Kadın Kısırlığı ve Tüp Bebek: Nedenler, Tanı ve Tedavi Yolu

Doç. Dr. Senai Aksoy Son güncelleme: 23 Ekim 2026 B · Güçlü

Kısa cevap

Kısırlık araştırması 35 yaşın altında 12 ay, 35 ve üzerinde 6 ay gebelik olmayınca başlar. Tüp sorunu, düzensiz adet veya endometriozis varsa daha erken bakılır. Yumurtlama, rezerv, rahim, tüpler ve sperm birlikte okunur. Tüpler kapalıysa tüp bebek öne alınır; neden bulunamayan çiftlerde 38 yaşın altında önce aşılama denenir.

Başlıca kaynaklar: ASRM Female Fertility Evaluation 2021 ACOG Ovarian Factor Fertility Decline 2025 ASRM Unexplained Infertility 2020

Poliklinikte hekimin karşısında oturan çift; kadın soru soruyor, hekim arkadan görünüyor
Poliklinikte hekimin karşısında oturan çift. Yapay zekâ ile üretilmiş görseldir; gerçek hasta veya işlem görüntüsü değildir. Yapay zekâ ile üretilmiş temsili görsel
Video: Rahim içi Aşılama (IUI) nedir, nasıl yapılır?

Rahim içi Aşılama (IUI) nedir, nasıl yapılır?

Doç. Dr. Senai Aksoy, rahim içi aşılama (IUI) tedavisinin ne olduğunu, nasıl uygulandığını, hangi durumlarda tercih edilebileceğini ve tedavi sürecinde nelerin beklenebileceğini anlatıyor.

İçindekiler

Kadın Kısırlığı Ne Zaman Araştırılır?

Kısa cevap: Düzenli korunmasız ilişkiye rağmen 35 yaşın altında 12 ay, 35 ve üzerinde 6 ay gebelik olmazsa araştırma başlar. Risk işareti varsa bu süre beklenmez. (B - güçlü kanıt)

ASRM şu durumlarda süreyi beklemeden değerlendirme ister (ASRM 2021):

  • 40 yaş ve üzeri
  • Adet düzensizliği: seyrek adet, adet görmeme ya da 25 günden kısa döngü
  • Adetler arası kanama
  • Bilinen endometriozis
  • Bilinen ya da şüphelenilen rahim, tüp veya karın zarı hastalığı
  • Erkekte sperm sorunu şüphesi ya da cinsel işlev sorunu
  • Kemoterapi veya ışın tedavisi öyküsü

Pelvik enfeksiyon ya da karın ameliyatı geçirdiyseniz yapışıklık ve tüp hasarı düşünülür; bu da erken başvuru nedenidir.

Gebelik oluyor ama sürmüyorsa durum farklıdır. İki veya daha fazla gebelik kaybı “tekrarlayan gebelik kaybı” sayılır ve kısırlık testlerinden ayrı bir araştırma gerektirir. ESHRE araştırmaya ne zaman başlanacağını kanıta dayandıramıyor; zamanlamayı hekim ve çift birlikte kararlaştırır (ESHRE 2022).

Tanı adımlarının sırası için kadın infertilitesi yol haritasına bakabilirsiniz.

Kadın Kısırlığı Nasıl Anlaşılır?

Asıl işaret, beklenen sürede gebelik olmamasıdır. Birçok kadında başka şikâyet yoktur.

Şu bulgular daha erken değerlendirmeyi haklı kılar: düzensiz veya çok ağrılı adet, adetler arası kanama, ağrılı cinsel ilişki, bilinen tüp sorunu ya da endometriozis. Bulgular nedeni göstermez; hangi testle başlanacağını belirler.

Kadın Kısırlığının Başlıca Nedenleri

Neden çoğu zaman tek değildir. Örneğin endometriozis varsa tedavi seçimini yaş ve yumurtalık rezervi de belirler.

