Aşılama doğru hastada sade bir basamaktır. Yanlış hastada ise yalnızca zaman kaybettiren bir ara durak olabilir.
Aşağıda işlemin nasıl yapıldığını, kimlere uygun olduğunu, başarıyı neyin değiştirdiğini ve ne zaman tüp bebek konuşulması gerektiğini net bir sırayla bulacaksınız.
IUI Nasıl Yapılır?
IUI, intrauterine insemination yani rahim içi aşılamanın kısaltmasıdır. Laboratuvarda semen örneği hazırlanır; hareketli spermler ayrılır, seminal sıvı uzaklaştırılır. Ardından ince bir kateterle sperm rahim içine verilir.
İşlem genellikle birkaç dakika sürer. Anestezi gerekmez. Çoğu kişi aynı gün günlük yaşamına dönebilir.
Zamanlama asıl kritik noktadır. IUI, LH artışı veya hCG çatlatma iğnesine göre planlanır; folikül gelişimi ve yumurtlama takibi bu yüzden işlemin parçasıdır. ASRM, uyarılmış IUI döngülerinde tek IUI’nin hCG enjeksiyonundan sonraki 0–36 saat içinde yapılmasını önerir. (B - güçlü kanıt)
IUI Kimlere Uygundur?
IUI her kısırlık tablosunun ilk adımı değildir. En çok şu durumlarda konuşulur:
| Durum | IUI Neden Düşünülebilir? |
|---|---|
| Açıklanamayan infertilite | Oral ilaçla ovulasyon uyarımı + IUI ilk basamak olabilir |
| Hafif erkek faktörü | Karar, hazırlama sonrası toplam hareketli sperm sayısına ve örnek tutarlılığına göre verilir |
| Seçilmiş servikal / ejakülatuvar durumlar | Hazırlanmış spermin servikal bariyer aşılmadan rahim içine verilmesini sağlar |
| Ovulasyon bozukluğu | Temel tedavi ovulasyon indüksiyonudur; IUI her zaman zorunlu değildir |
Açıklanamayan infertilite: Hem ASRM hem ESHRE, ilaçla ovulasyon uyarımı + IUI’yi ilk basamak olarak görür. Yine de kanıt tabanı zayıftır. ESHRE 2023 rehberindeki önerilerin hiçbiri yüksek kaliteli kanıta dayanmaz. Cochrane derlemesine göre IUI’nin zamanlı ilişkiye veya beklemeye üstünlüğü çoğu karşılaştırmada belirsizdir. Doğal yolla gebelik olasılığı düşük hesaplanan çiftlerde ise uyarılı IUI’nin canlı doğumu muhtemelen artırdığı görülmüştür. (B - güçlü kanıt) Bu yüzden “seçilmiş çift” ifadesi burada süs değil, kararın kendisidir.
Ovulasyon bozukluğu: Temel tedavi ovulasyon indüksiyonudur. Semen normalse zamanlı ilişki çoğu zaman yeterlidir. IUI, ek bir endikasyon varsa veya önceki denemeler sonuçsuz kaldıysa gündeme gelir. Bu ayrım özellikle PCOS hastalarının gereksiz yere IUI’ye yönlendirilmemesi için önemlidir.
Hafif erkek faktörü: Karar yalnızca standart semen analizindeki sayıya bakılarak verilmez. Asıl ölçüt, hazırlama (yıkama) sonrası toplam hareketli sperm sayısı ve bu sayının tekrarlayan örneklerde tutarlı olup olmadığıdır. AUA/ASRM erkek infertilitesi rehberi, tekrarlayan ölçümlerde bu sayı düşük kalıyorsa IUI başarısının azalabileceğini ve IVF/ICSI’nin düşünülebileceğini belirtir. (D/E - çok zayıf kanıt) Rehber metni, hazırlama sonrası 5 milyonun altındaki hareketli spermde IUI şansının sınırlı olduğunu da not eder. Bu kesin bir sınır değildir; laboratuvar yöntemleri ve örnekler arası değişkenlik sonucu etkiler.
