Tüp Bebek Öncesi Tarama Histeroskopisi, Kime Gerekli, Kime Değil?

Tüp bebek tedavisi öncesinde yapılan tarama histeroskopisi, ultrason ya da histerosalpingografide (HSG) herhangi bir sorun saptanmayan hastalarda rahim içinin doğrudan gözlemlenmesini amaçlar. Ancak güncel ESHRE kılavuzları ve güçlü bilimsel çalışmalar, ilk tüp bebek denemesi öncesinde rutin olarak histeroskopi yapılmasını önermemektedir.

Buna karşın, tekrarlayan implantasyon başarısızlığı (RIF) yaşayan hastalarda histeroskopi önemli bir tanı ve tedavi aracı olabilir; uygun seçilmiş olgularda gebelik şansını artırabildiği gösterilmiştir. Bu nedenle her hastaya aynı yaklaşımı uygulamak yerine, kişiye özel değerlendirme ve karar verme süreci esas olmalıdır.

📌 Bu Yazıda Ne Öğreneceksiniz?

1. Tarama Histeroskopisi Nedir ve Ne Zaman Yapılır?
2. İlk Tüp Bebek Denemesi Öncesinde Histeroskopi Gerekli Mi?
3. Tekrarlayan İmplantasyon Başarısızlığında (RIF) Histeroskopinin Rolü
4. Bilimsel Kanıtlar: ESHRE ve Cochrane Ne Diyor?
5. Histeroskopi İşlemi: Süreç, Ağrı ve İyileşme
6. Komplikasyonlar ve Güvenlik Profili
7. Histeroskopi Sonrası Tüp Bebek Tedavisine Ne Zaman Başlanır?
8. Sık Sorulan Sorular (SSS)

Tarama Histeroskopisi Nedir ve Ne Zaman Yapılır?

Tarama histeroskopisi, infertilite nedeniyle değerlendirilen hastalarda, vajinal ultrason ve/veya histerosalpingografi (HSG) ile herhangi bir belirgin patoloji tespit edilmemesine rağmen, endometrial kavite ve endoservikal kanalın doğrudan görüntülenmesine yönelik yapılan bir girişimdir.

Kliniğimde 30 yılı aşkın süredir, pek çok çiftin tüp bebek yolculuğunda histeroskopi ile ilgili sorularını yanıtlıyorum. En sık duyduğum soru ise şu oluyor: “Doktorum, tüp bebek öncesinde mutlaka histeroskopi yaptırmam gerekir mi?” Bu sorunun net bir “evet” ya da “hayır” cevabı yok; çünkü karar, her hastanın bireysel durumuna göre değişiyor.

Histeroskopi; ucunda kamera bulunan ince bir teleskop (histeroskop) yardımıyla vajinal yoldan rahim içine girilerek, rahim boşluğunun, rahim iç tabakasının (endometrium) ve tüplerin rahme açılan bölümlerinin doğrudan değerlendirilmesini sağlayan bir işlemdir. Temel olarak iki ana türü bulunur:

Ofis (Tanısal) Histeroskopi: Genellikle lokal anesteziyle, hatta bazı durumlarda anesteziye gerek duyulmadan muayenehane koşullarında yapılabilir. İnce çaplı histeroskop kullanılır ve amacı rahim içini ayrıntılı biçimde değerlendirmektir. İşlem süresi kısadır; çoğu hasta aynı gün günlük yaşamına rahatlıkla dönebilir.

Operatif (Cerrahi) Histeroskopi: Rahim içinde polip, submüköz miyom, yapışıklık (Asherman sendromu) ya da septum gibi bir sorun saptandığında uygulanır. Bu tür histeroskopi genellikle ameliyathane ortamında ve uygun anestezi altında yapılır; tanı koymanın yanı sıra, aynı seansta tedavi imkânı da sunar.

Özetle, histeroskopi her tüp bebek adayında rutin olarak yapılması gereken bir işlem değildir. Ancak öykü, muayene ve önceki tetkiklere göre gerektiğinde başvurulduğunda son derece değerli bilgiler sağlar. En doğru yaklaşım, her hastayı kendi koşulları içinde değerlendirerek kişiye özel bir karar vermektir.

Ne Zaman Yapılmalı?

İdeal zamanlama, adet kanamasının bitiminin hemen ardından (menstrüel siklusun 7-14. günleri), yani endometriumun ince olduğu dönemdir. Bu dönemde rahim içi detaylar çok daha net görülebilir. Böylece küçük polipler, minimal yapışıklıklar veya ince bir septum bile kolaylıkla fark edilir.

İlk Tüp Bebek Denemesi Öncesinde Histeroskopi Gerekli Mi?

Bu soru, üreme tıbbında yıllardır tartışılan bir konu. Peki güncel bilimsel veriler ne söylüyor?

ESHRE ve Cochrane’in Net Önerisi: Rutin Kullanım Önerilmez

2019 yılında yayımlanan kapsamlı bir Cochrane meta-analizi, tüp bebek tedavisi öncesi tarama histeroskopisinin canlı doğum oranını (LBR) artırıp artırmadığını araştırdı. Çalışma 2745 kadını kapsıyordu ve karışık bir hasta grubunu içeriyordu: ilk IVF denemeleri, seçilmemiş hastalar ve tekrarlayan implantasyon başarısızlığı (RIF) olan hastalar.

İlk değerlendirmelerde, histeroskopi uygulanan grupta canlı doğum oranında hafif bir artış olduğu görülse de (RR 1,26), bu etkinin büyük ölçüde tekrarlayan implantasyon başarısızlığı (RIF) olan hasta grubundan kaynaklandığı anlaşılıyordu.