NedenTipik bulgularTedaviye etkisi
Yumurtlama bozukluğuDüzensiz adet, PCOS, prolaktin veya tiroit sorunuNedene göre yumurtlama ilacı, aşılama veya tüp bebek. PCOS için bkz. Teede 2023 ve adet düzensizliği ve PCOS
Tüp faktörüRahim filminde tıkanıklık, hidrosalpenks (tüpte sıvı), geçirilmiş enfeksiyonTüp bebek veya cerrahi değerlendirme (ASRM Tubal Surgery 2021)
Rahim içi faktörPolip, submüköz miyom (boşluğa uzanan), septum (perde), yapışıklıkTransfer öncesi histeroskopik düzeltme
EndometriozisAğrılı adet, çikolata kisti, yapışıklıkTüp işlevi bozuksa veya diğer tedaviler sonuç vermediyse tüp bebek. Hafif evrede ve endometriomada tüp bebek öncesi rutin ameliyat önerilmez; cerrahi yumurtalık rezervini azaltabilir (ESHRE 2022)
Yaş ve düşük rezervAMH/AFC düşüklüğü, ileri yaşYaş, süre ve diğer bulgularla birlikte tüp bebek değerlendirmesi (ACOG 2025)
Açıklanamayan infertiliteTemel testler normalYaş ve süreye göre aşılama veya tüp bebek (ASRM 2020)

Hidrosalpenks ayrıntısı hidrosalpenks ve kısırlık rehberindedir. Miyomun yeri transfer kararını değiştirir; miyomlar ve tüp bebek bu ayrımı anlatır.

Kadın Kısırlığında Hangi Testler Yapılır?

Amaç herkese aynı paneli yapmak değil, tedavi yolunu değiştirecek bilgiyi zamanında toplamaktır. ASRM; tıbbi öykü, yumurtlama, yumurtalık rezervi, rahim, tüpler ve semen analizinin birlikte bakılmasını önerir (ASRM 2021). (B - güçlü kanıt)

İlk değerlendirme çoğu zaman şu başlıklarla başlar:

  • Ultrason ve antral folikül sayımı (AFC): Ultrasonda sayılan küçük keseciklerdir. Rezerv, kist, miyom ve rahim yapısı hakkında bilgi verir. Raporda “uterus retrovert” yazması rahmin geriye eğik durduğunu gösterir; bunun tek başına kısırlığa yol açtığı gösterilmemiştir (rahim tersliği).
  • AMH ve seçilmiş hormonlar: AMH, yumurta rezervini gösteren kan testidir; gebelik şansını iyi öngörmez. TSH adetler seyrek ya da hiç yoksa istenir. Prolaktin rutin değildir; sütlü akıntı ya da seyrek adet gibi bir ipucu varsa bakılır (ASRM 2021).
  • Yumurtlama: Düzenli yumurtlama olup olmadığı öykü, progesteron ölçümü veya ultrasonla değerlendirilebilir.
  • HSG (rahim filmi): Fallop tüplerinin açık olup olmadığını gösterir.
  • Rahim içi değerlendirme: Polip, septum, miyom veya yapışıklık düşünülüyorsa serumlu ultrason (sonohisterografi) ya da histeroskopi gündeme gelebilir.
  • Semen analizi: Erkek partnerin meni tahlili aynı dönemde yapılır. İnfertilite çoğu zaman çiftin ortak sorunudur.

Hangi testlerin seçileceği yaşa, süreye, adet düzenine, geçirilmiş ameliyatlara ve önceki tedavi sonuçlarına göre değişir.

Tüp Bebek Ne Zaman Doğru Adımdır?