İyi aday seçimi, IUI’nin sonucunu en çok etkileyen adımdır.
IUI Kimlere Uygun Değildir?
Bazı tablolarda IUI baştan zayıf bir seçenektir:
- İki fallop tüpünün kapalı olması veya belirgin tübal hastalık — tübal açıklık, infertilite değerlendirmesinin temel parçalarından biridir
- Belirgin erkek faktörü; özellikle tekrarlayan ölçümlerde hazırlama sonrası hareketli sperm sayısı düşükse
- İleri kadın yaşı ve zamanın kritik olması
- Şiddetli endometriozis veya ileri pelvik yapışıklık (çoğu zaman zayıf bir seçenek)
- Birkaç kaliteli IUI denemesine rağmen sonuç alınamaması
Yaş: ASRM 2020 rehberi, 38 yaş ve üzerindeki kadınlarda doğrudan IVF’nin, önce uyarılı IUI denemeye göre daha yüksek gebelik oranı ve daha kısa gebelik süresiyle ilişkili olduğuna dair iyi kanıt bulunduğunu belirtir. Uzun infertilite süresi de erken IVF lehine bir etkendir.
AMH düşüklüğü tek başına “IUI yapılamaz” demek değildir. Karar; yaş, gerçek sperm durumu, infertilite süresi, beklenen aile büyüklüğü ve önceki tedavilerle birlikte verilir.
“Herkese hemen tüp bebek” veya “IUI her zaman yeter” gibi uç inanışlar için tüp bebek hakkında yanlış bilinenler rehberine bakabilirsiniz.
IUI Başarı Oranı Neye Bağlıdır?
Tek bir yüzde herkes için geçerli değildir. Yaş, infertilite nedeni, sperm kalitesi, tüplerin durumu, folikül sayısı ve kullanılan ilaçlar sonucu değiştirir. Sonuç “gebelik” mi “canlı doğum” mu diye sorulduğunda rakamlar da değişir.
Örnek bir veri: Çin’de tek merkezde açıklanamayan veya hafif erkek faktörü infertilitesi olan 8.583 çiftin 14.519 IUI siklusu geriye dönük incelendi. Siklus başına canlı doğum oranı doğal siklus IUI’de %6,2, klomifen-IUI’de %8,9, letrozol-IUI’de %9,4 bulundu. Üç siklus sonunda kümülatif canlı doğum oranı klomifenle %25,7, letrozolle %26,2, doğal siklusla %18,4 oldu. Çoğul gebelik ise klomifenle %4,6, letrozolle %1,3 idi. (C - orta/zayıf kanıt)
Bu oranlar kişisel başarı tahmini değildir. Tek merkezli ve geriye dönük bir çalışmadır; yaşa, tanıya ve protokole göre sonuçlar farklı olabilir.
Aşılama mı tüp bebek mi? En az bir tüpün açık olması ve belirgin tübal hastalık bulunmaması, yaşın genç olması ve sperm faktörünün hafif kalması halinde IUI düşünülebilir. İleri yaş, kapalı tüpler veya belirgin erkek faktöründe IVF/ICSI öne çıkar.
IUI Kaç Kez Denenmeli?
Açıklanamayan infertilitede oral ilaçlarla 3–4 iyi planlanmış IUI döngüsü genellikle makul bir ilk basamaktır. Sonuç alınamazsa gonadotropin-IUI ile devam etmek yerine IVF’ye geçiş önerilir. (B - güçlü kanıt) Cochrane derlemesi de klomifen-IUI’den sonuç alamamış kadınlarda IVF’nin, gonadotropin-IUI’ye göre canlı doğumu artırabileceğini bildirir; ancak bu veri tek bir çalışmaya ve düşük kaliteli kanıta dayanır.
Yaş genç, rezerv iyi ve neden açıklanamayan infertilite veya hafif erkek faktörü ise bu basamak uygun olabilir. 38 yaş ve üzerinde ise aynı sayı otomatik kural değildir; zaman baskısı daha erken IVF konuşturabilir.
