilir; bazı hastalarda tekrar mikro-TESE, bazılarında alternatif aile planlama seçenekleri konuşulur.
Azospermi bitkisel tedaviyle düzelir mi?	Kanıtlanmış bir bitkisel tedavi yoktur; zaman kaybetmeden erkek infertilitesi değerlendirmesi yapılmalıdır.

Azospermi tanısı, çocuk sahibi olmak isteyen bir çift için en sarsıcı tıbbi haberlerden biridir. Ancak modern üreme tıbbı, son 25 yılda azospermili erkeklerin önemli bir bölümünü baba yapabilen bir yol haritası kurmuştur. Bu yolun merkezinde mikrocerrahi testiküler sperm ekstraksiyonu — Mikro-TESE — vardır. (C - orta/zayıf kanıt)

Azospermi Nedir?

Azospermi, sperm sayımı için santrifüjlenmiş semen örneğinin tortusunda dahi sperm bulunmaması durumudur. Tanı için en az iki ayrı semen analizinde sperm yokluğu gösterilmelidir; ikinci örnek ilkinden en az 1-2 hafta sonra verilmeli ve laboratuvar WHO 2021 standartlarına uygun çalışmalıdır. Bu konu hakkında genel klinik yaklaşımlar için erkek infertilitesi sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Azospermi erkek nüfusunun yaklaşık %1’inde, infertil erkeklerin ise %10-15’inde görülür. Yani azospermi tek başına nadir olmayan, ancak detaylı bir değerlendirme gerektiren bir tablodur.

Tedavi yaklaşımı ve prognoz, azosperminin tipine göre kökten farklılaşır. Bu nedenle ilk adım her zaman OA / NOA ayrımıdır.

Obstrüktif (OA) ve Non-obstrüktif (NOA) Azospermi Ayrımı

İki ana azospermi tipi vardır. Çoğu zaman fizik muayene, FSH ölçümü ve semen hacmi ile pH değerlendirmesi birlikte yorumlanarak birbirinden ayrılabilir (AUA/ASRM 2024).

Obstrüktif Azospermi (OA)

Sperm üretimi normaldir, ancak epididim, vas deferens veya ejakülatuar kanal düzeyinde mekanik tıkanıklık vardır. Sperm üretildiği halde ejakülata ulaşamaz.

Sık nedenler:

• Vazektomi öyküsü
• Doğuştan iki taraflı vas deferens yokluğu (CBAVD) — olguların %80’e varan kısmında CFTR geninde değişiklik (varyant) bulunur
• Genç yaşta geçirilmiş genitoüriner enfeksiyon (klamidya, gonore)
• Cerrahi travma (herni operasyonu sonrası)
• Ejakülatuar kanal obstrüksiyonu

Bu grupta TESA veya PESA gibi daha az invaziv tekniklerle sperm bulma olasılığı genellikle yüksektir; tekniklerin karşılaştırması için micro-TESE ve cerrahi sperm arama rehberi yardımcı olabilir.

Klinik özellikler:

• Testisler çoğunlukla normal büyüklüktedir
• FSH çoğunlukla normal düzeydedir
• Semen volümü düşük olabilir (kanal obstrüksiyonu varsa)
• Skrotal muayenede vas deferens’in tek/iki taraflı yokluğu, indurasyon veya dilate epididim

Non-obstrüktif Azospermi (NOA)

Sperm üretiminin kendisinde bozukluk vardır — testis dokusu yeterli olgun spermi üretmez. Azospermi olgularının yaklaşık %60-70’i NOA grubundadır.

Sık nedenler:

• İdiyopatik (en sık)
• Klinefelter sendromu (47,XXY) — azospermik erkeklerin yaklaşık %10-12’si
• Y kromozomu AZF mikrodelesyonu
• Kriptorşidizm öyküsü
• Kemoterapi veya radyoterapi sonrası
• Klinik varikosel: bazı NOA hastalarında birlikte bulunur; ancak sperm arama ameliyatından önce varikosel onarımının yararı kesin değildir (AUA/ASRM 2024)
• İdiyopatik testiküler yetmezlik

Klinik özellikler:

• Testisler sıklıkla küçüktür
• FSH çoğunlukla yüksektir
• LH genellikle yüksek, total testosteron normalin alt sınırında veya düşük
• Semen volümü normal

FSH ve testis boyutu birlikte yorumlanır. AUA/ASRM 2024 rehberinin aktardığı veriye göre FSH 7,6 IU/L’nin üzerinde ve testisin uzun ekseni 4,6 cm’nin altındaysa sperm üretim bozukluğu olasılığı yaklaşık %89’dur; FSH 7,6 IU/L’nin altında ve uzun eksen 4,6 cm’nin üzerindeyse tıkanıklık olasılığı yaklaşık %96’dır. Yani 7,6 tek başına bir tanı eşiği değildir. Testis hacmi için de herkes için geçerli tek bir referans değer yoktur (EAU).