Daha da önemlisi, yalnızca yüksek kaliteli randomize kontrollü çalışmaların (RCT) dâhil edildiği hassasiyet analizlerinde, histeroskopi yapılan ve yapılmayan gruplar arasında canlı doğum oranı açısından anlamlı bir fark saptanmadı (RR 0,99).

Bu bulgular, ilk tüp bebek denemesi öncesinde rutin histeroskopinin genel hasta popülasyonu için belirgin bir fayda sağlamadığını; buna karşılık, seçilmiş hasta gruplarında—özellikle RIF olgularında—kişiselleştirilmiş bir yaklaşımla değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

2023 yılında güncellenen ESHRE İyi Uygulama Önerileri, üç yüksek kaliteli çok merkezli RCT’nin sonuçlarına dayanarak şu net tavsiyede bulunuyor:

“Tarama histeroskopisi şu anda rutin klinik kullanım için önerilmemektedir.”

Peki Neden İlk Denemede Rutin Yapılmıyor?

Bunun arkasında birkaç temel gerekçe bulunuyor:

1. Normal ultrason çoğu zaman yeterlidir: Düzenli, 28 günlük adet döngüsü olan bir kadında; adet bitimini izleyen 10–14. günler arasında yapılan, deneyimli ellerde ve iyi bir cihazla gerçekleştirilen transvajinal ultrasonografide rahim içi net ve sorunsuz görünüyorsa, çoğu hastada ek bir histeroskopi değerlendirmesine ihtiyaç duyulmaz.

2. Maliyet–etkinlik açısından soru işaretleri vardır: Hollanda’da yapılan geniş kapsamlı bir çalışmada (Smit ve ark., 2016), ultrason bulguları normal olan kadınlarda, ilk tüp bebek denemesi öncesinde uygulanan tarama histeroskopisinin gebeliğe ulaşma süresini kısaltmadığı gösterilmiştir. Çalışmada başlangıçta maliyet-etkinlik analizi planlanmış olsa da, klinik fayda ortaya konamadığı için bu aşamaya geçilmemiştir.

3. Histeroskopi de sonuçta bir girişimdir: Her ne kadar sık ve güvenle uygulanan bir işlem olsa da histeroskopi invazivdir. Çalışmalar, hastaların yaklaşık %87’sinin işlem sırasında ağrı hissettiğini göstermektedir. Tıbbi olarak gerekli olmadığı durumlarda uygulanması, hem hasta konforu hem de sağlık kaynaklarının doğru kullanımı açısından tartışmalıdır.

Özetle; histeroskopi değerli bir tanı ve tedavi aracıdır, ancak doğru hastada ve doğru zamanda yapıldığında anlam kazanır. Rutin bir uygulama olmaktan ziyade, bireysel değerlendirme temelinde karar verilmesi en akılcı yaklaşımdır.

O Halde İlk Denemede Kim Düşünebilir?

Her kuralda olduğu gibi, bu yaklaşımın da istisnaları vardır. İlk tüp bebek denemesi planlanıyor olsa bile, aşağıdaki durumlarda histeroskopi yapılması akla yatkın ve faydalı olabilir:

• Ultrason veya HSG’de rahim içiyle ilgili şüpheli ancak net olmayan bulgular saptanması
• Anormal uterin kanama öyküsü bulunması (düzensiz adetler, ara kanamalar, beklenmeyen lekelenmeler)
• Daha önce rahim içine yönelik girişimler geçirilmiş olması (kürtaj, miyom ameliyatı, sezaryen gibi)
• Açıklanamayan infertilite tanısı ve uzun süredir gebe kalamama öyküsü
• Uterus anomalisi şüphesi (örneğin septum ya da bikornuat uterus)

Bu tür olgularda histeroskopi, yalnızca tanı koydurmakla kalmaz; aynı zamanda varsa sorunun aynı seansta tedavi edilmesine de olanak tanır. Dolayısıyla amaç, her hastaya rutin olarak aynı işlemi yapmak değil; doğru hastayı seçmek ve kişiselleştirilmiş bir tedavi planı oluşturmaktır.

Klinikte Uyguladığım Yaklaşım: İlk IVF denemesi öncesi rutin histeroskopi yapmıyorum. Ancak yukardaki risk faktörlerinden biri veya birkaçı varsa, hasta ile risk-fayda dengesini tartışıp, bireysel karar veriyoruz.

Tekrarlayan İmplantasyon Başarısızlığında (RIF) Histeroskopinin Rolü

İşte histeroskopinin gerçekten değer katabileceği hasta grubu burası.

RIF Nedir?

ESHRE’nin 2023 RIF Önerileri’ne göre, tekrarlayan implantasyon başarısızlığı, kaliteli embriyoların birkaç kez transferine rağmen gebelik oluşmaması durumudur. Tam tanımı tartışmalı olsa da genelde 2 veya daha fazla başarısız transfer sonrası RIF olarak değerlendiriliyor.

RIF Hastalarında Histeroskopi: Kanıtlar

Birçok çalışma, RIF hastalarında histeroskopinin faydalı olabileceğini gösteriyor:

**Cao ve ark.:** RIF olan hastalarda histeroskopi yapılan grup ile yapılmayan grup karşılaştırıldığında, histeroskopi yapılan grupta canlı doğum oranı anlamlı derecede yüksekti (RR 1.29).

2019 Kapsamlı Sistematik İnceleme (Wang ve ark.): 3932 RIF hastasını kapsayan analiz, histeroskopi grubunda klinik gebelik oranının %64 daha yüksek olduğunu gösterdi (OR 1.64). İmplantasyon oranı da %22 daha yüksekti.

2024 Retrospektif Çalışma (Frontiers in Medicine): İlk tüp bebek denemesi de dahil olmak üzere histeroskopi yapılan grupta klinik gebelik olasılığı 1.51 kat daha yüksek bulundu.

