Endometriyal Scratching (Rahim İçi Çizme): IVF'de İmplantasyonu Artırır mı?

Endometriyal Scratching Nedir?

Endometriyal scratching (endometrial biyopsi, rahim içi çizme), rahim iç zarının (endometrium) küçük bir kateter veya biyopsi aleti yardımıyla hafifçe çizilmesi işlemidir. İlk kez 2003 yılında Dr. Barash ve ekibi tarafından tanımlanan bu yöntem, özellikle tekrarlayan implantasyon başarısızlığı yaşayan hastalarda embriyo transferi öncesinde uygulanmaktadır.

İşlemin temel mantığı, rahim iç zarında kontrollü bir “mikro hasar” oluşturarak doğal iyileşme sürecini tetiklemek ve embriyonun tutunması için daha uygun bir ortam sağlamaktır.

---

IVF’de Neden Uygulanır?

Endometriyal scratching’in IVF başarısını artırabileceği düşünülen birkaç mekanizma vardır:

1. İmmün Yanıt ve İyileşme Süreci

Rahim iç zarındaki kontrollü hasar, bölgeye sitokinler, büyüme faktörleri ve bağışıklık hücreleri çeker. Bu iyileşme süreci, embriyonun tutunması için daha uygun bir mikro ortam oluşturabilir.

2. Endometrial Reseptivite

Çizme işlemi sonrası yenilenen endometrium, implantasyon penceresinde daha reseptif (alıcı) hale gelebilir. Decidualizasyon sürecinin iyileşmesi, embriyo-endometrium etkileşimini güçlendirebilir.

3. Gen Ekspresyonu Değişiklikleri

Araştırmalar, scratching işleminin implantasyonla ilişkili bazı genlerin (örneğin HOX genleri, LIF, integrin aileleri) ekspresyonunu değiştirebileceğini göstermiştir.

---

Bilimsel Kanıtlar ve Etkinliği

Endometriyal scratching konusunda bilimsel literatür karışık sonuçlar içermektedir. Bazı çalışmalar fayda gösterirken, büyük ölçekli randomize kontrollü çalışmalar daha temkinli yaklaşmaktadır.

Lehte Kanıtlar

Çalışma	Yıl	Sonuç
Barash ve ark.	2003	İlk tanımlayan çalışma; implantasyon oranında artış bildirdi
Karimzadeh ve ark.	2009	Klinik gebelik oranında anlamlı artış
Nastri ve ark. (Meta-analiz)	2015	Gebelik ve canlı doğum oranlarında artış

Temkinli Kanıtlar

Çalışma	Yıl	Sonuç
Lensen ve ark. (PIP Trial)	2019	1.364 kadın; canlı doğum oranında anlamlı fark yok
Cochrane Sistematik Derlemesi	2021	Kanıt kalitesi düşük-orta; kesin sonuç çıkarılamaz
Van Hoogenhuijze ve ark.	2023	Tekrarlayan başarısızlıkta bile net fayda gösterilemedi

Önemli Not: Güncel Cochrane derlemesi, endometriyal scratching’in rutin IVF uygulamalarında önerilmesi için yeterli kanıt bulunmadığını belirtmektedir. Ancak tekrarlayan implantasyon başarısızlığı olan seçilmiş hasta grubunda potansiyel faydası araştırılmaya devam etmektedir.

---

Kimlere Uygulanır?

Endometriyal scratching genellikle şu durumlarda düşünülebilir:

• Tekrarlayan implantasyon başarısızlığı (2 veya daha fazla başarısız transfer)
• İyi kalitede embriyo transferine rağmen gebelik elde edilememesi
• Endometrial kalınlığın yeterli olmasına karşın implantasyon sorunu yaşanması
• Hastanın bilgilendirilmiş onam vermesi

Uygulanmaması Gereken Durumlar

• Aktif genital enfeksiyon varlığı
• Açıklanamayan vajinal kanama
• Servikal veya uterin anomali
• İlk IVF denemesi (rutin olarak önerilmez)

---

İşlem Nasıl Yapılır?

Endometriyal scratching oldukça kısa ve genellikle poliklinik koşullarında uygulanan bir işlemdir.

