Akdeniz tipi beslenmeye dayalı, tedavi dönemlerine göre düzenlenmiş örnek beslenme ve yaşam tarzı rehberi
Beslenme tedavinin yerine geçmez; ama sürece hazırlığın bir parçasıdır
Kısırlık (infertilite), 12 ay boyunca düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen gebelik oluşmamasıdır. Dünya Sağlık Örgütü'nün 2023 tahminine göre yetişkinlerin yaklaşık %17,5'i, yani 6 kişiden 1'i yaşamının bir döneminde bu sorunu yaşar.[14]
Beslenme ile tüp bebek sonucu arasındaki bağı inceleyen çalışmaların çoğu gözlemseldir: düzenli ve dengeli beslenen kişilerde sonuçların biraz daha iyi olduğunu gösterir, ama bunun nedeninin yalnızca beslenme olduğunu kanıtlamaz.[6][7][8] Bu rehber, kanıtla uyumlu dengeli bir beslenme düzenini günlük menülere çevirir. Hiçbir besin veya menü tek başına gebelik sağlamaz.
Gebelik öncesi dönemde dengeli beslenme, hem tedavi sürecinde kendinizi iyi hissetmenize hem de gebelik oluştuğunda sağlıklı bir başlangıca yardımcı olur. Gebelik planlayan kadınlar için iyi kanıtlanmış bir öneri de besinlere ek olarak günde 400 mikrogram folik asit kullanmaktır (ayrıntısı Bölüm 04'te).[13]
Bu rehberdeki 1-30. günler örnek bir takvimdir. Yumurtalıkların uyarılması, yumurta toplama ve embriyo transferinin zamanı kişiden kişiye ve tedavi türüne (taze ya da dondurulmuş embriyo transferi) göre değişir. Menüleri kendi tedavi takviminize göre kaydırın; ilaç, sıvı ve beslenmeyle ilgili özel bir talimat aldıysanız tedavi ekibinizin önerisini uygulayın.
Tüp bebek sonuçlarıyla ilişkisi en çok çalışılmış beslenme düzeni: ne gösteriyor, ne göstermiyor?
Akdeniz tipi beslenme; sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, balık ve zeytinyağına dayanır, işlenmiş gıdayı ve şekeri azaltır. Tüp bebek sonuçlarıyla ilişkisi en çok çalışılmış beslenme düzeni budur. Çalışmaların çoğunda bu düzene uyumu yüksek olan kişilerde gebelik ve canlı doğum oranları biraz daha yüksek bulundu. Ancak bu çalışmalar gözlemseldir: Akdeniz tipi beslenenler başka açılardan da farklı olabilir. Sistematik derlemeler ilişkinin tutarsız olduğunu ve kanıt kesinliğinin düşük olduğunu belirtiyor.[6][7][8]
| Araştırma | Ne buldu? |
|---|---|
| Vujkovic ve ark. (2010)[1] Gözlemsel, 161 çift |
Akdeniz tipi beslenmeye yüksek uyum gösteren çiftlerde gebelik olasılığı daha yüksek bulundu (OR 1,4; %95 GA 1,0-1,9) |
| Twigt ve ark. (2012)[2] Gözlemsel, 199 çift |
Kadının ulusal beslenme önerilerine uyum puanındaki her 1 puanlık artış, devam eden gebelik olasılığında artışla ilişkiliydi (OR 1,65) |
| Karayiannis ve ark. (2018)[3] Gözlemsel, 244 kadın |
35 yaş altındaki kadınlarda Akdeniz diyeti puanındaki 5 puanlık artış, klinik gebelik ve canlı doğum olasılığında yaklaşık 2,7 kat artışla ilişkiliydi. 35 yaş ve üzerinde ilişki bulunmadı. |
| Noli ve ark. (2023)[4] Kesitsel, 296 kadın |
Akdeniz diyetine orta düzeyde uyan kadınlarda, uyumu düşük olanlara göre beklenmedik zayıf over yanıtı riski daha düşüktü (aOR 0,29) |
| Kermack ve ark. (2020)[5] Randomize kontrollü, 111 çift |
6 hafta omega-3, D vitamini ve zeytinyağı desteği embriyo gelişim hızının bazı ölçümlerini değiştirdi. Gebelik veya canlı doğuma etkisi ölçülmedi. |
Gözlemsel çalışmalarda görülen ilişki, beslenmeyi değiştirince sonucun da değişeceği anlamına gelmez. Akdeniz tipi beslenmeyi önermek için en sağlam gerekçe, genel sağlık ve gebelik için zaten önerilen dengeli bir beslenme düzeni olmasıdır. Tüp bebek sonucunu artırdığı ise henüz randomize çalışmalarla gösterilmedi.[5][6]
Tabağınızı oluştururken nelere dikkat edebilirsiniz?