Peki RIF Hastalarında Neden Faydalı?

RIF yaşayan hastalara baktığımızda, önemli bir bölümünde (%26–50) ultrason ya da HSG ile fark edilemeyen rahim içi sorunlar saptanabildiğini görüyoruz. İşte histeroskopinin bu hasta grubunda neden özel bir yere sahip olduğunun temel sebepleri:

• Küçük endometrial polipler: Poliplerin embriyonun tutunmasını zorlaştırıcı etkisi yalnızca boyutlarına bağlı değildir. Bulundukları bölgede yarattıkları lokal inflamasyon da implantasyonu olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle küçük olsalar bile histeroskopi sırasında tespit edilip çıkarılmaları gebelik şansını artırabilir.

• İnce rahim içi yapışıklıklar (Asherman sendromu): Daha önce geçirilmiş kürtajlar, enfeksiyonlar ya da miyom ameliyatları sonrası gelişebilir. Ultrasonla çoğu zaman gözden kaçarlar; ancak histeroskopi ile doğrudan görülüp aynı seansta açılabilirler.

• Septum (rahim içi perde): Rahmin anne karnındaki gelişimi sırasında iki parçanın tam birleşememesi sonucu oluşur. Erken gebelik kayıpları ve tekrarlayan implantasyon başarısızlığıyla ilişkilidir. Histeroskopik olarak düzeltilmesi, gebelik sonuçlarını belirgin biçimde iyileştirebilir.

• Kronik endometrit: Histeroskopi sırasında rahim iç yüzeyinde görülen “çilek/strawberry” benzeri görünüm tanı açısından yol gösterici olabilir. Ardından yapılacak uygun antibiyotik tedavisiyle endometriumun alıcılığı yeniden kazanılabilir.

Bu noktada histeroskopinin en büyük avantajı ortaya çıkıyor: Sadece tanı koymakla yetinmiyor, çoğu zaman aynı seansta tedavi imkânı da sunuyor. Tam da bu yüzden, RIF hastalarında histeroskopi standart bir konfeksiyon değil; adeta “haute couture”, yani kişiye özel, incelikli ve hedefe yönelik bir yaklaşım olarak değerlendirilmeli.

ESHRE’nin RIF İçin Önerisi

“Tarama histeroskopisi, tekrarlayan implantasyon başarısızlığı olan hastalarda düşünülebilir.”

Klinikte benimsediğim yaklaşım da bu yönde. İki ya da daha fazla başarısız embriyo transferi yapılmışsa; transfer edilen embriyoların kalitesi iyi olarak değerlendiriliyorsa ve yapılan incelemelere rağmen başka belirgin bir neden saptanamıyorsa, bu aşamada rahim içini histeroskopi ile doğrudan değerlendirmeyi tercih ediyorum.

Pratikte şunu sık görüyoruz: Ultrason ve HSG’nin normal raporlandığı birçok hastada, histeroskopi sırasında küçük bir endometrial polip, minimal bir yapışıklık ya da kronik endometriti düşündüren bulgular ortaya çıkabiliyor. Bunlar tek başına “büyük” sorunlar gibi görünmese de, implantasyon gibi hassas bir süreçte belirleyici olabiliyor.

Bu nedenle RIF olgularında histeroskopi, “herkese yapılan rutin bir test” değil; doğru zamanda, doğru hastada devreye giren hedefli bir araç olarak değerlendirilmeli. Çoğu zaman küçük bir müdahale, sonraki denemelerin kaderini değiştirebiliyor.

Bilimsel Kanıtlar: ESHRE ve Cochrane Ne Diyor?

Bilimsel literatürde 2016-2024 arasında çelişkili sonuçlar olması, konunun karmaşıklığını gösteriyor. Ancak anahtar noktalar şunlar:

Karşılaştırmalı Tablo: İlk IVF vs RIF Hastalarında Histeroskopi Etkisi

Neden Bu Farklılık?

Bu sonuçları anlamlı kılan birkaç temel nokta var:

1. Hasta seçimi: RIF hastalarında, altta yatan ve standart görüntüleme yöntemleriyle saptanamayan rahim içi patoloji olasılığı belirgin olarak daha yüksektir. Bu da histeroskopinin bu grupta neden daha fazla fayda sağlayabildiğini açıklar.

2. Endometrial injury (scratch) etkisi: Tanısal histeroskopi sırasında rahim iç yüzeyinde oluşan minimal “çizik” etkisinin, sonraki siklusta implantasyonu kolaylaştırabileceği düşünülmektedir. Bu etkinin özellikle RIF hastalarında daha belirgin olabileceğine dair veriler mevcuttur.

3. Çalışmalar arası heterojenite: Meta-analizlerde bildirilen yüksek I² değerleri, çalışmalar arasında ciddi farklılıklar olduğunu gösterir. Hasta seçimi, histeroskopi zamanı ve kullanılan yöntemler arasındaki bu çeşitlilik, sonuçların net yorumlanmasını güçleştirmektedir.

Klinik mesaj net: Mevcut bilimsel veriler kusursuz olmasa da genel eğilim açıktır: İlk IVF denemesi öncesinde rutin histeroskopi gerekli değildir. Buna karşılık, tekrarlayan implantasyon başarısızlığı (RIF) olan hastalarda, doğru seçilmiş olgularda histeroskopi değerli ve anlamlı bir araç olabilir.

Özetle, konu “herkese aynı yaklaşım” değil; doğru hastaya, doğru zamanda, kişiselleştirilmiş karar vermektir.