İşlem Adımları:

1. Zamanlama: Genellikle embriyo transferi planlanan döngüden bir önceki adet döngüsünün luteal fazında (21-26. günler) uygulanır.
2. Pozisyon: Hasta jinekolojik muayene pozisyonuna alınır.
3. Spekulum Yerleştirme: Rahim ağzı görüntülenir ve antiseptik solüsyon ile temizlenir.
4. Kateter Yerleştirme: İnce bir Pipelle biyopsi kateteri servikal kanaldan geçirilerek rahim boşluğuna nazikçe ilerletilir.
5. Çizme İşlemi: Kateter rahim iç duvarına hafifçe sürtülerek 360 derecelik bir hareketle endometriumdan küçük doku örnekleri alınır.
6. Süre: İşlem toplamda 2-5 dakika sürer.

Anestezi: Çoğu hasta lokal anestezi veya ağrı kesici ile işlemi tolere edebilir. Genel anestezi nadiren gereklidir.

---

Riskleri ve Yan Etkileri

Endometriyal scratching genel olarak güvenli bir işlem olarak kabul edilir. Bununla birlikte, olası riskler şunlardır:

Risk	Sıklık
Hafif kramp tarzında ağrı	Çok yaygın (işlem sırası ve sonrası)
Hafif kanama/lekelenme	Yaygın (1-3 gün sürebilir)
Enfeksiyon	Nadir
Uterin perforasyon	Çok nadir
Aşırı kanama	Çok nadir

Pratik İpucu: İşlemden 30-60 dakika önce ibuprofen gibi bir ağrı kesici almak, rahatsızlığı önemli ölçüde azaltabilir.

---

İşlem Öncesi ve Sonrası

İşlem Öncesi Hazırlık

• İşlemden önce gebelik testi yapılarak gebelik olmadığı doğrulanır
• Aktif enfeksiyon varlığı dışlanır
• Kan sulandırıcı kullanıyorsanız doktorunuza bildirin
• İşlem günü rahat kıyafetler tercih edin

İşlem Sonrası

• Hafif kramp birkaç saat sürebilir; ağrı kesici kullanılabilir
• Hafif lekelenme 1-3 gün devam edebilir
• İşlem sonrası aynı gün normal aktivitelere dönülebilir
• İlk 24-48 saat cinsel ilişkiden kaçınılması önerilir
• Ateş, şiddetli ağrı veya aşırı kanama durumunda doktorunuza başvurun

---

Sık Sorulan Sorular

Endometriyal scratching ağrılı mıdır? Çoğu hasta işlemi hafif bir adet krampı şeklinde tanımlar. Ağrı kesici ile konforlu bir şekilde tolere edilebilir. İşlem sadece 2-5 dakika sürer.

Her IVF denemesinden önce yapılmalı mıdır? Hayır. Rutin olarak önerilmemektedir. Genellikle tekrarlayan başarısız transferler sonrası değerlendirilir. Doktorunuz bireysel durumunuza göre karar verecektir.

İşlem kaç kez tekrarlanabilir? Tek bir uygulama genellikle yeterlidir. Tekrarlayan uygulamaların ek fayda sağladığına dair güçlü kanıt yoktur.

İşlem sonrası ne zaman embriyo transferi yapılır? Genellikle scratching işleminden bir sonraki adet döngüsünde embriyo transferi planlanır. Yani işlem ile transfer arasında yaklaşık 2-4 hafta geçer.

İşlem başarı oranlarını ne kadar artırır? Bu konuda kesin bir rakam vermek güçtür. Erken çalışmalar %20-70 arasında göreceli artış bildirirken, büyük ölçekli yeni çalışmalar daha mütevazı sonuçlar göstermektedir. Faydanın özellikle tekrarlayan başarısızlık yaşayan hastalarda olabileceği düşünülmektedir.

---

Sonuç

Endometriyal scratching, IVF tedavisinde özellikle tekrarlayan implantasyon başarısızlığı olan hastalarda değerlendirilebilecek, nispeten basit ve güvenli bir yardımcı işlemdir. Ancak bilimsel kanıtların henüz kesin sonuçlar sunmadığını ve rutin kullanım için yeterli olmadığını bilmek önemlidir.

Tedavi kararınızı doktorunuzla birlikte, kendi klinik durumunuz, önceki IVF denemelerinizin sonuçları ve güncel bilimsel kanıtlar ışığında vermenizi öneririz.

Daha fazla bilgi için: Başarısız Tüp Bebek Denemeleri ve Transfer Süreci sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.

---

Kaynaklar:

1. Barash A, et al. Fertility and Sterility. 2003;79(6):1317-1322.
2. Nastri CO, et al. Cochrane Database Syst Rev. 2015;(3):CD009517.
3. Lensen S, et al. N Engl J Med. 2019;380(4):325-334.
4. Van Hoogenhuijze NE, et al. Hum Reprod. 2023;38(5):963-971.