Protein, vücudun hücre ve doku yapımı için gereken temel besin öğelerinden biridir. Her öğünde bir protein kaynağı bulundurmak pratik bir hedeftir. Balık, yumurta, tavuk ve yoğurt gibi hayvansal kaynakları; mercimek, nohut ve fasulye gibi baklagillerle dönüşümlü kullanabilirsiniz. Tüp bebek sonucunu değiştiren belirli bir günlük protein miktarı gösterilmemiştir.
Beyaz ekmek, şekerli içecekler ve tatlılar gibi rafine karbonhidratlar kan şekerini hızla yükseltir. Tam tahıllar ve baklagiller ise lif içerdiği için daha yavaş sindirilir. Kan şekeri ve insülin düzenini korumak, özellikle polikistik over sendromu (PCOS) veya insülin direnci olan kişilerde genel sağlık için önemlidir.
Beyaz pirinç pilavının yerine zaman zaman bulgur veya karabuğday pilavı tercih edebilirsiniz. Bulgur lif ve B vitaminleri açısından zengindir; kan şekerini beyaz pirince göre daha yavaş yükseltir.
Hazırlanışı: 1 su bardağı karabuğdayı (veya bulguru) yıkayıp zeytinyağında 1 dk kavurun. 2 su bardağı sıcak su ve az tuz ekleyin. Suyunu çekene kadar kısık ateşte pişirip 10 dk demlenmeye bırakın.
Zeytinyağı, ceviz, keten tohumu ve yağlı balık, Akdeniz tipi beslenmenin temel yağ kaynaklarıdır. Omega-3 konusunda en çok alıntılanan çalışma, doğal yoldan gebe kalmaya çalışan ve infertilite öyküsü olmayan 30-44 yaş arası kadınlarda yapıldı: omega-3 takviyesi kullananlarda her adet döngüsünde gebe kalma olasılığı yaklaşık 1,5 kat daha yüksek bulundu.[9] Bu bir gözlemsel çalışmadır; takviye kullananlar başka açılardan da daha sağlıklı yaşıyor olabilir. Tüp bebek tedavisinde omega-3 takviyesinin gebelik veya canlı doğum oranını artırdığı randomize çalışmalarla gösterilmemiştir.[5] Takviye kullanmayı düşünüyorsanız hekiminizle konuşun.
Besinlerden alabilecekleriniz ve takviye gerektirebilecek olanlar
Gebelik planlayan kadınlara, gebe kalmaya çalışmaya başladıkları andan itibaren besinlere ek olarak günde 400 mikrogram (0,4 mg) folik asit önerilir. Gebelik öncesi dönemde folik asit kullanımı bebekte nöral tüp defekti (omurilik ve beyin gelişim kusuru) riskini belirgin şekilde azaltır.[13] Daha önce nöral tüp defektli bir gebelik yaşadıysanız doz farklı olabilir; hekiminize danışın.
DNA yapımı ve hücre bölünmesi için gereklidir. Yeşil yapraklı sebzeler ve baklagiller iyi kaynaklardır; yukarıdaki folik asit takviyesinin yerini tutmaz.
Antioksidan özellikli vitaminlerdir ve dengeli bir beslenmeyle besinlerden alınabilir. Takviye kullanmayı düşünüyorsanız önce hekiminize danışın.
Kemik sağlığı ve bağışıklık sistemi için gereklidir. Kan düzeyinin ölçülmesini ve takviye gerekip gerekmediğini tedavi öncesi değerlendirmede hekiminizle konuşabilirsiniz.