Histeroskopi İşlemi: Süreç, Ağrı ve İyileşme

Hastalarım sıklıkla histeroskopi işlemi hakkında endişeli sorular soruyor. İşte gerçekçi bir resim:

İşlem Öncesi Hazırlık

• Anestezi: Ofis (tanısal) histeroskopi çoğu hastada lokal anestezi ya da hafif sedasyon ile rahatlıkla yapılabilir. Buna karşılık, polip çıkarılması veya yapışıklık açılması gibi girişimlerin planlandığı operatif histeroskopilerde genellikle spinal ya da genel anestezi tercih edilir.

• Açlık durumu: Eğer genel anestezi uygulanacaksa, işlemden en az 6 saat önce yeme–içmenin kesilmesi gerekir. Ofis histeroskopilerde ise çoğu zaman açlık şartı aranmaz.

• Enfeksiyon taraması: İşlem öncesinde güvenliğin sağlanması için idrar yolu enfeksiyonu ve vajinal enfeksiyon açısından değerlendirme yapılır. Aktif bir enfeksiyon saptanırsa, histeroskopi genellikle tedavi tamamlandıktan sonra planlanır.

Bu hazırlıklar sayesinde işlem hem daha konforlu hem de daha güvenli şekilde gerçekleştirilebilir.

İşlem Süresi

• Tanısal (ofis) histeroskopi: Genellikle 5–15 dakika sürer. İşlem kısa olduğu için hastaların büyük çoğunluğu aynı gün normal hayatına dönebilir.

• Operatif histeroskopi (polip veya miyom çıkarılması): Yapılan girişimin kapsamına bağlı olarak ortalama 20–45 dakika sürer. Anestezi türüne göre işlem sonrası kısa bir gözlem süresi gerekebilir.

Özetle, histeroskopi çoğu zaman kısa süren, iyi tolere edilen ve doğru hastada önemli fayda sağlayan bir işlemdir.

Ağrı ve Rahatsızlık

Hastalarımdan aldığım geri bildirimler ve mevcut literatür birlikte değerlendirildiğinde, histeroskopi sırasında ağrı algısının kişiden kişiye değişmekle birlikte belirli bir çerçevesi olduğu görülüyor.

VAS (Vizüel Analog Skala) ağrı skoru: 0–10 ölçeğinde ortalama 4,69 ± 2,89 olarak bildirilmektedir. Bu değer, genel olarak orta şiddette ağrı kategorisine karşılık gelir. Dikkat çekici bir nokta ise, hastaların yaklaşık %87’sinin işlem sırasında az ya da çok ağrı hissettiğini ifade etmesidir.

Ağrıyı etkileyen başlıca faktörler:

• Histeroskopun çapı: İnce çaplı histeroskoplar genellikle daha iyi tolere edilir ve daha az ağrıya yol açar.
• Operatör deneyimi: Deneyimli ellerde işlem süresi kısalır, manipülasyon azalır ve hasta konforu belirgin şekilde artar.
• Distansiyon medyumu: Rahim boşluğunun genişletilmesinde kullanılan CO₂ ya da sıvı ortam, ağrı algısını etkileyebilir.
• Hastanın anksiyete düzeyi: İşlem öncesi kaygı arttıkça, ağrı algısının da yükseldiği iyi bilinen bir gerçektir.

Ağrı yönetimi: Basit ama etkili önlemlerle hasta konforu ciddi biçimde artırılabilir. İşlem öncesinde parasetamol/kodein kombinasyonu, işlem sırasında lokal anestezi, ortamın sakinleştirilmesi ve hatta rahatlatıcı müzik gibi destekleyici yaklaşımlar ağrıyı azaltmada faydalı olabilir.

Sonuç olarak, histeroskopi çoğu hasta için tolere edilebilir bir işlemdir; ancak ağrıyı ciddiye alan, önleyici ve bireyselleştirilmiş bir yaklaşım, hem hasta memnuniyetini hem de işlemin başarısını artırır.

İşlem Sonrası İyileşme

• Kanama: Tanısal (ofis) histeroskopi sonrasında birkaç gün sürebilen, damlama tarzında hafif kanama normal kabul edilir. Operatif histeroskopi sonrası—özellikle geniş polip veya miyom çıkarılmışsa—adet benzeri bir kanama görülebilir. Bu durum çoğu zaman kendiliğinden azalır.

• Ağrı: İlk 24–48 saat içinde hafif, adet sancısına benzer kramp tarzı ağrılar olabilir. Genellikle basit ağrı kesicilerle rahatlıkla kontrol altına alınır.

• Günlük aktiviteye dönüş: Ofis histeroskopi sonrası hastaların büyük kısmı aynı gün normal yaşamına dönebilir. Operatif histeroskopilerden sonra ise çoğunlukla 1–2 gün içinde günlük aktivitelere dönüş mümkündür.

• Tam iyileşme: Rahim ve rahim ağzının tamamen toparlanması genellikle yaklaşık 1 ay içinde gerçekleşir. Bu sürenin sonunda rahim içi ortam gebelik açısından yeniden optimal hâle gelir.

Klinik deneyimim: Hastalarımın çoğu işlem sonrasında şu cümleyi kuruyor: “Düşündüğümden çok daha kolaydı.” Gerçekten de, iyi bir ön bilgilendirme, doğru hasta seçimi ve etkili ağrı yönetimi ile histeroskopiye bağlı rahatsızlıklar büyük ölçüde minimal düzeyde tutulabiliyor. Bu da hem hasta memnuniyetini hem de sürece olan güveni belirgin şekilde artırıyor.

Komplikasyonlar ve Güvenlik Profili

Histeroskopi genel olarak güvenli bir işlemdir, ancak hiçbir tıbbi girişim %100 risksiz değildir.