Kısa cevap: İki tüp de kapalıysa veya ağır sperm sorunu varsa tüp bebek öne alınır. 38 yaş ve üzerinde neden bulunamazsa da tüp bebek daha erken konuşulur. Daha genç ve testleri normal olan çiftte önce aşılama denenebilir. (B - güçlü kanıt)

Tüp bebekte yumurta ve sperm laboratuvarda bir araya getirilir; oluşan embriyo rahme transfer edilir. Aşağıdaki durumlarda tedavi daha erken değerlendirilebilir:

  • İki taraflı onarılamaz tüp tıkanıklığı veya hidrosalpenks (ASRM Tubal Surgery 2021)
  • İleri kadın yaşı veya belirgin azalmış yumurtalık rezervi
  • Şiddetli erkek faktörü
  • Endometriozisle birlikte tüp işlevinin bozulması, erkek faktörü ya da diğer tedavilerin sonuç vermemesi (ESHRE 2022)
  • Aşılama veya yumurtlama tedavilerinin tekrarlayan başarısızlığı
  • PGT-M veya PGT-SR gibi genetik tarama gerektiren durumlar (kalıtsal hastalık veya kromozom düzeni)

Neden bulunamayan çiftlerde kılavuz, çoğu çift için önce 3–4 kez ilaçlı aşılamayı, sonuç alınamazsa tüp bebeği önerir (ASRM 2020). 38 yaş ve üzerinde doğrudan tüp bebek, gebelik oranını artırabilir ve süreyi kısaltabilir. Kimlere aşılama uygun olduğu IUI rehberinde, testler normalken gebelik yoksa açıklanamayan infertilite sayfasında anlatılır.

Kanıt kutusu: ASRM 2020 açıklanamayan kısırlık kılavuzu

Kılavuzun özet bölümü iki yaş grubunu ayrı ele alır. 38 yaşın altında mevcut kanıt, tüp bebeği ilk basamak olarak 6 aylık beklemenin ya da sınırlı bir aşılama kürünün önüne koymaz; kılavuz, incelenen çalışmaların çoğunun tüp bebek başarısının bugünkünden düşük olduğu dönemde yapıldığını da belirtir. 38 yaş ve üzerinde hemen tüp bebeğe geçmenin, tüp bebek öncesi aşılama denemelerine göre daha yüksek gebelik oranı ve daha kısa gebelik süresiyle ilişkili olabileceği bildirilir. Klomifen ve aşılamadan sonuç alamayan, 40 yaşına kadar olan kadınlarda gonadotropinli aşılama yerine hemen tüp bebek daha kısa sürede ve gebelik başına daha düşük maliyetle sonuç verir.

Yaş ve Yumurtalık Rezervi Neden Önemlidir?

Yaş yumurta sayısını da kalitesini de azaltır. Kalite düştükçe kromozom bozukluğu ve düşük oranı artar (ACOG 2025). Bu yüzden bekleme süresi yaşla kısalır: 35 yaşından sonra araştırma 6 ay sonra, 40 yaşından sonra beklemeden başlar (ASRM 2021). (B - güçlü kanıt)

Kanıt kutusu: ACOG 2025 yaş verileri

ACOG, yumurta sayısının doğumda 1–2 milyon, ergenlikte 300.000–500.000, 37 yaşında yaklaşık 25.000 olduğunu bildirir. Doğal doğurganlığa dair bilgilerin çoğu tarihsel verilere dayanır. Aktardığı 1982 tarihli bir donör sperm aşılaması serisinde 12 ayda gebelik oranı 31 yaşın altında %74, 31–35 yaşta %62, 35 yaşın üzerinde %54 bulunmuştur. ACOG yumurta kalitesini ölçen standart bir yöntem olmadığını da belirtir. Yaş eşikleri ACOG’a ait değildir; ACOG bunları ASRM’den aktarır: 35 yaş ve altında 1 yıl, 36–40 yaşta 6 ay, 40 yaşın üzerinde hemen başvuru. ASRM 2021 metni sınırı 35 yaşın altı ve 35 yaş ve üzeri olarak yazar; bu makale ASRM 2021’i izler.

AMH ve küçük kesecik sayısı kaç yumurta alınabileceğine dair fikir verir; gebelik olup olmayacağını iyi öngörmez (ASRM 2021). Düşük AMH daha az yumurta gelebileceğini düşündürür. Kalite ve gebelik şansı yaş, sperm, rahim ve tedavi yanıtıyla birlikte okunur. Ayrıntı düşük AMH ve gebelik rehberindedir.