Riskler ve İptal Kriterleri
IUI’nin kendisi düşük riskli bir işlemdir. Hafif kramp veya lekelenme olabilir; işleme bağlı enfeksiyon nadirdir. Asıl dikkat edilmesi gereken nokta, ovulasyon ilaçlarıyla gelişen çoğul gebeliktir. İkiz ve üçüz gebelikler hem anne hem bebek için erken doğum başta olmak üzere daha yüksek risk taşır. İğne ile verilen ilaçlarla (gonadotropin) yapılan döngülerde yumurtalıkların aşırı uyarılması (OHSS) da seyrek ama önemli bir risktir.
ASRM, 40 yaş altındaki kadınlarda tüp bebek dışı tedavilerde 2’den fazla ≥16 mm veya 3’ten fazla ≥14 mm folikül gelişirse siklus iptalinin düşünülmesini önerir. (C - orta/zayıf kanıt) Aynı durumda, kliniğin önerdiği süre boyunca korunmasız ilişkiden kaçınılması da gündeme gelebilir. Karar yaşa, folikül sayısına ve kullanılan ilaca göre klinik tarafından verilir.
Bu önerinin dayandığı verilerden biri, 24.649 kadının 50.473 uyarılı IUI siklusunu inceleyen geriye dönük bir çalışmadır. 38 yaş altında matür folikül sayısı 1’den 5’e çıktığında klinik gebelik %14,6’dan %21,9’a yükseldi. Bu artışın neredeyse tamamı çoğul gebelikten geldi: tekil gebelik yalnızca %14,1’den %16,4’e çıktı. (C - orta/zayıf kanıt)
Doz veya iptal kararını siz vermezsiniz. Ultrason bulgusu ve ilaç planı hekiminizle birlikte yorumlanır.
İşlemden sonra ateş, giderek artan karın ağrısı, belirgin karın şişliği veya nefes darlığı olursa beklemeden tedaviyi yürüten ekibe ya da acil servise başvurun.
Sıkça Sorulan Sorular
IUI ağrılı bir işlem mi?
Genellikle hayır. Muayene benzeri kısa bir işlemdir. Bazı kişilerde hafif kramp veya lekelenme olabilir.
Aşılama için tüplerin açık olması gerekir mi?
Evet. En az bir tüpün açık olması ve gebelik ihtimalini ciddi biçimde azaltacak belirgin bir tübal hastalık bulunmaması gerekir. ASRM, infertilite değerlendirmesinde tübal açıklığın HSG veya SHG ile araştırılmasını önerir. “Açık” olmak, tüpün normal işlev gördüğünü tek başına kanıtlamaz.
IUI sonrası yatmak gerekir mi?
Uzun yatak istirahati gerekmez. Dört randomize çalışmayı birleştiren bir meta-analiz, işlem sonrası yatmanın gebelik oranını artırdığını gösterememiştir. Kısa bir dinlenmenin ardından günlük yaşama dönülebilir.
IUI başarısız olursa ne zaman IVF’ye geçilir?
Açıklanamayan infertilitede oral ilaçlarla 3–4 iyi planlanmış deneme sonrası sonuç alınamazsa gonadotropin-IUI yerine IVF değerlendirilir. Özellikle 38 yaş ve üzerinde karar yaş, infertilite süresi, sperm durumu ve önceki tedavilerle birlikte kişiselleştirilir.
Aşılama mı tüp bebek mi daha uygundur?
Bu karar yaşa, tüplerin durumuna, hazırlama sonrası hareketli sperm sayısına, infertilite süresine ve yumurtalık rezervine göre verilir. IUI daha basit bir basamaktır; ama uygun olmayan hastada tüp bebeği yalnızca geciktirir.