ESHRE Verilerine Göre Komplikasyon Oranları

Cochrane derlemesine dâhil edilen 4 randomize kontrollü çalışmada (RCT) histeroskopiye bağlı komplikasyonlar özellikle incelenmiştir. Bulgular genel olarak işlemin güvenli bir profile sahip olduğunu göstermektedir:

• Üç çalışmada herhangi bir komplikasyon bildirilmemiştir.
• Bir çalışmada ise yalnızca tek bir endometrit vakası rapor edilmiştir.
• Toplamda genel komplikasyon oranı son derece düşüktür. Her ne kadar hesaplanan olasılık oranı (OR 7,47) dikkat çekici görünse de, güven aralığının çok geniş olması ve kanıt kalitesinin çok düşük olarak değerlendirilmesi nedeniyle bu sonucun klinik açıdan güçlü bir anlamı yoktur.

Özetle, mevcut veriler histeroskopinin —özellikle tanısal amaçla yapıldığında— komplikasyon riskinin oldukça düşük olduğunu düşündürmektedir. Ancak kanıt kalitesinin sınırlı olması, sonuçların temkinli yorumlanmasını ve yine hasta bazlı karar verilmesini gerekli kılar.

Olası Komplikasyonlar

Çok nadir görülen komplikasyonlar:

• Rahim perforasyonu (rahmin delinmesi)
• Ciddi kanama
• Özellikle büyük miyomların çıkarılmasından sonra rahim içi yapışıklık gelişimi
• Enfeksiyon (endometrit)
• Anesteziye bağlı komplikasyonlar

Yetkin ellerde: Deneyimli bir histeroskopist tarafından yapıldığında, histeroskopiye bağlı komplikasyon riski neredeyse yok denecek kadar düşüktür. Nadir de olsa bir komplikasyon geliştiğinde, çoğu zaman erken fark edilir ve tanı ile tedavisi görece kolaydır.

Bu nedenle asıl belirleyici olan, işlemin doğru endikasyonla, uygun koşullarda ve deneyimli ekipler tarafından gerçekleştirilmesidir. Bu üçlü sağlandığında, histeroskopi hem güvenli hem de son derece faydalı bir girişimdir.

Kontraendikasyonlar (Histeroskopi Yapılmaması Gereken Durumlar)

• Aktif pelvik enfeksiyon: Enfeksiyon varlığında işlem ertelenmeli, öncelikle uygun tedavi tamamlanmalıdır.
• Gebelik: Histeroskopi gebelikte kontrendikedir.
• Ağır servikal stenoz (rahim ağzı darlığı): İşlemi teknik olarak zorlaştırır ve komplikasyon riskini artırır.
• Son dönem malignite: Bu hastalarda tanı ve tedavi yaklaşımı farklıdır; histeroskopi genellikle uygun değildir.

Klinikte uyguladığım güvenlik yaklaşımı: Her hasta için işlem öncesinde detaylı jinekolojik değerlendirme, enfeksiyon taraması, işlemin tam steril koşullarda yapılması ve sonrasında yakın klinik takip temel prensiplerimdir. Bu adımlar, hem komplikasyon riskini en aza indirir hem de hastanın süreci güvenle ve rahatlıkla geçirmesini sağlar.

Histeroskopi Sonrası Tüp Bebek Tedavisine Ne Zaman Başlanır?

Bu sorunun cevabı, yapılan işlemin tipine bağlı:

Tanısal Histeroskopi Sonrası

Eğer işlem sırasında yalnızca tanısal amaçlı rahim içi değerlendirme yapılmışsa ve polip çıkarılması, yapışıklık açılması gibi herhangi bir cerrahi müdahale uygulanmamışsa, tüp bebek tedavisine geçiş oldukça esnektir:

• İlk adet sonrası: Çoğu hastada, histeroskopi sonrası görülen ilk adetle birlikte tüp bebek tedavisine güvenle başlanabilir. Rahim içi bu süre içinde kendini toparlamış olur.

• Hatta aynı siklusta: Bazı çalışmalarda, tanısal histeroskopi sonrası aynı siklusta başlanan tüp bebek tedavilerinde, endometriumda oluşan hafif “injury/scratch” etkisinin implantasyonu kolaylaştırabileceği ve başarı oranlarını artırabileceği gösterilmiştir.

Kısacası, cerrahi müdahale yapılmamış tanısal histeroskopiler, tedavi takvimini geciktirmek zorunda değildir. Uygun hastada ve doğru planlamayla, beklemeden yola devam etmek çoğu zaman mümkündür.

Operatif Histeroskopi Sonrası (Polip/Miyom Çıkarımı)

Operatif histeroskopi sonrası tüp bebek tedavisine geçiş süresi, yapılan girişimin kapsamına ve derinliğine göre değişir:

• Küçük polip çıkarımı: Genellikle 1 ay beklemek yeterlidir. İlk adetin görülmesinden sonra tüp bebek tedavisine başlanabilir.

• Geniş tabanlı miyom ameliyatı: Rahim iç duvarı daha fazla etkilendiği için 2–3 ay bekleme önerilir. Bu süre, dokunun sağlıklı şekilde onarılması açısından önemlidir.

• Septum ameliyatı veya rahim içi yapışıklık tedavisi: Çoğu zaman 2–3 aylık bekleme süresi gerekir. Bazı hastalarda, endometriumun düzgün iyileşmesini desteklemek ve yeni yapışıklık oluşumunu azaltmak amacıyla östrojen içeren hormon tedavileri de eklenebilir.

Peki neden beklemek gerekir?

1. Endometriumun iyileşmesi ve yenilenmesi için yeterli zaman tanımak
2. Yeni yapışıklık oluşumunu önlemek amacıyla hormonal destekten faydalanmak
3. Rahim boşluğunun normal anatomisine tam olarak dönmesini beklemek

Bu bekleme süreleri, tedaviyi geciktirmek için değil; aksine sonraki tüp bebek denemesinin daha sağlıklı ve başarılı olması için planlanır. Doğru zamanlama, çoğu zaman küçük ama kritik bir fark yaratır.