AUA/ASRM 2024 rehberi, rutin tanısal testiküler biyopsiyi OA/NOA ayrımı için önermez. Bu ayrım klinik muayene, FSH ve semen analizi ile çoğunlukla yapılabilir.

Tanı Sürecinde Yapılan Testler

AUA/ASRM 2024 rehberi temelinde azospermi değerlendirme protokolü:

1. İki ayrı semen analizi

• WHO 2021 standartları
• Sıvılaşma sonrası tüm örneğin santrifüjlenip tortunun mikroskobik incelenmesi
• Volüm ve pH ölçümü (düşük volüm + asidik pH → ejakülatuar kanal obstrüksiyonu)

2. Fizik muayene

• Testis büyüklüğü (orşidometre veya ölçümle)
• Skrotal palpasyon — vas deferens, epididim, varikosel değerlendirmesi
• Sekonder cinsiyet karakterleri, jinekomasti

3. Hormon değerlendirmesi

• Temel olarak FSH ve sabah (08.00-10.00 arası) alınan total testosteron; EAU kılavuzu LH’yi de temel değerlendirmeye ekler
• Total testosteron düşükse ölçüm tekrarlanır; serbest testosteron, LH, prolaktin ve estradiol de değerlendirilir (AUA/ASRM 2024)
• Yüksek FSH ve küçük testis birlikte NOA olasılığını artırır; ancak yüksek FSH, mikro-TESE’de sperm bulunamayacağı anlamına gelmez (EAU)

4. Genetik testler

• Karyotip — azospermide veya sperm yoğunluğu 5 milyon/mL’nin altındayken, sperm üretim bozukluğunu düşündüren bulgular (yüksek FSH, küçük testis) varsa; Klinefelter sendromu (47,XXY) gibi kromozom farklılıklarını gösterir
• Y kromozomu AZF mikrodelesyonu (AZFa, AZFb, AZFc bölgeleri) — aynı bulgularla birlikte azospermide veya sperm yoğunluğu 1 milyon/mL ve altındaysa; AUA/ASRM 2024 bu eşiği 5 milyondan 1 milyona indirdi
• CFTR testi (5T alleli dahil) — tek ya da iki taraflı vas deferens yokluğunda ve nedeni açıklanamayan tıkanıklık tipi azospermide
• Erkekte CFTR varyantı veya vas deferens yokluğu varsa kadın eşin de genetik değerlendirmesi önerilir (AUA/ASRM 2024)
• NOA’da genetik test sonuçları mikro-TESE kararından önce bilinmelidir: tam AZFa veya AZFb delesyonunda sperm bulma şansı olmadığı için ameliyat yapılmaz (EAU, güçlü öneri) (B - güçlü kanıt)

5. Görüntüleme (seçilmiş vakalarda)

• Skrotal ultrasonografi — varikosel veya intratestiküler kitle şüphesi varsa
• Transrektal USG — düşük volümlü ejakülat ve ejakülatuar kanal obstrüksiyonu şüphesi
• AUA/ASRM 2024: rutin skrotal USG önerilmez; EAU ise NOA’da kapsamlı değerlendirmenin parçası olarak skrotal ultrason önerir. Bu konuda iki kılavuz farklı düşünür.