Renkli sebze ve meyveler, bitkisel bileşenler (polifenoller) açısından zengindir ve dengeli beslenmenin parçasıdır. Pancar, nar veya başka tek bir besinin rahme giden kan akışını artırdığı ya da tutunmayı kolaylaştırdığı insanda gösterilmemiştir; çeşitlilik tek bir besinden daha önemlidir.
İşlenmiş gıdayı azaltıp sebze, tam tahıl, baklagil ve balığa ağırlık veren düzene geçiş
Yumurta ve sperm hücrelerinin gelişimi aylar süren bir süreçtir; bu yüzden beslenme düzenini tedaviden birkaç hafta önce oturtmak mantıklıdır. Bu dönemde işlenmiş gıdaları, fast food'u, şekerli içecekleri ve tatlıları azaltın; alkolü bırakın ve kafeini günde 200 mg'ın (1-2 fincan filtre kahve) altında tutun.[10][15]
| Gün | 🌄 Kahvaltı | 🍎 Kuşluk | 🍽 Öğle | 🍏 İkindi | 🌙 Akşam |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Yulaf ezmesi (ev yapımı ayran (veya taze süt), keten tohumu, yaban mersini, tarçın) | Çiğ badem + şekersiz yeşil çay | Zeytinyağlı yeşil mercimek, yeşil mercimek salatası (bol limonlu) | Yarım ceviz + ev yapımı ayran | Izgara levrek, buharda brokoli, zeytinyağlı roka salatası |
| 2 | Tam çavdar ekmeği + zeytinyağlı ezme + rafadan yumurta | Taze nar veya mandalina | Izgara tavuklu semizotu salatası (zeytinyağlı, cevizli) | Kefir + öğütülmüş keten tohumu | Zeytinyağlı pırasa, bulgur pilavı |
| 3 | Yoğurtlu meyve kasesi (geceden ıslatılmış, çilek ve file badem ile) | Çiğ ceviz + yeşil elma dilimi | Etli nohut yemeği, tam buğday makarna | Havuç-salatalık çubukları + humus | Izgara levrek, fırınlanmış kuşkonmaz, zeytinyağlı havuç sote |
| 4 | Az yağlı menemen, tam tahıllı ekmek, siyah zeytin, nane | Orman meyveleri (böğürtlen / ahududu) | Fırınlanmış hindi göğsü, pancar ve bebek ıspanak salatası | Probiyotik yoğurt + 2 tam ceviz | Zeytinyağlı taze fasulye, ince bulgur pilavı, cacık |
| 5 | Sütlü yulaf kepeği, muz, organik bal, kabak çekirdeği | Papatya çayı + çiğ fındık | Sebzeli mercimek çorbası, Akdeniz salatası | Taze ananas dilimi + çiğ kaju | Limonlu tavuk, patates püresi |
| 6 | 2 haşlanmış yumurta, domates, salatalık, maydanoz, lor peyniri | Taze havuç-zencefil suyu | Fırın çipura, zeytinyağlı mevsim salatası | Çiğ badem + sade yoğurt | Sebzeli bulgur pilavı, zeytinyağlı enginar kalbi |
| 7 | Yoğurt kasesi: yulaf, çilek, ceviz, tarçın | Maden suyu (cam şişe) + kabak çekirdeği | Izgara yağsız köfte, piyaz (soğan, fasulye, maydanoz) | Elma dilimleri + şekersiz fıstık ezmesi | Fırında sebze türlüsü (patlıcan, kabak, biber, domates soslu) |
Hazırlanışı: 3 yemek kaşığı keten tohumu, 1 su bardağı ev yapımı ayran (veya taze süt) ve yarım çay kaşığı tarçını bir kavanozda karıştırın. Buzdolabında en az 2 saat (tercihen gece boyu) bekletin. Üzerine taze yaban mersini veya ceviz ekleyerek servis yapın.