İkinci Bakış (Second-Look) Histeroskopi

Geniş cerrahi girişimler sonrasında—özellikle septum rezeksiyonu ve rahim içi yapışıklık (Asherman) tedavileri sonrası—2–3 ay sonra kontrol histeroskopisi yapılması yerinde bir yaklaşım olabilir. Bu kontrol, rahim içinin tam olarak iyileştiğini, anatomik yapının düzeldiğini ve yeni yapışıklık oluşmadığını doğrulamak açısından önem taşır. Gerekirse, sonraki tedavi adımlarına geçmeden önce son bir düzeltme şansı da sunar.

Klinikte uyguladığım yaklaşım ise şöyle:

• Basit tanısal histeroskopi sonrasında genellikle 1 siklus beklemeyi tercih ediyorum.
• Operatif histeroskopi sonrasında ise yapılan işlemin kapsamına göre 1–3 ay arasında, hastaya özel bir planlama yapıyorum.

Özetle, amaç “beklemek” değil; rahme doğru zamanda, en sağlıklı koşullarda gebelik şansı verecek bir ortam hazırlamak. Kişiselleştirilmiş zamanlama, çoğu zaman tedavinin sonucunu belirleyen en kritik ayrıntılardan biri oluyor.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

1. Tüp bebek öncesi histeroskopi yaptırmak mutlaka gerekli mi?

Kısa ve net cevap: Hayır.

İlk tüp bebek denemesi öncesinde; ultrason ve HSG bulguları normalse, rutin olarak histeroskopi yapılması gerekli değildir. Mevcut bilimsel veriler ve kılavuzlar bu yaklaşımı desteklemektedir.

Ancak şu durumlarda histeroskopi akla gelmeli ve değerlendirilmelidir:

• Tekrarlayan implantasyon başarısızlığı (RIF)
• Anormal uterin kanama öyküsü (düzensiz adet, ara kanamalar)
• Ultrason veya HSG’de şüpheli ancak netleşmeyen bulgular

Özetle, histeroskopi her hasta için standart bir adım değil; doğru endikasyonla, doğru hastada uygulandığında anlamlı fayda sağlayan, kişiselleştirilmiş bir değerlendirme aracıdır.

2. Histeroskopi tüp bebek başarısını gerçekten artırır mı?

Kısa cevap: Duruma göre değişir.

İlk IVF denemelerinde, yüksek kaliteli çalışmalara bakıldığında rutin histeroskopinin gebelik oranlarını anlamlı biçimde artırdığı gösterilememiştir. Bu nedenle normal ultrason ve HSG bulguları olan hastalarda, ilk deneme öncesi herkes için standart bir uygulama olarak önerilmez.

Buna karşılık tekrarlayan implantasyon başarısızlığı (RIF) yaşayan hastalarda tablo değişir. Bu grupta, ultrasonla saptanamayan rahim içi anomaliler daha sık görülür. Histeroskopi ile:

• Endometrial polipler
• Rahim içi yapışıklıklar
• Septum (rahim içi perde)

gibi patolojiler tespit edilip aynı seansta tedavi edildiğinde, gebelik şansının artabildiğine dair güçlü klinik gözlemler ve destekleyici veriler mevcuttur.

Özetle, histeroskopinin başarısı “herkese yapıldığında” değil; doğru hasta grubunda, doğru endikasyonla uygulandığında ortaya çıkar. Bu nedenle karar mutlaka kişiye özel verilmelidir.

3. Histeroskopi ağrılı bir işlem mi?

Kısa cevap: Orta düzeyde.

Histeroskopi sırasında hissedilen ağrı, çoğu hastada orta şiddet olarak tanımlanır. Vizüel Analog Skala’ya (VAS) göre ortalama ağrı skoru yaklaşık 4,7/10’dur. Evet, hastaların yaklaşık %87’si işlem sırasında bir miktar ağrı hisseder, ancak büyük çoğunluğu bunu “dayanılabilir” olarak tarif eder.

Ağrının şiddeti; kullanılan histeroskopun inceliğine, işlemi yapan hekimin deneyimine, uygulanan anesteziye ve hastanın kaygı düzeyine bağlı olarak değişebilir. Uygun anestezi, işlem öncesi basit ağrı kesiciler ve iyi bir bilgilendirme ile bu rahatsızlık belirgin şekilde azaltılabilir.

Ayrıca işlem süreleri de genellikle kısadır:

• Tanısal (ofis) histeroskopi: 5–15 dakika
• Operatif histeroskopi: 20–45 dakika

Bu nedenle, doğru koşullarda ve deneyimli ellerde yapıldığında histeroskopi, çoğu hasta için korkulduğu kadar zor olmayan, tolere edilebilir bir işlemdir.

4. Histeroskopi sonrası ne zaman tüp bebek tedavisine başlanır?

Özetle tüp bebek tedavisine başlama zamanı, yapılan histeroskopinin türüne göre değişir:

• Tanısal histeroskopi sonrası: Sadece rahim içi değerlendirme yapıldıysa ve cerrahi bir işlem uygulanmadıysa, çoğu hastada ilk adet sonrasında tüp bebek tedavisine başlanabilir. Uygun olgularda, bazı merkezlerde aynı siklusta başlamak da mümkün olabilir.

• Operatif histeroskopi sonrası: Yapılan girişimin kapsamı belirleyicidir.

  • Küçük polip çıkarımı sonrası genellikle 1 ay beklemek yeterlidir.
  • Geniş tabanlı miyom, septum cerrahisi veya yaygın yapışıklık tedavisi sonrası ise 2–3 aylık bekleme süresi önerilir.