Kanıt kutusu: Steiner 2017 kohortu

Steiner ve arkadaşları 2017’de 30–44 yaşında, infertilite öyküsü olmayan ve gebelik için en fazla 3 aydır deneyen 750 kadını izledi (kohort: belirli bir grubu zaman içinde izleyen çalışma). AMH değeri 0,7 ng/mL’nin altında olan kadınlarda 12 döngüde tahmini gebelik olasılığı %84, normal AMH’li kadınlarda %75 bulundu; fark istatistiksel olarak anlamlı değildi (Steiner 2017). Sonuç, kısırlık nedeniyle başvuran kadınlara doğrudan taşınmaz. Çalışma tedavi yanıtını da ölçmedi.

Dr. Aksoy’a sorulan sorular

Kısırlık için hangi doktora gitmeliyim?

Çocuk sahibi olmakta güçlük yaşayan çiftlerin ilk başvuracağı bölüm kadın hastalıkları ve doğumdur. Gebelik elde edilemiyorsa, özellikle de tüp bebek ihtimali gündeme gelmişse, infertilite ve üreme tedavileri konusunda deneyimli bir kadın doğum uzmanına başvurulmasını öneririm.

Her çiftin doğrudan tüp bebek tedavisine ihtiyacı yoktur. Bazen yumurtlama sorununun tedavisi veya daha basit yöntemlerle gebelik elde edilebilir. Öncelikle neden gebelik oluşmadığını anlamaya çalışırız. Bu değerlendirmeye erkeğin sperm incelemesi de dahildir.

İlk muayene için mutlaka adetin ikinci veya üçüncü gününü beklemenize gerek yok. İlk görüşmeyi adet döngüsünün herhangi bir gününde yapabiliriz. Bazı hormon testleri ve ultrason değerlendirmeleri için daha sonra adetin belirli günlerinde yeniden gelmeniz gerekebilir.

Tüpler kapalı olursa tüp bebek olur mu?

İki tüpün kapalı olması veya ağır erkek faktörü gibi bir bulgu varsa yaşa bakmadan IVF’ye yönelirim.

Aşılama mı tüp bebek mi?

35 yaş altında, tüpler ve sperm uygunsa ve açıklanamayan infertilite söz konusuysa genellikle 3–4 iyi planlanmış uyarılı aşılama makuldür. 38 yaş ve üzerinde doğrudan IVF’yi daha erken konuşurum; 40 yaş sonrasında değerlendirmeyi ve tedavi kararını geciktirmem. Düşük rezerv, ileri yaş ve uzun infertilite süresi birlikteyse de aylarca düşük getirili tedavileri tekrarlamam.

