Aşılama (IUI) Nedir? Kimlere Uygundur, Nasıl Yapılır?

Aşılama doğru hastada sade bir basamaktır. Yanlış hastada ise yalnızca zaman kaybettiren bir ara durak olabilir.

Aşağıda işlemin nasıl yapıldığını, kimlere uygun olduğunu, başarıyı neyin değiştirdiğini ve ne zaman tüp bebek konuşulması gerektiğini net bir sırayla bulacaksınız.

İçindekiler

1. IUI nasıl yapılır?
2. Kimlere uygundur?
3. Kimlere uygun değildir?
4. Başarı oranı neye bağlıdır?
5. Kaç kez denenmeli?
6. Riskler ve iptal kriterleri
7. Sıkça sorulan sorular

IUI Nasıl Yapılır?

IUI, intrauterine insemination yani rahim içi aşılamanın kısaltmasıdır. Laboratuvarda semen örneği hazırlanır; hareketli spermler ayrılır, seminal sıvı uzaklaştırılır. Ardından ince bir kateterle sperm rahim içine verilir.

İşlem genellikle birkaç dakika sürer. Anestezi gerekmez. Çoğu kişi aynı gün günlük yaşamına dönebilir.

Zamanlama asıl kritik noktadır. IUI, LH artışı veya hCG çatlatma iğnesine göre planlanır. ASRM, uyarılmış IUI döngülerinde tek IUI’nin hCG enjeksiyonundan sonraki 0–36 saat içinde yapılmasını destekleyen kanıtlar olduğunu belirtir. (B - güçlü kanıt)

IUI Kimlere Uygundur?

IUI her kısırlık tablosunun ilk adımı değildir. En çok şu durumlarda konuşulur:

Durum	IUI Neden Düşünülebilir?
Açıklanamayan infertilite	Oral ilaçla ovulasyon uyarımı + IUI ilk basamak olabilir
Hafif erkek faktörü	Karar, yıkama sonrası toplam hareketli sperm sayısına ve örnek tutarlılığına göre verilir
Seçilmiş servikal / ejakülatuvar durumlar	Hazırlanmış spermin servikal bariyer aşılmadan rahim içine verilmesini sağlar
Ovulasyon bozukluğu	Temel tedavi ovulasyon indüksiyonudur; IUI her zaman zorunlu değildir

Ovulasyon bozukluğu: Temel tedavi ovulasyon indüksiyonudur. Semen normalse zamanlı ilişki çoğu zaman yeterlidir. IUI, ek bir endikasyon varsa veya önceki denemeler sonuçsuz kaldıysa gündeme gelir. Bu ayrım özellikle PCOS hastalarının gereksiz yere IUI’ye yönlendirilmemesi için önemlidir.

Hafif erkek faktörü: Karar yalnızca standart semen analizine bakılarak verilmez. Yıkama sonrası toplam hareketli sperm sayısı (TMSC) ve önceki örneklerin tutarlılığı daha belirleyicidir. Tek bir evrensel eşik yoktur; numune değişkenliği ve laboratuvar yöntemleri de sonucu etkiler. AUA/ASRM erkek infertilitesi rehberi, tekrarlayan örneklerde düşük TMSC varsa IUI başarısının azalabileceğini ve IVF/ICSI’nin düşünülebileceğini belirtir. (B - güçlü kanıt)

İyi aday seçimi, IUI’nin sonucunu en çok etkileyen adımdır.

IUI Kimlere Uygun Değildir?

Bazı tablolarda IUI baştan zayıf bir seçenektir:

• İki fallop tüpünün kapalı olması veya belirgin tübal hastalık — tübal açıklık, infertilite değerlendirmesinin temel parçalarından biridir
• Belirgin erkek faktörü; özellikle tekrarlayan örneklerde yıkama sonrası toplam hareketli sperm sayısı düşükse
• İleri kadın yaşı ve zamanın kritik olması
• Şiddetli endometriozis veya ileri pelvik yapışıklık (çoğu zaman zayıf bir seçenek)
• Birkaç kaliteli IUI denemesine rağmen sonuç alınamaması

Belirgin erkek faktöründe IUI’nin beklenen başarısı azalabilir. Tek bir evrensel sayı eşiği yoktur; numune değişkenliği ve laboratuvar yöntemleri de farklıdır. Karar klinik ve laboratuvar bulguları birlikte değerlendirilerek verilir.

AMH düşüklüğü tek başına “IUI yapılamaz” demek değildir. Özellikle 38 yaş ve üzerinde karar; yaş, infertilite süresi, beklenen aile büyüklüğü ve önceki tedavilerle birlikte verilir. Gerekirse IVF’ye daha erken geçiş konuşulabilir.

“Herkese hemen tüp bebek” veya “IUI her zaman yeter” gibi uç inanışlar için tüp bebek hakkında yanlış bilinenler rehberine bakabilirsiniz.