Sonuç olarak, bu süreler katı kurallar değildir. En doğru zamanlama; yapılan işlemin türü, rahim içinin durumu ve hastanın genel tedavi planı göz önünde bulundurularak hekiminizle birlikte, bireysel olarak belirlenmelidir.

5. İlk tüp bebek denemesinde ultrason normal ise yine de histeroskopi gerekir mi?

Kısa cevap: Genelde hayır.

Adet bitimini izleyen 10–14. günler arasında yapılan, kaliteli bir transvajinal ultrasonda rahim içi net ve sorunsuz (“tertemiz”) görünüyorsa, ek olarak rutin histeroskopi yapılmasının kanıtlanmış bir faydası yoktur.

Ancak bazı durumlarda konu yeniden değerlendirmeye açık hâle gelir. Özellikle:

• Daha önce kürtaj veya rahim içi cerrahi öyküsü varsa
• Anormal uterin kanama (düzensiz adet, ara kanama) bulunuyorsa
• Açıklanamayan infertilite söz konusuysa

bu hastalarda histeroskopi tartışılabilir ve seçilmiş olgularda anlamlı olabilir.

Özetle; normal zamanda yapılmış, güvenilir bir ultrason çoğu hasta için yeterlidir. Histeroskopi ise rutin bir adım değil, risk faktörleri varlığında devreye giren tamamlayıcı bir yöntem olarak düşünülmelidir.

6. Tekrarlayan tüp bebek başarısızlığında histeroskopi her zaman yapılmalı mı?

Kısa cevap: Çoğunlukla evet, ama her zaman değil.

ESHRE rehberleri de bu noktaya özellikle vurgu yapıyor: tekrarlayan implantasyon başarısızlığı (RIF) yaşayan hastalarda histeroskopi değerli bir tanı ve tedavi aracı olabilir. Klinik pratikte, iki veya daha fazla başarısız embriyo transferi varsa; transfer edilen embriyolar iyi kalitedeyse ve yapılan değerlendirmelerde başka belirgin bir neden bulunamıyorsa, rahim içinin histeroskopi ile doğrudan değerlendirilmesi genellikle mantıklı bir sonraki adımdır.

Ancak bu, her RIF hastasında otomatik olarak yapılması gereken bir işlem anlamına gelmez. Eğer:

• Embriyo kalitesi belirgin şekilde düşükse,
• Genetik, hormonal, trombofilik ya da erkek faktörüne ait net sorunlar varsa,

öncelik çoğu zaman bu problemlerin düzeltilmesine verilmelidir. Aksi halde histeroskopi yapmak, asıl sorunu çözmeden sadece süreci uzatabilir.

Özetle; RIF’de histeroskopi çoğu zaman doğru bir hamledir, ancak tek başına sihirli bir çözüm değildir. En iyi sonuçlar, embriyo kalitesi, endometrium ve genel infertilite faktörlerinin birlikte, dengeli ve kişiye özel değerlendirilmesiyle elde edilir.

7. Histeroskopi riskleri nelerdir?

Kısa cevap: Çok düşük risklidir.

Histeroskopi, özellikle tanısal amaçla yapıldığında son derece güvenli bir işlemdir. Ciddi komplikasyon oranı %1’in altındadır. Bildirilen nadir riskler şunlardır:

• Rahim perforasyonu (delinme)
• Anlamlı kanama
• Enfeksiyon (endometrit)
• Rahim içi yapışıklık gelişimi (çoğunlukla geniş cerrahiler sonrası)

Ancak bu riskler, deneyimli ve yetkin ellerde neredeyse teorik düzeyde kalır.

ESHRE verilerinin de dayandığı Cochrane incelemesinde yer alan 4 randomize kontrollü çalışmanın 3’ünde hiçbir komplikasyon bildirilmemiştir. Sadece bir çalışmada tek bir enfeksiyon vakası rapor edilmiştir. Bu da histeroskopinin, uygun hasta seçimi ve doğru koşullarda uygulandığında son derece düşük riskli bir girişim olduğunu göstermektedir.

Özetle: Histeroskopi korkulacak bir işlem değildir. Doğru endikasyonla, deneyimli bir ekip tarafından yapıldığında, faydası riskinin çok önünde olan güvenli bir yöntemdir.

8. Histeroskopi yerine hangi alternatif tetkikler yapılabilir?

Histeroskopiye alternatif yöntemler elbette vardır ve uygun hastada işe yarayabilirler:

• 3D transvajinal ultrason: Non-invazivdir ve özellikle uterus anomalilerini (septum, bikornuat uterus gibi) göstermede oldukça başarılıdır.

• Histerosalpingografi (HSG): Tüplerin açıklığı hakkında bilgi verirken, aynı zamanda rahim boşluğunun genel şekli konusunda da fikir sağlar.

• Salin infüzyon sonografi (SIS): Rahim içine serum fizyolojik verilerek yapılan ultrason yöntemidir. Özellikle endometrial poliplerin saptanmasında duyarlılığı artar.

Ancak önemli bir fark var: Bu yöntemlerin tamamı tanı koymaya yöneliktir. Histeroskopiyi özel kılan ise, rahim içini doğrudan görerek değerlendirme imkânı sunmasının yanı sıra, saptanan sorunu aynı seansta tedavi edebilmesidir. Yani klasik deyimiyle “see and treat” yaklaşımı sağlar.

Bu nedenle alternatif yöntemler tarama ve ön değerlendirme için değerli olsa da, kesin tanı ve eş zamanlı tedavi gerektiğinde histeroskopi hâlâ altın standart olma özelliğini korur.