Hormon iğneleriyle foliküller büyür. Düzenli öğünler ve her öğünde bir protein kaynağı
Yumurtalıklar büyüdükçe karında şişkinlik hissi olabilir. Bu dönemde düzenli öğünler ve her öğünde bir protein kaynağı pratik bir hedeftir. Demir açısından zengin yeşil yapraklı sebzeleri, demirin emilimini kolaylaştıran C vitamini kaynaklarıyla (limon, portakal, biber) birlikte tüketebilirsiniz. Ne kadar sıvı içmeniz gerektiği konusunda tedavi ekibinizin önerisine uyun.
| Gün | 🌄 Kahvaltı | 🍎 Kuşluk | 🍽 Öğle | 🍏 İkindi | 🌙 Akşam |
|---|---|---|---|---|---|
| 8 | Ispanaklı ve lor peynirli omlet, tam buğday ekmeği | Mandalina + çiğ badem | Ton balıklı yeşil mercimek salatası (bol yeşillikli) | Probiyotik yoğurt + keten tohumu | Etli taze fasulye, bulgur pilavı, yeşil salata |
| 9 | Yulaf lapası, taze incir/kayısı, çiğ ceviz, tarçın | Rezene çayı + çiğ kaju | Izgara tavuk göğsü, haşlanmış brokoli-karnabahar | 1 kivi + 1 bardak kefir | Zeytinyağlı barbunya, bol limonlu marul salatası |
| 10 | Çırpılmış yumurta, yarım ceviz, zeytin | Portakal dilimleri | Izgara yüzey balığı (sardalya/hamsi), semizotu salatası | Havuç dilimleri + tahin-pekmez (ölçülü) | Kırmızı mercimek çorbası, fırınlanmış karışık kök sebzeler |
| 11 | Lor peyniri, ceviz, salatalık, domates, kapya biber tabağı | Yeşil elma + çiğ badem | Izgara hindi parçaları, bulgur salatası (nane, maydanoz) | Ayran + şekersiz yulaf bisküvisi | Ispanak yemeği (zeytinyağlı, kıymalı), sarımsaklı yoğurt |
| 12 | Tam tahıllı ekmek arası beyaz peynir, marul, domates | Orman meyveleri + çiğ fındık | Bol sebzeli nohut salatası, zeytinyağlı-tahinli sos | Çiğ kaju + kabak çekirdeği | Izgara mevsim balığı, kuşkonmaz, zeytinyağlı domates sosu |
| 13 | Mantarlı omlet, taze yeşillik, açık siyah çay | 1 ince dilim ananas | Fırınlanmış tatlı patates, ızgara tavuk parçaları, limonlu roka | Çiğ badem + şekersiz yeşil çay | Zeytinyağlı kereviz yemeği, esmer pirinç pilavı |
| 14 | Yulaf ezmesi, keten tohumu, yarım muz, hindistan cevizi tozu | Nar taneleri | Izgara köfte, zeytinyağlı çoban salata | Sade yoğurt + keten tohumu + yaban mersini | Izgara levrek, fırın brüksel lahanası, havuç sote |
Hazırlanışı: 1 su bardağı haşlanmış bulguru; bol maydanoz, dereotu, taze soğan, nane ve nar taneleri ile karıştırın. Sos olarak zeytinyağı, bol limon ve az tuz ekleyip harmanlayın. Üzerine dövülmüş ceviz ekleyerek servis yapın.
Rahim iç zarı transfere hazırlanırken dengeli düzeni sürdürmek
Bu dönemde rahim iç zarı (endometrium) transfere hazırlanır. Endometriumun kalınlaşmasını tedavide kullanılan hormonlar ve vücudunuzun kendi hormonları yönetir. Pancar, nar suyu ya da başka bir besinin rahim zarını kalınlaştırdığı veya rahme giden kan akışını artırdığı insanda gösterilmemiştir. Menüler önceki haftaların dengeli düzenini sürdürür.