Mikro-TESE Nedir? Konvansiyonel TESE’den Farkı

Mikro-TESE (mikrodisseksiyon testiküler sperm ekstraksiyonu) 1999 yılında Schlegel tarafından tanımlanmış mikrocerrahi tekniktir (Schlegel 1999). Klasik TESE’den iki temel farkı vardır:

Özellik	Konvansiyonel TESE	Mikro-TESE
Görüntüleme	Çıplak göz	20-25× operasyon mikroskobu
Tubül seçimi	Rastgele biyopsi (körlemesine)	Sperm üretme ihtimali yüksek dolu, opak tubüller
Doku miktarı	Geniş wedge biyopsiler	Çok küçük, hedeflenmiş tubüler örnekler
Ameliyat sonrası testosteron düşüşü	Daha belirgin olabilir	Daha az olabilir; risk sıfır değildir

Hangi yöntemin daha çok sperm bulduğu sorusunun cevabı sanıldığı kadar net değildir. Corona 2019 meta-analizinde sperm bulma oranı konvansiyonel TESE’de %46, mikro-TESE’de %46 çıktı; fark gösterilemedi. İki yöntemi doğrudan karşılaştıran çalışmaların birleştirildiği analizde ise mikro-TESE öndeydi (%52’ye karşı %35; EAU). Randomize çalışma yoktur. Buna rağmen AUA/ASRM ve EAU, NOA’da mikro-TESE’yi tercih edilen yöntem olarak öneriyor; yöntem çok daha az doku çıkarılmasını sağlar. (C - orta/zayıf kanıt)

Mikro-TESE’nin avantajı özellikle yamalı spermatogenez gösteren Sertoli cell only sendromu gibi histopatolojilerde belirginleşir; testiste sperm üreten az sayıdaki bölge çıplak gözle bulunamazken mikroskop altında dolu tubüller seçilebilir. (C - orta/zayıf kanıt) Maturation arrest gibi tek-tip patolojilerde iki yöntem arasında fark gösterilmemiştir (EAU).

Mikro-TESE Başarı Oranları

NOA’da sperm bulma oranı (sperm retrieval rate — SRR) EAU’ya göre hastaların yarısına varan kısmında bildirilir; Corona 2019 meta-analizinde ameliyat başına %47’dir. (C - orta/zayıf kanıt) Ancak bu oran altta yatan nedene göre belirgin şekilde değişir ve ameliyat öncesindeki hiçbir hormon ya da muayene bulgusu sonucu tek başına güvenilir biçimde öngöremez (EAU).

Histopatolojiye göre SRR

Daha önce yapılmış bir biyopsi sonucu varsa yol gösterir: hipospermatojenezde (üretim azalmış ama var) sperm bulma olasılığı daha yüksek, maturation arrest (olgunlaşma durması) ve Sertoli cell only sendromunda (germ hücresi yok) daha düşüktür. Seriler arasında oranlar çok değişir; örneğin EAU’nun aktardığı verilerde Sertoli cell only’de mikro-TESE ile %22,5-41 bildirilmiştir. Histoloji bile sonucu kesin öngöremez ve yalnızca bu bilgiyi elde etmek için ameliyattan önce biyopsi yapılması önerilmez (AUA/ASRM 2024, EAU).

Etiyolojiye göre SRR

Klinefelter sendromu (47,XXY): (C - orta/zayıf kanıt)

• Non-mozaik Klinefelter’de 48 çalışmayı birleştiren 2025 meta-analizinde sperm bulma oranı ortanca %44’tür (Momtazi-Mar 2025). AUA/ASRM 2024 mikro-TESE ile %50-60, EAU %50’ye varan oranlar bildirir.
• Aynı meta-analizde ergenlik döneminde yapılan işlemle yetişkinlikte yapılan işlem arasında fark yoktu (%45’e karşı %42). 40 yaştan sonra olası bir düşüş eğilimi görüldü ama anlamlı değildi; EAU da kesin bir yaş eşiği verilemeyeceğini belirtir.
• Sperm bulunup ICSI yapılan döngülerde canlı doğum, 2017 meta-analizinde döngü başına yaklaşık %43’tür (Corona 2017). Ameliyata giren tüm hastalar üzerinden bakıldığında oran çok daha düşüktür (2025 meta-analizinde ortanca %11).

Y kromozomu AZF mikrodelesyonları:

• Tam (izole) AZFc delesyonu: testiste sperm bulunma oranı EAU’ya göre %50-75, AUA/ASRM 2024’e göre yaklaşık %50’dir; mikro-TESE anlamlıdır. Delesyon Y kromozomuyla erkek çocuklara geçer (aşağıda).
• Tam AZFa veya AZFb delesyonu: sperm bulma şansı pratik olarak yoktur; sperm arama ameliyatı önerilmez (EAU, güçlü öneri).
• AZFb ile AZFc’nin birlikte silindiği durumda da ameliyat önerilmez.
• Bu yüzden NOA olgularında mikro-TESE öncesi Y mikrodelesyon analizi yapılır; gereksiz ameliyattan kaçınılır. (B - güçlü kanıt)