9. Histeroskopi tüp bebek canlı doğum oranını ne kadar artırır?

Özet tablo oldukça net:

• İlk IVF denemelerinde: Yüksek kaliteli randomize kontrollü çalışmalarda, histeroskopinin canlı doğum veya gebelik oranlarında anlamlı bir artış sağladığı gösterilememiştir (RR 0,99). Yani rutin olarak yapılmasının, bu hasta grubunda ölçülebilir bir faydası yoktur.

• RIF hastalarında: Meta-analizlerde, histeroskopi yapılan grupta yaklaşık %29’luk potansiyel bir artış bildirilmiştir (RR 1,29). Ancak bu sonucun kanıt kalitesi orta–düşük düzeydedir ve çalışmalar arasında belirgin heterojenite bulunmaktadır. Bu nedenle sonuçlar temkinli yorumlanmalıdır.

Klinik açıdan önemli nokta şudur: Bu olası fayda, her RIF hastasında otomatik olarak ortaya çıkmaz. Rahim içi bir patoloji saptanıp düzeltilmişse (polip, yapışıklık, septum gibi), başarı artışı daha tutarlı ve anlamlı hâle gelmektedir.

Sonuç: İlk IVF denemelerinde histeroskopi rutine girmemelidir. RIF hastalarında ise, özellikle rahim içi anomali şüphesi varsa, doğru hasta seçimiyle uygulandığında gerçek bir katkı sağlayabilir. Yani kazanç, işlemin kendisinden çok doğru endikasyonla yapılmasından gelir.

10. Normal ultrason varsa RIF durumunda yine de histeroskopi faydalı mı?

Kısa cevap: Evet, olabilir.

Çalışmalar şunu net biçimde gösteriyor: Ultrasonu normal raporlanan RIF hastalarının yaklaşık %26–50’sinde, histeroskopi sırasında daha önce fark edilemeyen rahim içi sorunlar saptanabiliyor. Bunlar çoğu zaman “büyük” lezyonlar değil; ama implantasyon açısından kritik olabilen ayrıntılar:

• Küçük endometrial polipler
• Minimal rahim içi yapışıklıklar
• Kronik endometrit bulguları

Bu tür patolojiler ultrason veya HSG ile kolayca gözden kaçabiliyor. Oysa histeroskopiyle doğrudan görülüp, çoğu zaman aynı seansta tedavi edilebiliyorlar. Klinik deneyim ve literatür birlikte değerlendirildiğinde, bu lezyonların düzeltilmesinin gebelik şansını artırabildiği görülüyor.

Özetle: Ultrasonun “normal” olması, özellikle RIF hastalarında, rahim içinin gerçekten sorunsuz olduğu anlamına her zaman gelmiyor. Bu yüzden histeroskopi bu hasta grubunda rutin değil ama yüksek katma değerli, hedefli bir araç olarak önem kazanıyor.

Sonuç: Kişiselleştirilmiş Yaklaşım Şart

30 yılı aşkın süredir tüp bebek yolculuğunda binlerce çiftle yan yana yürüdüm. Bana en çok şunu öğretti: Tek bir reçete herkes için geçerli değil. Histeroskopi konusu da tam olarak böyle.

Bilimsel veriler oldukça açık: İlk tüp bebek denemesinde, adet sonrası uygun günlerde yapılmış iyi bir ultrasonda rahim içi normal görünüyorsa, rutin histeroskopinin anlamlı bir faydası gösterilememiştir. Buna karşın tekrarlayan başarısızlık yaşayan hastalarda, rahim içinde ultrasonla kaçabilen küçük sorunlar (polip, minimal yapışıklık, endometrit bulguları gibi) daha sık bulunabildiği için, histeroskopi değerli bir “hedefli kontrol” hâline gelebilir.

Karar verirken şu sorular yol gösterir:

• Kaç kez başarısız deneme yaşadınız? (Özellikle 2 ve üzeri transfer sonrası önem artar.)
• Transfer edilen embriyoların kalitesi nasıldı?
• Ultrason ve HSG bulgularınız gerçekten net ve güvenilir mi? (Zamanlama, cihaz kalitesi, deneyim fark yaratır.)
• Anormal kanama var mı ya da geçmişte kürtaj / sezaryen / rahim içi cerrahi öyküsü bulunuyor mu?
• Bu süreçte sizin için maliyet–fayda dengesi ne ifade ediyor?

Sonuçta en doğru karar, “herkese aynı uygulama” ile değil; sizin özel durumunuzu ayrıntılı değerlendiren, güncel verileri bilen ve deneyimiyle doğru endikasyonu koyabilen bir uzmanla birlikte alınır. Histeroskopi; doğru hastada, doğru zamanda yapıldığında gerçekten oyunu değiştirebilir — ama gereksiz olduğunda sadece yük getirir.

Yasal Uyarı

Yayın Tarihi: 7 Şubat 2026

Bu makale, Doç. Dr. Senai Aksoy tarafından bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her hasta benzersizdir; tüp bebek tedavilerinin sonuçları çok sayıda değişkene bağlı olarak farklılık gösterebilir. Kendi durumunuza özgü en doğru değerlendirme ve yönlendirme için mutlaka bir uzmana danışınız.

© Doç. Dr. Senai Aksoy – Tüm hakları saklıdır.

Yazar: Dr. Senai Aksoy

Otuz yılı aşkın süredir kadın hastalıkları, infertilite ve tüp bebek tedavileri alanında çalışan bir hekimim. Bu blogda, mesleki deneyimlerim ve bilimsel birikimimden süzülen bilgileri paylaşarak, çocuk sahibi olma yolunda ilerleyen çiftlere yol göstermeyi amaçlıyorum. Unutmayın, bu yolculukta yalnız değilsiniz.