İlgili rehberler
Bilimsel inceleme ayrıntıları
- Kaynakların son tarandığı tarih:
- 24 Eylül 2026
- İnceleme kapsamı:
- IUI endikasyonları, hazırlama sonrası toplam hareketli sperm sayısı ve erkek faktörü (AUA/ASRM), tübal değerlendirme, açıklanamayan infertilitede 3–4 oral OS-IUI (ASRM 2020, ESHRE 2023, Cochrane), 38 yaş ve üzerinde IVF'ye erken geçiş, hCG 0–36 saat zamanlama, canlı doğum ve çoğul gebelik oranları (Huang 2018), ASRM 2022 iptal eşikleri ve folikül sayısı verisi (Evans 2020). Doç. Dr. Senai Aksoy'un aşılamayı atlayıp IVF önerdiği durumlara ilişkin yanıtı ve tıbbi onayı 24 Eylül 2026 tarihinde kaydedildi. 27 Eylül 2026: makale düzeyi kanıt derecesi (B) ana öneriye göre eklendi; incelendi ve onaylandı.
- Bu güncellemede:
- 24 Eylül 2026 geniş audit güncellemesi: Satır içi kanıt etiketleri kaynakların gerçek kanıt düzeyine göre düzeltildi (uzman görüşü D/E, gözlemsel veriler C). Canlı doğum oranlarına popülasyon, karşılaştırma kolu, kümülatif sonuç ve çoğul gebelik farkı eklendi. ESHRE 2023 rehberi ve iki Cochrane derlemesi eklenerek kanıtın belirsizliği görünür kılındı. Risk bölümüne OHSS, enfeksiyon ve başvuru belirtileri eklendi. Doç. Dr. Senai Aksoy'un gerçek klinik yanıtı kaydedilerek 2026-09 şablonuna yükseltildi.
Kanıt durumu: B · Güçlü Sınırlı RKÇ veya iyi tasarlanmış kohort çalışmaları
science
Kaynaklar
11 referans
- 1
Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Evidence-based treatments for couples with unexplained infertility: a guideline. Fertility and Sterility 113(2):305–322 (2020)
Klinik rehber
- 2
ESHRE Guideline Group on Unexplained Infertility; Romualdi D, Ata B, Bhattacharya S, et al.. Evidence-based guideline: unexplained infertility. Human Reproduction 38(10):1881–1890 (2023)
Klinik rehber
- 3
Ayeleke RO, Asseler JD, Cohlen BJ, Veltman-Verhulst SM. Intra-uterine insemination for unexplained subfertility. Cochrane Database of Systematic Reviews 3:CD001838 (2020)
Sistematik derleme
- 4
Sunkara SK, Kamath MS, Pandian Z, Gibreel A, Bhattacharya S. In vitro fertilisation for unexplained subfertility. Cochrane Database of Systematic Reviews 9:CD003357 (2023)
Sistematik derleme
- 5
Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Multiple gestation associated with infertility therapy: a committee opinion. Fertility and Sterility 117(3):498–511 (2022)
Klinik rehber
- 6
Evans MB, Stentz NC, Richter KS, et al.. Mature follicle count and multiple gestation risk based on patient age in intrauterine insemination cycles with ovarian stimulation. Obstetrics and Gynecology 135(5):1005–1014 (2020)
Bilimsel yayın
- 7
Huang S, Wang R, Li R, Wang H, Qiao J, Mol BWJ. Ovarian stimulation in infertile women treated with the use of intrauterine insemination: a cohort study from China. Fertility and Sterility 109(5):872–878 (2018)
Bilimsel yayın
- 8
American Urological Association and American Society for Reproductive Medicine. Diagnosis and treatment of infertility in men: AUA/ASRM guideline (Part II). AUA/ASRM Guideline (2024)
Klinik rehber
- 9
Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Fertility evaluation of infertile women: a committee opinion. Fertility and Sterility (2021)
Klinik rehber
- 10
Cordary D, Braconier A, Guillet-May F, Morel O, Agopiantz M, Callec R. Immobilization versus immediate mobilization after intrauterine insemination: a systematic review and meta-analysis. Journal of Gynecology Obstetrics and Human Reproduction 46(10):747–751 (2017)
Sistematik derleme
- 11
Cohlen BJ, Bijkerk A, Van der Poel S, Ombelet W. IUI: review and systematic assessment of the evidence that supports global recommendations. Human Reproduction Update 24(3):300–319 (2018)
Sistematik derleme