Önceki başarısız TESE sonrası tekrar mikro-TESE:

• Daha önce konvansiyonel TESE veya iğneyle aspirasyonda sperm bulunamamış hastalarda kurtarma amaçlı mikro-TESE ile sperm bulunabilir; EAU’nun aktardığı bir çalışmada oran %46,5’tir. (C - orta/zayıf kanıt)
• Önceki mikro-TESE de negatifse ikinci mikro-TESE seçilmiş hastalarda düşünülebilir. Oranlar derlemeye göre değişir: EAU’nun aktardığı serilerde %18,4-42,8, Elbardisi 2025 derlemesinde çoğu seride %10-21.
• Bu yüzden önceki başarısız bir TESE, mikro-TESE kararına tek başına engel değildir.

Operasyon Süreci

Preoperatif hazırlık. Genetik testlerin (karyotip + AZF) tamamlanması, hormon panelinin değerlendirilmesi, fizik muayene ile testis hacminin ölçümü. Bazı merkezlerde hipogonadotropik hipogonadizm varlığında preoperatif gonadotropin tedavisi veya aromataz inhibitörü (testosteron/estradiol oranını iyileştirmek için) uygulanır; ancak rutin önerilmez ve seçilmiş vakalar içindir.

Anestezi. Genel anestezi veya spinal anestezi altında yapılır. Operasyon süresi 60-150 dakika arasında değişir; iki testisin değerlendirilmesi gerektiğinde uzar.

Operasyon adımları:

1. Skrotal orta hat insizyonu
2. Testisin tunika albuginea’sının ekvatoryal açılması
3. Operasyon mikroskobu altında testiküler parankimin sistematik taranması
4. Dolu, opak, normal kalibresde tubüllerin tanımlanması ve mikroaspirasyon ile alınması
5. Eş zamanlı embriyolog değerlendirmesi — alınan tubüllerin laboratuvarda ışık mikroskobunda incelenmesi, sperm bulununcaya kadar her iki testisin değerlendirilmesi
6. Sperm bulunduğunda işlemin sonlandırılması; bulunan spermler dondurulur veya eş zamanlı ICSI için partner yumurta toplama günü ile koordine edilir

Postoperatif dönem.

• Çoğu hasta aynı gün veya ertesi gün taburcu olur
• Ağrı genellikle hafif-orta, basit analjezikle kontrol altına alınır
• 2-4 hafta cinsel aktivite ve ağır kaldırma yasağı
• Olası komplikasyonlar: skrotal hematom, enfeksiyon (nadir) ve testosteron düşüşü
• Testosteron ameliyattan sonraki aylarda düşebilir; konvansiyonel TESE sonrası verilerde başlangıç düzeyine dönüş 18-26 ayı bulabilir (EAU). Mikro-TESE’de etki daha az olsa da testosteron tedavisi gerektiren kalıcı eksiklik riski vardır (AUA/ASRM 2024). Bu nedenle ameliyattan sonra uzun dönem hormon takibi uygundur (EAU).

Sperm Bulunduktan Sonra: ICSI ile Tüp Bebek

Mikro-TESE’de bulunan testiküler spermler intrasitoplazmik sperm enjeksiyonu (ICSI) ile kullanılır.

Canlı doğum oranı — hangi paydaya göre?

Aynı oran, neyin üzerinden hesaplandığına göre çok farklı görünebilir. 968 NOA hastasını içeren tek merkezli bir çalışmada (Lan 2022):

• 968 erkeğin 432’sinde sperm bulundu (%44,6)
• 299 çift ICSI’ye geçti; 140 canlı doğum oldu
• ICSI’ye geçen çiftlerde kümülatif canlı doğum %46,8’di (C - orta/zayıf kanıt)
• Aynı 140 doğum, sperm bulunan erkekler üzerinden %32,4’e, mikro-TESE’ye giren tüm erkekler üzerinden %14,5’e karşılık gelir

Daha geniş bir çerçeve olarak, Corona 2019 meta-analizinde sperm elde edilip ICSI yapılan döngü başına canlı doğum yaklaşık %24’tür.

AZFc delesyonunda sonuçlar: Aynı çalışmada AZFc delesyonu olan erkeklerde sperm daha sık bulunmasına karşın (%68,6), iyi kaliteli embriyo oranı ve kümülatif canlı doğum (%19,4) en düşük gruptaydı (Lan 2022).