İlgili rehberler

YazanDoç. Dr. Senai Aksoy· Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı

Üreme Tıbbı ve Yardımcı Üreme Teknikleri

Tıbbi inceleme: tupbebek.com Editöryal Ekip · Tıbbi Yayın Ekibiİnceleme: 23 Ekim 2026Son güncelleme: 23 Ekim 2026
Bilimsel inceleme ayrıntıları
Kaynakların son tarandığı tarih:
25 Eylül 2026
İnceleme kapsamı:
ASRM 2021 Kadın İnfertilite Değerlendirmesi, ACOG Clinical Statement No. 22 (2025), ASRM 2020 Açıklanamayan İnfertilite Kılavuzu, ASRM 2021 Tubal Cerrahi Görüşü ve ESHRE 2022 Endometriozis Kılavuzu. 23 Ekim 2026: Doç. Dr. Senai Aksoy 23 Ekim gövde geçişini tıbben inceledi ve onayladı; aynı gün düzenlenmiş üç SSS yanıtının görünür kullanımını onayladı. Aynı gün ikinci geçiş (kırmızı bayrak listesi ASRM 2021'e göre, TSH/prolaktin, endometriozis ve ASRM 2020 yaş ayrımı, Steiner 2017 ayrıntısı) tıbben incelendi ve onaylandı. Aynı gün üçüncü geçiş (yaş bölümünün ACOG 2025 tam metnine ve ASRM 2021 eşiklerine göre düzeltilmesi, tekrarlayan gebelik kaybı paragrafının ESHRE 2022'ye bağlanması) tıbben incelendi ve onaylandı. Uzman kutusu (2026-09-25) değişmedi.
Bu güncellemede:
23 Ekim 2026 editoryal geçiş: görünür özet ve gövde sadeleştirildi; yinelenen soru tablosu belirti bölümüne çevrildi; ASRM 2020 ve Steiner 2017 ayrıntısı açılır kanıt kutularına alındı; erkek faktöründeki yanlış tubal cerrahi atıfı kaldırıldı. Uzman kutusu değiştirilmedi. Arama verisinden seçilen üç SSS, daha önce kayıtlı hekim yanıtlarından kısaltılarak 'Dr. Aksoy'a en sık sorulan sorular' bölümüne işlendi; önceki model yazımı SSS kaldırıldı. Aynı gün ikinci geçişte kaynak karşılaştırması yapıldı: kırmızı bayrak listesi ASRM 2021 ölçütleriyle eşleştirildi, TSH ve prolaktin cümlesi PCOS rehberinden ASRM 2021'e bağlandı, endometriozis satırı ESHRE 2022'ye göre düzeltildi, ASRM 2020 kanıt kutusu yaş ayrımıyla yeniden yazıldı ve Steiner 2017 kutusuna popülasyon ile sayılar eklendi. Aynı gün üçüncü geçişte ACOG 2025 tam metni okundu: 35 ve 40 yaş eşikleri ACOG'a değil ASRM 2021'e bağlandı, ACOG sayıları kanıt kutusuna alındı; kaynaksız düşük cümlesi çıkarılıp tekrarlayan gebelik kaybı ESHRE 2022'ye göre ayrı paragrafta yazıldı. Tıbbi inceleme ve düzenlenmiş SSS görünür kullanımı aynı gün onaylandı.

Kanıt durumu: B · Güçlü Sınırlı sayıda randomize kontrollü çalışma veya iyi tasarlanmış kohort çalışmaları Ana öneri için: Değerlendirme zamanlaması ve açıklanamayan kısırlıkta yaşa göre aşılama veya tüp bebek basamağı. Diğer iddiaların kanıt düzeyi yanlarında belirtilir.

science

Kaynaklar

8 referans

  1. 1

    Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Fertility evaluation of infertile women: a committee opinion. Fertility and Sterility (2021)

    Bilimsel yayın

  2. 2

    American College of Obstetricians and Gynecologists. Anticipatory Counseling Regarding Ovarian-Factor Fertility Decline: ACOG Clinical Statement No. 22 (2025). Obstetrics & Gynecology (2025)

    Bilimsel yayın

  3. 3

    Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Evidence-based treatments for couples with unexplained infertility: a guideline. Fertility and Sterility (2020)

    Bilimsel yayın

  4. 4

    Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Role of tubal surgery in the era of assisted reproductive technology: a committee opinion. Fertility and Sterility (2021)

    Bilimsel yayın

  5. 5

    Becker CM, Bokor A, Heikinheimo O et al. ESHRE guideline: endometriosis. Human Reproduction Open (2022)

    Bilimsel yayın

  6. 6

    ESHRE Guideline Group on RPL; Bender Atik R, Christiansen OB, Elson J et al. ESHRE guideline: recurrent pregnancy loss: an update in 2022. Human Reproduction Open (2023)

    Bilimsel yayın

  7. 7

    Teede HJ, Tay CT, Laven JJE et al. Recommendations from the 2023 international evidence-based guideline for the assessment and management of polycystic ovary syndrome. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism (2023)

    Bilimsel yayın

  8. 8

    Steiner AZ, Pritchard D, Stanczyk FZ, Kesner JS, Meadows JW, Herring AH, Baird DD. Association Between Biomarkers of Ovarian Reserve and Infertility Among Older Women of Reproductive Age. JAMA (2017)

    Bilimsel yayın

Paylaş Kopyalandı!

İlgili makaleler