IUI Başarı Oranı Neye Bağlıdır?

Tek bir yüzde herkes için geçerli değildir. Yaş, infertilite nedeni, sperm kalitesi, tüplerin durumu, folikül sayısı ve kullanılan ilaçlar sonucu değiştirir. Sonuç “gebelik” mi “canlı doğum” mu diye sorulduğunda rakamlar da değişir.

Açıklanamayan infertiliteye ait geniş bir retrospektif kohortta siklus başına canlı doğum oranı klomifen-IUI ile %8,9, letrozol-IUI ile %9,4 bulunmuştur. (B - güçlü kanıt) Bu oranlar kişisel başarı tahmini değildir; yaş, tanı ve tedavi protokolüne göre değişir.

Aşılama mı tüp bebek mi? En az bir tüpün açık olması ve belirgin tübal hastalık bulunmaması, yaşın genç olması ve sperm faktörünün hafif kalması halinde IUI düşünülebilir. İleri yaş, kapalı tüpler veya belirgin erkek faktöründe IVF/ICSI öne çıkar.

IUI Kaç Kez Denenmeli?

Açıklanamayan infertilitede oral ilaçlarla 3–4 iyi planlanmış IUI döngüsü genellikle makul bir ilk basamaktır. (B - güçlü kanıt) Sonuç alınamazsa gonadotropin-IUI ile devam etmek yerine IVF’ye geçiş değerlendirilir.

Yaş genç, rezerv iyi ve neden açıklanamayan infertilite veya hafif erkek faktörü ise bu basamak uygun olabilir. 38 yaş ve üzerinde ise aynı sayı otomatik kural değildir; zaman baskısı daha erken IVF konuşturabilir.

Riskler ve İptal Kriterleri

IUI’nin kendisi düşük riskli bir işlemdir. Hafif kramp veya lekelenme olabilir. Asıl dikkat edilmesi gereken nokta, ovulasyon ilaçlarıyla gelişen çoğul gebeliktir.

ASRM, 40 yaş altındaki kadınlarda non-ART tedavilerinde 2’den fazla ≥16 mm veya 3’ten fazla ≥14 mm folikül gelişirse siklus iptalinin düşünülmesini önerir. (B - güçlü kanıt) Aynı durumda, kliniğin önerdiği süre boyunca korunmasız ilişkiden kaçınılması da gündeme gelebilir. Karar yaşa, folikül sayısına ve kullanılan ilaca göre klinik tarafından verilir.

Ayrıca geniş bir gözlemsel çalışmada, 2’den fazla ≥14 mm folikülle IUI’ye devam edilmesinin tekil gebelik olasılığına çok az katkı sağlarken çoğul gebelik riskini belirgin artırdığı bildirilmiştir. Bu bulgu, ASRM’nin resmi iptal eşiğinden ayrı tutulmalıdır.

Doz veya iptal kararını siz vermezsiniz. Ultrason bulgusu ve ilaç planı hekiminizle birlikte yorumlanır.

Sıkça Sorulan Sorular

IUI ağrılı bir işlem mi?

Genellikle hayır. Muayene benzeri kısa bir işlemdir. Bazı kişilerde hafif kramp veya lekelenme olabilir.

Aşılama için tüplerin açık olması gerekir mi?

Evet. En az bir tüpün açık olması ve gebelik ihtimalini ciddi biçimde azaltacak belirgin bir tübal hastalık bulunmaması gerekir. ASRM, infertilite değerlendirmesinde tübal açıklığın HSG veya SHG ile araştırılmasını önerir. “Açık” olmak, tüpün normal işlev gördüğünü tek başına kanıtlamaz.

IUI sonrası yatmak gerekir mi?

Uzun yatak istirahati genellikle önerilmez. Kısa dinlenme sonrası günlük yaşama dönülebilir; özel bir “yatma protokolü” başarıyı artırdığına dair güçlü bir kanıt yoktur.

IUI başarısız olursa ne zaman IVF’ye geçilir?

Açıklanamayan infertilitede oral ilaçlarla 3–4 iyi planlanmış deneme sonrası sonuç alınamazsa gonadotropin-IUI yerine IVF değerlendirilir. Özellikle 38 yaş ve üzerinde karar yaş, rezerv, infertilite süresi ve önceki tedavilerle birlikte kişiselleştirilir.

Aşılama mı tüp bebek mi daha uygundur?

Bu karar yaşa, tüplerin durumuna, semen analizine (özellikle yıkama sonrası hareketli sperm), infertilite süresine ve yumurtalık rezervine göre verilir. IUI daha basit bir basamak olabilir; uygun olmayan hastada zaman kaybettirebilir.

İlgili rehberler

• Açıklanamayan infertilite
• Erkek infertilitesi
• IVF protokolleri
• Kaç yumurta gerekir?
• Tüp bebek süreci