Taze ya da dondurulmuş testis spermi:

• AUA/ASRM 2024’e göre ICSI taze ya da dondurulmuş testis spermiyle yapılabilir. Daha eski meta-analizler gebelik ve canlı doğumda anlamlı fark bulmadı (Yu 2018). 36 çalışmayı içeren 2026 meta-analizinde ise taze spermle döllenme ve canlı doğum biraz daha yüksek (canlı doğumda RR 1,13), klinik gebelik benzerdi (Senel 2026). (C - orta/zayıf kanıt)
• Çok az sperm bulunan olgularda dondurma-çözme sonrasında sperm kaybı olabileceği için bazı merkezler mikro-TESE’yi yumurta toplama günüyle eş zamanlı planlar (AUA/ASRM 2024). Karar, beklenen sperm miktarına ve laboratuvarın dondurma deneyimine göre verilir.

Genetik Danışmanlık ve Aile Planlaması

NOA tedavisinde genetik danışmanlık en az cerrahi başarı kadar önemlidir.

Klinefelter sendromunda:

• Genetik danışmanlık önerilir
• Yayımlanmış çocuk serileri güven vericidir; örneğin bir seride Klinefelter’li erkeklerin spermiyle doğan 16 çocuğun hepsinin karyotipi normaldi ve yazarlar embriyoda genetik tanının güçlü biçimde gerekli görünmediğini belirtti (Greco 2013)
• AUA/ASRM 2024 embriyoya preimplantasyon genetik test (PGT) seçeneğinin sunulmasını önerir; bu rutin bir zorunluluk değil, çiftle konuşulacak bir seçenektir
• Prenatal tarama veya amniyosentez seçeneği de aileyle konuşulabilir

Y kromozomu AZF mikrodelesyonunda:

• AZFc delesyonu Y kromozomuyla aktarılır: bu yolla doğan her erkek çocuk delesyonu taşır (EAU)
• Bu nedenle oğullarda da ileride kısırlık sorunu olabileceği aileye anlatılmalıdır
• Bu bilgi aile planlamadan önce çift ile detaylı paylaşılmalıdır
• Embriyoda cinsiyet seçimi (sadece kız embriyo transferi) bazı ülkelerde yasal değildir; Türkiye’de tıbbi olmayan cinsiyet seçimi yasaktır

CFTR mutasyonu / CBAVD:

• Bazı köken gruplarında CFTR taşıyıcılığı yaklaşık 1/25 olarak bildirilmiştir; sıklık gruplara göre değişir ve bu oran Türkiye’deki her bireyin riski olarak kullanılamaz (ACOG 2017).
• Eşin de taşıyıcılık testi önerilir. İki eş de tek bir varyant taşıyorsa çocukta kistik fibrozis riski %25’tir; erkekte iki varyant varsa ve kadın taşıyıcıysa bu risk %50’ye kadar çıkabilir (AUA/ASRM 2024)
• PGT-M (tek gen hastalıkları için embriyo testi) ile etkilenmiş embriyolar belirlenip etkilenmemiş embriyolar seçilebilir

Bu bir toplum tahminidir; kişinin taşıyıcılığı testle değerlendirilir. Akraba evliliğinde aynı ailevi varyantın eşlerde birlikte bulunma olasılığı değişebilir. Ayrıntılar akraba evliliği ve genetik risk yazısındadır.

Dr. Aksoy’a en sık sorulan sorular

Mikro-TESE'de sperm bulma şansı nedir, en çok neye bağlıdır?

Non-obstrüktif azospermide mikro-TESE ile sperm, erkeklerin genel olarak yaklaşık %45-50’sinde bulunur; ancak bu oran hastadan hastaya çok değişir. En önemli belirleyiciler altta yatan neden, genetik bulgular ve testiste gerçekten bölgesel sperm üretimi olup olmadığıdır. Örneğin tam AZFa veya AZFb delesyonunda sperm bulma şansı pratik olarak yoktur. Yüksek FSH ya da testis hacmi fikir verebilir, ancak ikisi de sperm bulunup bulunmayacağını tek başına söyleyecek kadar güvenilir değildir. Biyopside hipospermatojenez görülmesi şansı artırır; Sertoli cell only veya bazı maturation arrest tiplerinde şans daha düşüktür (Corona 2019; EAU).

Mikro-TESE'de sperm bulunamazsa ne olur?