| Gün | 🌄 Kahvaltı | 🍎 Kuşluk | 🍽 Öğle | 🍏 İkindi | 🌙 Akşam |
|---|---|---|---|---|---|
| 15 | Haşlanmış yumurta, yarım ceviz, tam tahıllı ekmek, nane | Taze pancar-havuç suyu | Izgara tavuk, pancar ve roka salatası (bol zeytinyağı, limon) | Çiğ fındık + papatya çayı | Zeytinyağlı enginar, bulgur pilavı, cacık |
| 16 | Sütlü yulaf, dövülmüş ceviz, bol nar taneleri | Hindistan cevizi suyu | Tavuk sulu sebze çorbası, tam buğday spagetti | Ev yapımı ayran + çiğ badem | Izgara levrek, zeytinyağlı ıspanak sote, domates salatası |
| 17 | Cevizli ve çeri domatesli tam tahıllı tost | Taze çilek veya mevsim meyvesi | Yeşil mercimek yemeği, ince bulgurla yapılmış kısır | 1 küçük bardak saf nar suyu | Izgara balık, buharda brokoli-karnabahar karışımı |
| 18 | Yoğurtlu meyve kasesi (ev yapımı ayran (veya taze süt) + orman meyveleri) | Ceviz içi + elma dilimleri | Izgara hindi göğsü, pancar salatası | Kefir + yaban mersini | Zeytinyağlı pırasa, bulgur pilavı, sade yoğurt |
| 19 | Az yağlı menemen, lor peyniri, zeytin, bitki çayı | Pancar-elma-zencefil suyu | Börülce salatası (zeytinyağlı, limonlu), çavdar ekmeği | Çiğ kaju + mandalina | Kemik suyuna tel şehriye çorbası, ızgara köfte |
| 20 | Yulaf lapası, yarım muz, öğütülmüş keten tohumu | Taze ceviz içi | Mevsim balıklı roka salatası, zeytinyağı-limon-hardal sosu | Probiyotik yoğurt + tarçın | Zeytinyağlı barbunya yemeği, bulgur pilavı, yeşil salata |
| 21 | Haşlanmış yumurta, lor peyniri ve ceviz, çeri domates | 1 küçük bardak saf nar suyu | Sebzeli nohut yemeği, bulgur pilavı | Çiğ badem + açık siyah çay | Izgara levrek, fırınlanmış kök sebzeler (tatlı patates, havuç, soğan) |
Özel bir tutunma diyeti yoktur: dengeli beslenmeyi sürdürün, gebelikte sakıncalı gıdalardan kaçının
Embriyo transferinden sonra özel bir "tutunma diyeti" yoktur. Önceki haftalardaki dengeli düzeni sürdürmeniz yeterlidir. Çiğ salatanın, soğuk içeceğin veya belirli bir yemeğin tutunmayı bozduğunu gösteren bir kanıt yoktur. Gebelik olasılığını düşünerek çiğ ya da az pişmiş et ve balıktan, pastörize edilmemiş süt ürünlerinden ve yüksek cıvalı balıklardan kaçının (ayrıntısı Bölüm 09'da).[16]
Transferden sonra ananas, özellikle de sert orta kısmını yemenin tutunmayı kolaylaştırdığı sık duyulur. Ananasın ya da içindeki bromelain enziminin tutunmayı artırdığını gösteren bir insan çalışması yoktur; bu konudaki çalışmalar hayvan ve laboratuvar çalışmalarıyla sınırlıdır. Ananası seviyorsanız diğer meyveler gibi dengeli beslenmenizin bir parçası olarak yiyebilirsiniz; tutunma için özel bir anlamı yoktur.
| Gün | 🌄 Kahvaltı | 🍎 Kuşluk | 🍽 Öğle | 🍏 İkindi | 🌙 Akşam |
|---|---|---|---|---|---|
| 22 | Yulaf lapası, tarçın, fırında elma, ceviz | Mandalina + su | Sebze çorbası, tam buğday ekmeği | Kefir | Buharda mevsim balığı, ıspanak, havuç püresi |
| 23 | Omlet, tam tahıllı ekmek, domates, salatalık | Armut + birkaç badem | Mercimek çorbası, fırınlanmış sebze tabağı | Rezene çayı + badem | Fırında hindi göğsü, tatlı patates, yeşil salata |
| 24 | Bulgur lapası, ev yapımı ayran (veya süt), yaban mersini | Kivi | Sebze çorbası, yeşil mercimek salatası | Papatya çayı + muz | Fırınlanmış sebzeli güveç, bulgur |
| 25 | Lor peynirli omlet, fırınlanmış domates | Mevsim meyvesi | Fırınlanmış kök sebzeler (pancar, havuç), ızgara tavuk | Yoğurt + keten tohumu | Fırında beyaz etli balık, kuşkonmaz, mevsim salatası |
| 26 | Sütlü yulaf, tarçın, ezilmiş fındık | Nar taneleri | Havuçlu-patatesli tavuk haşlama (suyuyla) | Şekersiz elma kompostosu | Zeytinyağlı taze fasulye, bulgur pilavı |
| 27 | Haşlanmış yumurta, tam tahıllı ekmek | Ceviz içi + rezene çayı | Ezogelin çorbası, sotelenmiş ıspanak | Ayran | Fırın çipura, pazı, çoban salata |
| 28 | Bulgur lapası, keten tohumu, fırınlanmış armut | Çiğ badem + su | Sebzeli tavuk suyu çorbası | Kefir | Izgara yağsız köfte, zeytinyağlı kereviz yemeği |
| 29 | Menemen, 1 dilim tam tahıllı ekmek | Havuç dilimleri | Sebzeli erişte çorbası | Ihlamur çayı | Fırınlanmış tatlı patates püresi, tavuk göğsü |
| 30 | Yoğurt + ceviz | Mevsim meyvesi | Nohut yemeği, bulgur pilavı | Şekersiz kayısı kompostosu | Fırında balık, brokoli, zeytinyağlı havuç sote |
Gebelik olasılığı nedeniyle kaçınılması ya da azaltılması önerilenler
Bazı plastiklerde bulunan bisfenol-A (BPA) gibi maddeler hormon sistemini etkileyebilir; üreme sağlığıyla ilgili veriler gözlemseldir. İsterseniz suyu cam veya paslanmaz çelik şişede saklayabilir, yiyecekleri plastik kapta ısıtmaktan kaçınabilirsiniz.
Sperm üretimi 70-100 gün sürdüğü için beslenme düzenine birkaç ay önceden başlamak mantıklıdır
Tüp bebekte sonucu yalnızca kadının değil, erkeğin sağlığı da etkiler. Erkeklerde Akdeniz tipi beslenmeye uyum; sperm sayısı, hareketliliği ve şekli gibi semen ölçümleriyle olumlu yönde ilişkili bulundu. Ancak bunun tüp bebekte gebelik veya canlı doğum oranına yansıdığı gösterilmedi.[12] Aynı dengeli düzeni çift olarak birlikte uygulamak pratik bir yoldur.
Sigara (nargile dahil) ve yoğun alkol kullanımı sperm kalitesini olumsuz etkileyebilir. Tedavi sürecinde baba adayının da sigarayı bırakması önerilir; yoğun veya sık alkol kullanımı varsa bırakmayı hekiminizle konuşun. Margarini, yağlı etleri ve kızartmaları azaltmak da Akdeniz tipi düzenin bir parçasıdır.
Beslenmenin yanında bu dönemi daha rahat geçirmenize yardımcı olabilecek alışkanlıklar
Yeterli sıvı almak genel sağlık için önemlidir. Pratik bir başlangıç noktası olarak aşağıdaki hesabı kullanabilirsiniz. Yumurtalıkların uyarılması döneminde ya da tedavi ekibiniz farklı bir miktar önerdiyse onların önerisine uyun.
Düzenli ve yeterli uyku, tedavi sürecinin yorgunluğuyla baş etmeyi kolaylaştırır. Yetişkinler için genellikle gece 7-9 saat uyku önerilir.
Melatonin, karanlıkta salgılanan ve uyku düzenine yardımcı olan bir hormondur. Yatak odasını karanlık tutmak ve yatmadan önce ekran ışığını azaltmak uykuya dalmayı kolaylaştırabilir.
Tedavi süreci kaygı verici olabilir ve bu çok anlaşılırdır. Bilinmesi gereken önemli bir bulgu var: 14 prospektif çalışmanın birlikte değerlendirildiği bir meta-analizde, tedaviden önceki kaygı ve üzüntü düzeyinin tüp bebek sonucuyla ilişkili olmadığı görüldü.[11] Stres hissetmek tedavinizi başarısız kılmaz. Aşağıdaki öneriler sonucu değiştirmek için değil, bu dönemi daha rahat geçirmeniz için.