Önce tanıyı ve yapılan işlemi gözden geçiririm: Bu gerçekten non-obstrüktif azospermi mi, düzeltilebilir hormonal ya da ilaca bağlı bir neden var mı, genetik inceleme tamam mı, ilk ameliyatı mikro-TESE’de deneyimli bir ekip mi yaptı? İlk işlem konvansiyonel TESE ise kurtarma amaçlı mikro-TESE ile hâlâ sperm bulunabilir. İlk mikro-TESE de negatifse seçilmiş bazı hastalarda ikinci mikro-TESE düşünülebilir; güncel derlemelerde ikinci girişimde sperm bulma oranı çoğu seride yaklaşık %10-21’dir, bazı seçilmiş gruplarda daha yüksektir (Elbardisi 2025). İlk biyopside hipospermatojenez görülmesi ikinci girişim lehine önemli bir bulgudur. Ancak tekrar ameliyatı herkese önermem: genetik sonuç, histoloji, testis fonksiyonu ve ilk ameliyatın kalitesi birlikte değerlendirilmelidir.

Azospermi geçici ya da hormonal olabilir mi; ameliyatsız ne zaman tedavi edilir?

Evet. Her azospermi kalıcı testis yetmezliği anlamına gelmez. Hipogonadotropik hipogonadizmde (testisi uyaran beyin hormonlarının yetersizliği) sperm üretimi hCG ve gerekirse FSH ile başlatılabilir. Dışarıdan alınan testosteron veya anabolik steroidler de sperm üretimini baskılayıp azospermiye yol açabilir; bırakıldıklarında sperm üretimi aylar içinde geri dönebilir. Hiperprolaktinemi (süt hormonu yüksekliği) gibi bazı hormon bozukluklarında nedenin tedavisi de yardımcı olabilir. Buna karşılık FSH’si yüksek, testisin kendisinden kaynaklanan gerçek non-obstrüktif azospermide mikro-TESE öncesi rutin hormon tedavisinin sperm bulma şansını artırdığı gösterilmemiştir (EAU).

Mikro-TESE'nin yan etkileri nelerdir; testosteron düşer mi, iyileşme ne kadar sürer?

Mikro-TESE sonrası ilk günlerde ağrı, hassasiyet, şişlik ve morarma görülebilir; kanama, hematom ve enfeksiyon daha seyrektir. Kısa dönem ciddi komplikasyon oranı genel olarak düşüktür (Achermann 2021). Çoğu hasta birkaç gün içinde günlük yaşamına döner; ağrı ve şişlik özellikle ilk 1-2 günde belirgindir ve tam toparlanma birkaç haftayı bulabilir.

Testosteron konusunda ise “hiç etkilenmez” demek doğru değildir. Non-obstrüktif azospermili erkeklerde cerrahi sperm elde etme işlemlerinden sonra testosteronda geçici düşüş görülebilir. 2025 meta-analizinde ameliyat sonrası total testosteronda anlamlı azalma bulundu (Zohdy 2025). Birçok hastada zaman içinde toparlanma olur; ancak başlangıçta testosteronu düşük olanlarda ve özellikle Klinefelter sendromunda düşüş daha belirgin veya uzun süreli olabilir. Bu nedenle riskli hastalarda ameliyat öncesi ve sonrasında testosteron takibini anlamlı bulurum.

Mikro-TESE'de sperm bulunursa gebelik şansı nedir?

Sperm bulunması önemli bir aşamadır ama gebelik garantisi değildir. Bulunan testis spermi mikroenjeksiyon (ICSI) ile kullanılır; bundan sonraki başarıyı özellikle kadının yaşı, yumurta sayısı ve kalitesi, döllenme ve embriyo gelişimi belirler. Geniş bir literatür derlemesinde mikro-TESE ile elde edilen sperm kullanıldığında döllenme oranı yaklaşık %57, embriyo transferi yapılan çiftlerde klinik gebelik yaklaşık %39, canlı doğum yaklaşık %24 olarak bildirilmiştir (Achermann 2021). Ancak bu oranlar merkez ve hasta grubuna göre oldukça değişebilir.

Bu nedenle hastaya “sperm bulunduysa gebelik şansı yüzde şu” demekten çok, “sperm bulunması erkek faktöründeki en önemli engeli aşar; bundan sonra başarı büyük ölçüde kadın yaşı ve oluşan embriyoların özelliklerine bağlıdır” diye anlatırım.